قىتاي توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ قازاقستانعا ساپارى حالىقارالىق قارىم-قاتىناس سالاسىنداعى بەتبۇرىس كەزەڭىندە جانە الەمدىك ەكونوميكانىڭ تەربەلىس جاعدايىندا وتەيىن دەپ وتىر. سوندىقتان بۇل ساپاردىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە.
مەنىڭشە, قىتاي باسشىسى بۇرىن قالىپتاسقان جاپپاي ارىپتەستىك قاتىناسىن قايتالاپ, ونى الەمدىك قاۋىمداستىققا كورسەتكىسى كەلەتىن سياقتى. بۇل ساپاردىڭ ناتيجەسى رەتىندە بىرنەشە كەلىسىمشارتقا قول قويىلادى دەپ جوسپارلانۋدا. ءبىرىنشى كەزەكتە, قحر باسشىسى ەكونوميكالىق قاتىناستاردى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋدى ماقسات ەتەدى. ەكىنشىدەن, قازىرگى گەوساياسي وزگەرىس پەن تۇراقسىزدىق جاعدايىندا شىۇ-نىڭ شەڭبەرىندە قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسىن بۇرىنعى ۋاعدالاستىقتار نەگىزىندە جاڭا مىندەتتەمەلەرمەن تولىقتىرۋدى كوزدەيدى. ياعني وزگەرىپ جاتقان حالىقارالىق جاعدايعا بايلانىستى ەكى مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىگى ودان سايىن نىعايا تۇسەدى. كەلىسسوزدەر كەزىندە قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى باستى ورىندا بولۋى مۇمكىن. ول اسىرەسە ايماققا ءۇشىنشى ءبىر كۇشتەر ىقپالىنىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالۋى ىقتيمال.
قازىرگى تاڭدا قىتاي ەكونوميكاسى وتە ۇلكەن سىن-تەگەۋرىندەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر جانە مۇنى تۇتاس الەمدىك قاۋىمداستىق كورىپ وتىر. ول اقش-پەن, ەۋرووداقپەن بولعان قارىم-قاتىناستىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى تۋىنداپ وتىرعان جاعداي. قازىرگى تاڭدا اقش پەن قىتاي قارىم-قاتىناسى وتە قيىن داعدارىستى دەڭگەيدە دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولمايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قىتايدىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسىن قايتا قاراۋعا ماجبۇرلەپ وتىر. قىتايدىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى ەلدەر اقش باستاعان كواليتسيانىڭ ىقپالىندا. ال رەسەيدەگى جاعداي نەمەن اياقتالاتىنى بەلگىسىز. اۋعانستانداعى جاعداي ءالى كۇنگە دەيىن كۇردەلى كۇيدە قالىپ وتىر. سوندىقتان قازاقستان باعىتى بىردەن-ءبىر قاۋىپسىز باعىت بولىپ سانالادى. ياعني ءبىزدىڭ ءدالىز – قىتايدىڭ ەۋروپا ەلدەرىنە, تاياۋ شىعىسقا, جەرورتا تەڭىزى ايماعىنا تاۋار تاسىمالىنداعى بىرەگەي ءارى قاۋىپسىز جول. سوندىقتان وسى جولدىڭ تۇراقتىلىعى مەن تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتۋ قىتاي ءۇشىن ماڭىزدى. وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرسەك, قحر توراعاسى ءۇشىن قازاقستانمەن اراداعى قارىم-قاتىناستى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ ماڭىزدى.
بۇعان دەيىن قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارى كوبىنە شيكىزاتتىق سەكتورعا باعىتتالدى. قىتاي ينۆەستيتسياسى دا وسى قازاقستاندىق مۇناي-گاز قورلارىن يگەرۋ, تاۋ-كەن ءوندىرىسىن دامىتۋعا باعىتتالدى. ساۋدا-ساتتىقتا نەگىزىنەن شيكىزاتتى قىتايعا ەكسپورتتاۋ, ال دايىن ءونىمدى قازاقستانعا يمپورتتاۋ فورمۋلاسى بويىنشا جۇرگىزىلىپ كەلدى. بىراق سوڭعى 5 جىلدا قازاقستان ۇكىمەتى تاراپىنان ءوندىرىس سالاسىنا باسىمدىق بەرىلدى. تيىسىنشە بۇعان قىتاي دا نازار اۋدارا باستادى.
سوندىقتان قازىرگى تاڭدا قازاقستان وسى ءوندىرىس سەكتورىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا قۇيۋدى تالاپ رەتىندە قويادى دەپ ويلايمىن. پرەزيدەنت وتكەن جولداۋىندا ەلىمىزدى يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلتۋ تۋرالى شەگەلەپ ايتتى. بۇل – وتە ماڭىزدى مىندەت. ەندىگى ينۆەستيتسيا ءوندىرىس, وڭدەۋ ونەركاسىبىنە باعىتتالۋى كەرەك. سونىمەن قاتار ول تىكەلەي قازاقستاننىڭ باقىلاۋىندا بولۋعا ءتيىس.
تۇرسىنحان زاكەن ۇلى,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,
شىعىستانۋشى