ساليقالى ويلار مەن سالماقتى پىكىرلەر الاڭى

قاسىم-جومارت توقاەۆ فو­رۋمنىڭ ەكى كۇندىك جۇمىسىن قورى­تىندىلاي كەلە, قازاق جەرى وسى كۇندەرى ءتۇرلى مادە­نيەت­تەردىڭ سىن­دارلى سۇحبات ورتالىعىنا اينال­عانىن اتاپ ءوتتى.

– سىزدەر بارشا ادامزاتتىڭ كۇش-جىگەرىن ورتاق مۇددەگە جۇ­مىلدىرۋ ءۇشىن الەمنىڭ ءار تۇكپى­رىنەن كەلىپ وتىرسىزدار. وسى­نىڭ ءوزى دىنارالىق كەلىسىم مەن ىنتى­ماقتاستىقتىڭ قانشالىقتى ما­ڭىز­دى ەكەنىن كورسەتەدى. شىن ما­نىندە, ءبارىمىزدىڭ ماقساتىمىز ءبىر. بۇل – وركەنيەتتەر ۇندەستىگىن ور­ناتۋ جانە بەيبىتشىلىك پەن تۇراق­تىلىقتى نىعايتۋ.

سەزدە كوپتەگەن سالماقتى وي, ساليقالى پىكىر ايتىلدى. ونىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ۇيلەسىمدى الەم قۇرۋ جو­لىنداعى ءىس-ارەكەتىمىزگە وڭ ىق­­پالىن تيگىزەدى دەپ ساناي­مىن. ءبىزدىڭ باستامامىزعا قولداۋ كور­سەتىپ, سەزگە ارنايى كەلگەن ءدىني كوشباسشىلارعا, ساياساتكەر­لەر مەن حالىقارالىق ۇيىم وكىل­دەرى­نە العىس ايتامىن. سونداي-اق فو­رۋمدى وتكىزۋگە بەلسەنە اتسا­لىس­قان ديپلوماتتارعا, ۆولونتەرلەر­گە, جۋرناليستەر مەن باسقا دا ازا­مات­تارعا ريزا­شى­لىعىمدى بىلدى­رەمىن.

فورۋم بىرەگەي جانە وتە ماڭىزدى جاھاندىق ساتتە ءوتىپ وتىر. بۇل دا تاريحي ءسات. پان­دە­ميادان كەيىنگى الەمدەگى گەوسايا­سي تۋربۋلەنتتىلىك كۇشەي­گەنىنە بەتپە-بەت كەلگەن تۇستا, وركە­نيەتارالىق ديالوگ پەن جاھاندىق دەڭگەيدە سەنىمدى نىعايتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ازىرلەۋدىڭ وزەك­تىلىگى ارتتى. بۇگىنگى فورۋم وسى ومىرلىك ماڭىزدى جۇمىسقا ەلەۋلى ۇلەس قوستى دەپ ويلايمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

پرەزيدەنت قازاقستان حال­قى­نىڭ جانە جەكە ءوزىنىڭ اتىنان ريم پاپاسى فرانتسيسككە ەلىمىزگە تاري­حي ساپار جاساپ, سەزد جۇمى­سىنا قاتىسقانى ءۇشىن تاعى دا ريزا­شىلىعىن ءبىلدىردى.

