شەتەلدىڭ كينو شەبەرلەرى جوعارى باعالاعان وتاندىق ءفيلمدى قازاق اۋديتورياسى قادىر تۇتۋى ءتيىس ەدى. الايدا جات جارىلقاپ, قوس-قوستان بايگەسىن بەرىپ, حالىقارالىق ۇزدىكتەردىڭ قاتارىنا قوسقانىمەن, قازاقستان رەجيسسەرلەرىنىڭ فيلمدەرى تۋعان توپىراعىندا تانىمال ەمەس. شەتەلدە ماقتالعان تۋىندىلار ءوز ەلىندە مويىندالمايدى.
قازىنادان ميلليونداعان قارجى ءبولىنىپ جارىققا شىققان كوركەم تۋىندىلار كورەرمەنگە جەتپەيدى, سول ءفيلمدى تۇسىرۋگە قاتىسقان ونداعان, جۇزدەگەن ادامنىڭ ەڭبەگى ەش بولىپ, ستۋديانىڭ سورەلەرى مەن سۋىرمالارىندا شاڭ باسىپ جاتاتىنىن كينو بيلىگىندەگى باسشىلار دا جاقسى بىلەدى. كينوپروكات جۇيەسىندەگى كۇردەلى احۋالدىڭ شەشىلەتىنىنە ءۇمىت ارتىپ كەلە جاتقانىمەن, ءبارى بەكەر, بۇل كەرەعارلىقتى بىزگە ەشكىم ءتۇسىندىرىپ بەرە المايدى. كۇن وتكەن سايىن كەرى كەتىپ بارا جاتقان ماسەلەنىڭ كۇرمەۋىن شەشۋگە كەلگەندە ءىس باسىنا كەلگەن قاي باسشى دا قاۋقارسىز بولىپ شىعادى.
باسقا توپىراقتاعى بايگەدە باعى وزىپ, ءوز ەلىندە سورلاپ وتىرعان قازاقستان كينوسىنىڭ باسىنداعى وسى جايتتى اشىنا بايانداعان پروديۋسەر, رەجيسسەر ازيزجان زايروۆ مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى داۋرەن اباەۆتىڭ اتىنا اشىق حات جولداپ, ءوز كوركەم تۋىندىسىنىڭ تاعدىرىنا ارالاسقانىن كۇتىپ وتىر. سەبەبى ون جىلدان اسا ۋاقىت الەۋمەتتىك فيلم تۇسىرۋمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان ازيزجان حانزات ۇلى «بولۋ الدە بورداي توزۋ», «قىز بەن تەڭىز» اتتى فيلمدەرىمەن شارتاراپتى اتى شارلاپ, حالىقارالىق كينوفەستيۆالدەردىڭ 20 شاقتى جۇلدەسى مەن ماراپاتىن جەڭىپ العانىمەن, «شەكسىز مۇمكىندىكتەر» تريلوگياسىنىڭ سوڭعى تاراۋىن تانىستىراتىن الاڭ تابا الماي, توسقاۋىلعا تاپ بولعان. بۇعان دەيىن «شەكسىز مۇمكىندىكتەر» اتتى ورتاق اتاۋمەن سان-فرانتسيسكو, لوندون كورەرمەندەرىنە قازاق ەلىنىڭ الەۋمەتتىك فيلمدەرىن تانىستىرىپ قايتقان ازيزجاننىڭ سوڭعى تۇسىرگەن ءفيلمى «اناشىم, مەن ءتىرىمىن!» دەپ اتالادى. ەرىكتىلەر مەن الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى جەتىلگەن ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا الماتى مەن ەلوردادا قوعامدىق پىكىردىڭ سەركەلەرى, شىعارماشىلىق سالاسىنىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ, ناقتى ايتقاندا, ەكى قالادا سەگىز رەت جابىق كورسەتىلىم ۇيىمداستىرىلىپ, ولار ءفيلمنىڭ ىزىگىلىككە تولى مازمۇنىن جوعارى باعالاعان بولاتىن.