– ءسىزدىڭ جالىندى ءسوزىڭىز بەن قۋاتتى ۇندەۋىڭىز الەمدەگى ميل­ليونداعان ادام ءۇشىن سەنىم مەن شا­بىتتانۋ كوزىنە اينالارىنا سە­نىمدىمىن. وسى ورايدا, اسا قادىر­لى ريم پاپاسى فرانتسيسككە ەلى­مىزگە تاريحي ساپارمەن كەلگەنى ءۇشىن قازاقستان حالقىنىڭ جانە جەكە ءوز اتىمنان تاعى دا شىنايى العىس بىلدىرەمىن. سەز جۇمىسىنا ءوزىڭىزدىڭ بەلسەنە قاتىسۋىڭىز – ءبىز ءۇشىن زور مارتەبە. ءسىزدىڭ الەم جۇرتشىلىعىنا ارناعان ۇندەۋىڭىز جەر جۇزىندەگى ميلليونداعان ادامعا ءۇمىت پەن سەنىم سىيلاعانى انىق, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VII سەزى تاريحتىڭ بەتبۇرىس كەزەڭىندە وتكەنىنە توقتالدى. پاندەميادان كەيىن گەوستراتەگيالىق جاعداي ۋشىققان كەزدە جاھاندىق دەڭگەيدە وركەنيەتارالىق ديالوگ پەن سەنىمدى نىعايتۋ ءۇشىن جاڭا ادىستەر ىزدەۋ اسا ماڭىزدى. پرەزيدەنت فورۋمنىڭ قورىتىندىسى بۇل باستى مىندەتتى شەشۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسادى دەپ سانايدى.

– ءبىز بىرلەسە وتىرىپ, ۇلتتاردىڭ ءبىرىن-ءبىرى شەتتەتۋىنە, مەملەكەتتەردىڭ كۇيرەۋىنە جانە حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىنىڭ بۇزىلۋىنا ىقپال ەتەتىن «كۇش كورسەتۋ ساياساتى» مەن «ارازدىق ءتىلىن» دارىپتەۋدى سىنعا الدىق. بۇگىندە دىندەردىڭ بىتىمگەرلىك الەۋەتىن پايدالانىپ, ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ ءۇشىن رۋحاني كوشباسشىلاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ بۇرىن-سوڭدى بولماعان ماڭىزعا يە. بارلىق ءدىننىڭ نەگىزىندە گۋمانيستىك يدەالدار, ادام ءومىرىنىڭ جوعارى قۇندىلىقتارى, بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىققا ۇمتىلۋ سياقتى ىزگى امالدار جاتادى. وسى نەگىزگى قاعيداتتار رۋحاني سالادا عانا ەمەس, سونداي-اق مەملەكەتتەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن حالىقارالىق ساياساتتا دا كورىنىس تابۋى قاجەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى ۇلت­تىق كۇيزەلىستەر مەن جاھاندىق داعدارىس­تاردىڭ قاينار كوزى سانالاتىن تەڭسىز­دىكتىڭ بارلىق ءتۇرىن ەڭسەرۋ تالقى­لان­عان نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولعا­نىن اتاپ ءوتتى. تسيفرلى جانە گەندەر­لىك پروبلەمالارعا, الەۋمەتتىك بولىنىس­تەردى جويۋ ىسىندەگى ءبىلىم مەن ءدىني اعارتۋ سالا­سىنىڭ اتقاراتىن رولىنە باسا ءمان بەرىلدى.

قازاقستان پرەزيدەنتى ەكونوميكالىق ءوسىم مەن رۋحاني-ادامگەرشىلىك دامۋدىڭ ارا­­سىنداعى تەڭدىككە قول جەتكىزۋ جولدارىن قا­راستىرۋ ءالى دە وزەكتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– ءدىن كوشباسشىلارى تەحنولوگيالاردى, عىلىم مەن رۋحانياتتى ءبىر مەزگىلدە جانە ءوزارا تولىقتىرا وتىرىپ, دامىتۋدى تالاپ ەتە الاتىنىنا جانە ونى ورىنداي­تىنىنا سەنىم بىلدىرەمىن. سەزد ءوز جۇمىسىن اياقتاپ جاتقان تۇستا ءدىن كوشباسشىلارىنىڭ زاماناۋي الەمدەگى قايشىلىقتاردى ەڭسەرۋگە جانە ادامزاتقا ورتاق اۋقىمدى ءال-اۋقاتقا قول جەتكىزۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ, كومەكتەسەتىنىنە سە­نىم­دىمىن, – دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى سەزدىڭ قورى­تىندى قۇجاتىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. پرەزيدەنت فورۋم قورىتىندىسى بويىن­شا بۇگىن مازمۇندى ءارى جان-جاقتى پى­سىقتالعان دەكلاراتسيا قابىلداناتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماڭىزدى كونتسەپتۋالدى قۇجات ىرگەلى ماسەلەلەردى قامتيدى جانە ۇكىمەتتەرگە, ساياسي كوش­باس­شىلارعا, حالىقارالىق ۇيىمدارعا باعدار بەرە الادى.

– ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز – دەكلارا­تسيانىڭ كونتسەپتۋالدى ەرەجەلەرى مەن يدەيالارىن دايەكتى تۇردە ىلگەرىلەتۋ. سو­نىمەن قاتار الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىن­دەر كوشباسشىلارى سەزىن دامىتۋدىڭ 2023-2033 جىلدارعا ارنالعان تۇجى­رىم­­داماسىن ازىرلەۋ قاجەت. قۇجاتتا ءبىز­دىڭ فورۋمنىڭ ىقپالىن ودان ءارى كۇ­شەي­­تۋدىڭ ناقتى قادامدارى مەن كەزەڭ­دەرى قامتىلۋى كەرەك, – دەدى مەملەكەت باس­­شىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ءسوزىن قورى­تىن­دىلاي كەلە, قازاقستان ءوزىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارىنا سايكەس, سەزدىڭ دايەكتى قىزمەتىن تولىقتاي قولدايتىنىن اتاپ ءوتتى.

سەزدىڭ جابىلۋ راسىمىندە ريم پاپاسى فرانتسيسك تە ءسوز سويلەپ, وسىنداي سىندارلى ديالوگ الاڭىندا ىرگەلى جيىن وتكىزگەنى ءۇشىن قازاق حالقى مەن ەل باسشىلىعىنا العىسىن ءبىلدىرىپ, قازاق تىلىندە «كوپ راحمەت!» دەدى. سونداي-اق قازاقستان تۋى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.

– قازاقستان ۇلكەن جانە ستراتەگيالىق ماڭىزدى ازيا قۇرلىعىنىڭ جۇرەگىندە ورنالاسقاندىقتان سەزدىڭ وسىندا ءوتۋى زاڭدى دا. ەلدىڭ مەملەكەتتىك تۋى ساياسات پەن ءدىن اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ قا­جەت ەكەنىن بىلدىرەدى. شىن مانىندە, تۋداعى التىن قىران جەردەگى كۇش, ەجەلگى يمپە­ريالار تۋرالى ەستەلىك. ال كوك ءتۇس اسپان الەمى تۋرالى ويعا جەتەلەپ, ماڭگى­لىكتى بىلدىرەدى, – دەدى ريم پاپاسى.

سونداي-اق ءال-ازھار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جوعارعى يمامى احماد ات-تايەب تە جيىن بارىسىندا ءسوز سويلەپ, پىكىرىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, فورۋمنىڭ شەشىمى مەن ۇسىنىستارىن تىڭداعاننان كەيىن ارتىق ءبىر نارسە قوسۋ قيىن.

– جيىندا ايتىلعان پىكىرلەر حالىق­ارالىق قوعامداستىق زارداپ شەگەتىن كوپ­تەگەن پروبلەمانى شەشەدى دەپ ويلاي­مىز. قورىتىندىلاي كەلە, ءدىني سەزىمدەردى وشپەندىلىك پەن ارام پيعىلدان تازارتاتىن كۇشكە اينالمايىنشا ءدىن ءوز ماقساتىنا جەتە المايتىنىن ايتقىم كەلەدى. بۇعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءتۇرلى دىندەردىڭ قىزمەتىن دىندەر مەن ءدىندارلار اراسىنداعى قاقتىعىسقا اينالدىرماي, ونى ادامدىق ارناعا باعىتتاۋ قاجەت, – دەدى احماد ات-تايەب.

شەيحتىڭ پايىمداۋىنشا, ءاربىر دىنگە ورتاق جوعارى ادامي ءمان-ماعىنانى توپتاستىرعان ءجون. بۇدان بولەك, وسى جالپى ماعىنالاردى تاراتقاندا تازا اقىلعا سۇيەنىپ, شىندىققا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى باسشىلىققا الۋ كەرەك.