الايدا ءىرى كينوتەاترلار جەلىسىنىڭ ديستريبيۋتورلارى «اناشىم, مەن ءتىرىمىن!» ءفيلمىن پروكاتقا قابىلداۋدان باس تارتىپ وتىر. سەبەبى بەلگىلى – فيلم كوممەرتسيالىق مۇددەدەن تىسقارى تۇر, ياعني كورەرمەن تارتپايدى, تابىس اكەلمەيدى. ءتۇسىرىلىمى اياقتالىپ, وندىرىستىك ساراپتامادان وتكەن دايىن ءفيلمدى پروكاتقا قابىلداماس ءۇشىن بۇكىل دالەلىن العا تارتىپ وتىرعان ديستريبيۋتورلارمەن ايتىسىپ-تارتىسقاننان بۇل كۇندە پروديۋسەردىڭ ءوزى دە شارشاعان. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعى تۇسىرگەن فيلمدەردى كينوتەاترلاردا كورسەتۋ جۇيەسىندە كەمشىلىكتىڭ بار ەكەنى بۇگىن بەلگىلى بولىپ وتىرعان جاڭالىق ەمەس, الايدا ازيزجان زايروۆ كينوداعى بۇل كىلتيپاندى ءوز مىسالىمەن تارقاتىپ ايتىپ بەردى.
ازيزجان زايروۆ ءفيلمنىڭ پروديۋسەرى رەتىندە ۇلتتىق كينو ورتالىعىنىڭ ديستريبيۋتور بولىمشەسىنە حابارلاسىپ كومەك سۇرايدى. الايدا ولار ورتالىقتىڭ كوممەرتسيالىق ەمەس كينونى قولدايتىن مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەپ جاتقانىن, بىراق كومەك تەك «ۇلتتىق» مارتەبەسى بار فيلمدەرگە عانا كورسەتىلەتىنىن ايتادى. ال ۇلتتىق كينونىڭ مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر تالاپتار ورىندالىپ, پروكاتشىلارمەن كەلىسىمشارت جاسالۋى كەرەك. تەك «ۇلتتىق» مارتەبەسى بار فيلم عانا مەملەكەت قولداۋىنا يە بولا الادى. وسىلايشا, ءوز ەلىنىڭ زاڭىن سىيلايتىن ازامات رەتىندە ازيزجان تارتىپكە تومپاق كەلەتىن ارەكەت جاساي الماعاندىقتان ءفيلمىنىڭ تۇساۋكەسەرىن دە جاساي الماي, پروكاتقا دا شىعارا الماي قينالىپ وتىرعان جايى بار. حالىقتىڭ اقشاسىنا تۇسىرىلگەن اۋقىمدى جۇمىس اياقاستى بولىپ, اۋمالى-توكپەلى شاقتا كورەرمەننىڭ ءبىر رۋحاني سۇرانىسىن وتەۋگە پايداسى بولادى دەپ ۇمىتتەنگەن دۇنيەسى وزىنەن باسقا ەشكىمگە كەرەك بولماي قالا ما دەپ قاۋىپتەنەدى.
ا.زايروۆتىڭ مەملەكەت قارجىسىنا ءتۇسىرىپ, زار قاعىپ جارىققا شىعارا الماي وتىرعان «اناشىم, مەن ءتىرىمىن!» ءفيلمى حالىقارالىق كانن فەستيۆالىنىڭ ىرىكتەۋ سىنىنان ءوتىپ, ايگىلى قالادا قازاننىڭ 13-ىندە الەمدىك پرەمەراسى جوسپارلانىپ تا قويعان. فرانتسيادان ورالا سالا, قازاقستاننىڭ بىرقاتار ءىرى قالالارىندا دا ءفيلمدى تانىستىرۋ كوزدەلگەن. قيىن بالالارمەن جۇمىس ىستەيتىن يۋۆەنالدى پوليتسيا «بۇل ءفيلمدى مىندەتتى تۇردە بارلىق بالالار ءۇيى مەن ءبىزدىڭ ورتالىقتا تىركەلگەن ءتارتىبى قيىن بالالارعا اكەلىپ كورسەتۋ كەرەك» دەپ كەڭەس تە بەرىپ كەتكەن كورىنەدى. رەجيسسەردىڭ ءوز يدەياسىن ىسكە اسىرۋ جولىنداعى كۇرەسى, جارىققا الىپ شىعۋداعى جانتالاسى, ەڭبەگى, ءبارى دە باعالاۋعا تۇرارلىق, بىراق باستى ماقسات – تۋىندىنىڭ كورەرمەنگە جەتكەنى. الايدا تەك زايروۆ قانا ەمەس, قازاقستان رەجيسسەرلەرىنىڭ دەنى جاڭا تۋىندىلارىن كورەرمەنگە جەتكىزە المايدى. سەبەپ – بىرەۋ, پروكاتتىڭ الدىندا قاي-قايسىسى دا دارمەنسىز.
ال پروكات دەيتىن قىلكوپىردەن وتە الماي, پۇشايمان حال كەشىپ وتىرعان «اناشىم, مەن ءتىرىمىن!» ءفيلمى قانداي تاقىرىپتى تولعايدى؟ كوركەم فيلم تۇنىمەن شالا ۇيىقتاپ, تاڭ بوزىنان تۇراتىن, كەسەلگە ۇشىراعان بالاسىنىڭ قاس-قاباعىن باعىپ, كوڭىل كۇيىنە دەمەۋ بولاتىن, ءوزى قالجىراپ-قاجىسا دا, قاباق شىتۋدى بىلمەيتىن بارلىق جانكەشتى اناعا, اسىرەسە جاستايىنان قاتەرلى دەرتتىڭ قاقپانىنا تۇسكەن, سال اۋرۋىنا دۋشار بولىپ مۇمكىندىگى شەكتەلىپ, ارباعا تاڭىلعان ەرەكشە بالالاردىڭ ۇلكەن جۇرەكتى قايسار انالارىنا ارنالعان. ەندەشە, جانى كۇيزەلىپ تۇرسا دا, جان بالاسىنا مۇڭىن شاقپاي, پسيحولوگيالىق اۋىر جۇكتى قايىسپاي كوتەرىپ جۇرگەن جالعىزباستى انانىڭ ەرلىگىن جىرلاعان فيلمگە قازاقستان كينوپروكاتى نەگە جاۋىعا قارايدى؟ ء«يا, تۋا سالىپ ونكولوگيالىق دەرتكە شالدىعىپ, بۋىن-سۇيەگى قاتىپ ۇلگەرمەگەن بالعىن دەنەسى حيميالىق دارىگە ۋلانىپ, بالالىق شاعىن اۋرۋحانا توسەگىنە ايىرباستاعان بالالاردى باعىپ وتىرعان انا ەرلىگى تۋرالى فيلم جىرتاڭ-جىرتاڭ كۇلكىگە قۇرىلعان كوممەرتسيالىق فيلمدەر سياقتى ورىپ, قىرىپ, وراسان تابىس تابۋدى كوزدەمەيدى, الايدا مىڭداعان اناعا جىگەر بەرىپ, ءۇمىت سىيلايتىن كۇشى بار ەدى, وسىنى ويلاسا نەتتى؟» دەيدى ا.زايروۆ. «اناشىم, مەن ءتىرىمىن!» ءفيلمى بارلىق اناعا ارنالعان كينەماتوگرافيا ۇندەۋى جانە بالالار ونكولوگياسى مەن بالالار ءۇيى تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋى ماسەلەسىن وتكىر كوتەرگەن مازمۇنى تەرەڭ تۋىندى.
ا.زايروۆتىڭ ءوزى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ماسەلەسىنە سىرتتاي قانىق ادامداردىڭ قاتارىنان ەمەس. سەبەبى ءوزى دە بالالار ۇيىندە تاربيەلەنگەن, تاعدىردىڭ اۋىر سىناعىنا ۇشىراپ, ىەكىنشى توپ مۇگەدەكتىگىن العان ادام. ءوز باسىنا تۇسكەن قاتال سىناقتاردان سىنىپ كەتپەي, ۇزدىكسىز ىزدەنىپ, شىعارماشىلىقپەن شۇعىلدانۋدى ءوز ءومىرىنىڭ مانىنە اينالدىرعان ول, ءبىر ادامعا بولسا دا وي سالىپ, جار شەتىندە داعدارىپ تۇرعان الەمدەگى ەڭ باقىتسىز ادامنىڭ دۇرىس تاڭداۋ جاساۋىنا سەپتىگى تيسە دەگەن ماقساتپەن وسى جوباسىن ىسكە اسىرعان-دى.