جابىلۋ سالتاناتىنا مودەراتورلىق ەت­كەن سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ سەزد جۇمىسى مازمۇندى وتكەنىنە توق­تا­لىپ, ناتيجەلى پىكىرتالاس جۇرگەنىن اتاپ ءوتتى.

– وسى ەكى كۇننىڭ ىشىندە سەزگە قاتى­سۋشىلار اراسىندا اشىق جانە ساليقالى ديالوگ بولدى دەپ ايتا الامىز. فورۋمعا قاتىسۋشىلار مەن قوناقتار ادامزاتتىڭ پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدەگى رۋحاني-الەۋمەتتىك دامۋىنىڭ كۇن ءتارتىبىن جان-جاقتى تالقىلادى.

سونداي-اق گەوساياسي سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋ, قاقتىعىستاردى توقتاتۋ, بەيبىت­شىلىككە قول جەتكىزىپ, ونى نىعايتۋ جو­لىنداعى دىندەردىڭ ءرولى مەن الەۋەتى ايقىندالدى. ءدىن ليدەرلەرى سەزد مىنبەرىنەن بەيبىتشىلىك پەن ديالوگتى قولداۋعا ارنالعان ماڭىزدى ويلار ايتتى. مۇنداي يدەيالار مەن ۇسىنىستار ۇيلەسىمدى ءارى وركەندەگەن الەم قۇرۋعا ۇلەس قوسادى دەپ سەنەمىز, – دەدى م.اشىمباەۆ.

سونىمەن قاتار ماسكەۋ پاتريار­حا­تىنىڭ سىرتقى شىركەۋلىك بايلانىستار دەپارتامەنتىنىڭ توراعاسى, ۆولوكولامسك ءميتروپوليتى انتوني, ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ يسلام ىستەرى, ۋاعىز جانە ناسيحات جونىندەگى ءمينيسترى شەيح ابدۋللاتيف بەن ابدۋلازيز ابدراحمان ءال اش-شەيح, ءيزرايلدىڭ باس اشكەناز ءراۆۆينى داۆيد لاۋ ءسوز سويلەدى.

سەزد قورىتىندىسى بويىنشا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەر­لەرىنىڭ VII سەزىنىڭ دەكلاراتسياسى قا­بىل­داندى. قۇجاتتىڭ ءماتىنىن انگليكان شىركەۋىنىڭ ارنايى وكىلى, دوركينگ ەپيسكوپى دجو بەيلي ۋەللس تانىستىردى. 35 تارماقتان تۇراتىن قۇجاتتا قازىرگى تاڭداعى جاھاندىق پروبلەمالار بارىنشا قامتىلعان.

ء«بىز الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى بەيبىتشىلىك پەن دىندەر, مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ديالوگ يگىلىگى ءۇشىن ءوزىنىڭ تۇراقتى قىزمەتىن جالعاستىرۋىنا بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالامىز. ءبىز الەم­نىڭ پاندەميادان كەيىنگى دامۋى مەن الەم­دىك پروتسەستەردىڭ جاھاندانۋى جانە قاۋىپسىزدىككە تونەتىن قاتەرلەر جاعداي­ىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر لي­دەرلەرىنىڭ سەزى بەيبىتشىلىك پەن ىنتى­ماقتاستىق ءۇشىن ديالوگتى نىعايتۋ, سونداي-اق رۋحاني جانە ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى بىرلەسكەن كۇش-جىگەردى ىسكە اسىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن مالىمدەيمىز», دەلىنگەن دەكلاراتسيادا.

جيىننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ريم پاپا­سى فرانتسيسككە قازاق مادەنيەتى تۋرالى ايتقان جىلى لەبىزدەرى ءۇشىن العى­سىن ءبىلدىردى. «اسىرەسە دومبىرا تۋرا­لى پىكىرىڭىز ءۇشىن قازاق حالقى سىزگە ريزا­شىلىعىن ءبىلدىردى.