پروديۋسەرگە قولداۋ ءبىلدىرىپ ءباسپاسوز جيىنىنا كەلگەن جاقتاستارى جوبا پروكات جاعىنان ءتيىمسىز بولىپ تابىلسا, وندا ۇكىمەت قازاق كينوسىنىڭ جاندى جەرى بولىپ سوقتاسى جارىلعالى تۇرعان بۇل ماسەلەنىڭ باسقا دا قىرلارىن قاراستىرىپ, قالاي دا كورەرمەنگە جەتكىزۋ جولدارىن تابۋى كەرەك دەپ وتىر. ەگەر مۇنداي مۇمكىندىككە قول جەتكىزە الماسا, ا.زايروۆ ەرىكتىلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ, تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولىن ءوزى تاۋىپ كورمەك.
فيلم رەجيسسەرى رەتىندە تىلشىلەرگە ارمانىن ايتا كەلگەن رەجيسسەر مۇحامەد مامىربەكوۆ تە كوممەرتسيالىق فيلمدەردى, اسىرەسە كومەديالىق جانرداعى فيلمدەردى ونەر ەمەس, ءبىر كۇندىك فاست-فۋد دۇنيە دەپ ەسەپتەيدى. «ادامدى كۇن سايىن فاست-فۋدپەن قورەكتەندىرە بەرسە, ناتيجەسى نە بولاتىنى بەلگىلى. اۆتورلىق, الەۋمەتتىك, كوممەرتسيالىق ەمەس كينو – ۇلت بايلىعى. «شەتەلدەردە اۆتورلىق, الەۋمەتتىك فيلمدەردى كورسەتەتىن ارنايى كينوتەاترلار بار. ال الماتىداعى جارتىلاي مەملەكەتتىك, جارتىلاي جەكەمەنشىك «كينو ءۇيى» مۇلدە جۇمىس ىستەمەيدى. ول سوندا كىمگە قىزمەت كورسەتىپ وتىر؟ ول ۇيدە شەتەلدىڭ سالماقتى سىيلىقتارىن شەتىنەن ءتىزىپ تۇرىپ اكەلگەن دارەجان ومىرباەۆتىڭ, فارحاد شاريپوۆتىڭ فيلمدەرى نەگە كورسەتىلمەيدى؟ ءوز كونتەنتى قالىپتاسقان, ءوز تۇتىنۋشىسى بار قاراپايىم ينتەللەكتۋال رەجيسسەرلەردىڭ قۇقىعى مەن سۇرانىسى نەگە تاپتالادى؟ كورەرمەننىڭ مادەني ينتەللەكتۋالدى دەڭگەيىن كوتەرۋ ءۇشىن نەگە ارەكەت جاساماسقا؟ فرانتسيادا كورەرمەنگە فرانتسۋز كينوسىن كورسەتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. سولار سەكىلدى كورەرمەننىڭ دەڭگەيىن تاربيەلەۋ ءۇشىن ناقتى قادامدار نەگە جاسالمايدى؟» دەيدى مۇحامەد مامىربەكوۆ.
سايىپ كەلگەندە, «اناشىم, مەن ءتىرىمىن!» ءفيلمىنىڭ اۆتورلارى كومەك پەن قولداۋعا ءزارۋ. ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ ماقساتىنا جۇمىلدىرعان جولداۋىندا پرەزيدەنتتىڭ قوعامداعى ءار ازاماتتىڭ ادىلەتتىلىك جولىندا اشىق باسەكە مەن بىردەي مۇمكىندىكتى پايدالانۋ تۋرالى باسا ايتقانىن فيلم اۆتورلارى ءوز تالابىندا ورىندى ەسكەرتىپ وتىر. سوندىقتان بولار, ەرەسەن ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا دۇنيەگە كەلگەن ەرەكشە فيلم مۇگەدەك جانداردى الەۋمەتتەندىرۋ ىسىندە كادەگە جاراپ, بىردەي مۇمكىندىككە يە ينكليۋزيۆ ەل قۇرۋعا جاردەمى تيەتىنىنە سەنىمى مول.
الماتى