بيىل بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ تۋعانىنا 200 جىل تولادى. ونىڭ مەرەيتويى وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنىڭ 17 جۇلدىزىندا تۋعان جەرىندە حالىقارالىق قازاق-قىرعىز زيالىلارىنىڭ V فورۋمىنىڭ اياسىندا اتالىپ وتىلەدى دەپ كۇتىلۋدە.
بەكاسىل بيبولات ۇلى قازىرگى تۇركىستان وبلىسىنىڭ تولەبي اۋدانىنداعى ەسىم حان ورداسىنىڭ ىرگەسىندە 1822 جىلى ومىرگە كەلىپ, 1915 جىلى تۋعان جەرىندە قايتىس بولعان.
بەكاسىل بيبولات ۇلى – سايرام, قارناق, تاشكەنت, سامارقانت, بۇحارا, شام (سيريا) ەلىندەگى ءبىلىم وردالارىن تۇگەل مەڭگەرگەن دانىشپان, تەولوگ, استرولوگ, استرونوم, ماتەماتيك, فيلوسوف, شيپاگەر, باق قونعان, كيە دارىعان كىسى, يسلام قاعيداتتارىن, ءومىر سالتىن تەرەڭ مەڭگەرگەن دانا, اسقان عۇلاما, ەسىم حاننىڭ ءۋازىرى قۇدايبەردى ءبيدىڭ تىكەلەي ۇرپاعى,تولە ءبيدىڭ جاقىن اتالاس تۋىسى, «ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىم» مەن «تولە ءبيدىڭ تاريحى» اتتى داستانداردىڭ اۆتورى قازانعاپ بايبولوۆتىڭ ۇستازى.
بەكاسىل بيبولات ۇلى تۋعان جەرىندە مەدرەسە اشىپ, سول ايماقتىڭ بالالارىن وقىتقان, شىعارماشىلىقپەن اينالىسىپ, كوپتەگەن كىتاپ جازعان. كوزىنىڭ تىرىسىدە-اق بەكاسىل اۋليە اتانعان.
بۇگىنگى ۇرپاققا بەكاسىل بيبولات ۇلىنان ازىرگە جەتكەنى «زيكزال» اتتى عيبرات كىتابى – حالقىمىزدىڭ تəۋەلسىزدىك جىلدارىندا تاپقان اسىل قازىنالارىنىڭ ءبىرى. ون توعىزىنشى عاسىردا قاعازعا تۇسكەن بۇل قۇندى قولجازبا تاۋەلسىزدىك جىلدارى ءتورت رەت شىعارىلىپ, عىلىمي اينالىمعا ءتۇستى, بىرنەشە عىلىمي كونفەرەنتسياعا ارقاۋ بولدى. تەك قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ادامزاتتىڭ قىمبات جاۋھارلارىنىڭ بىرىنەن سانالاتىن بۇل شىعارمادا يسلامنىڭ اسىل قاسيەتتەرى, ادامزاتتىڭ بايتاق تاجىريبەسى, سالت-ءداستۇرى, زامانانىڭ وي ساناسى, عىلىمنىڭ سان-سالاسى قامتىلعان, قازاق توپىراعىندا بۇرىن كەزدەسپەگەن, ءومىر تىلسىمدارىنىڭ سىرلارى مەن قۇپيالارىن اشاتىن, ادامنىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە كەرەكتى پايدالى كەڭەستەر, عىلىمي مالىمەتتەر مەن باسقا دا تۇجىرىمدار بار.
قازاق رۋحانياتىنداعى الىپ تۇلعالاردىڭ ءبىرى ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ وڭتۇستىككە ساپارىن باياندايتىن, «قازاق بالاسى وقىدىم, توقىدىم دەسە دە, بەكاسىل حازرەت بولا ما» دەپ اتالاتىن ماقالاسىندا بەكاسىل اۋليەنى اسا قۇرمەتپەن حازرەت, ۇستاز دەپ اتايدى جانە ءپىر تۇتادى, عۇلامانىڭ قادىر-قاسيەتىن ايشىقتى اشا تۇسەدى, ونىڭ «زيكزال» اتتى ەڭبەگىن اسا قۇندى, باعا جەتپەس تۋىندى دەپ باعالايدى.
وتاندىق عالىمداردىڭ پىكىرىنشە, «زيكزال» – كەز كەلگەن قازاقتىڭ تورىندە تۇراتىن قاسيەتتى كىتاپ.
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى عۇلامالار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, بەلگىلى ءدىنتانۋشى, اراب, پارسى جانە شاعاتاي تىلدەرىندە جازىلعان «زيكزالدى» قازاق تىلىنە اۋدارعان ءزارىپباي ورازباي بۇل ەڭبەكتى الەمدىك دەڭگەيدەگى حانافي مازھابىن دارىپتەيتىن بىردەن ءبىر عىلىمي كىتاپتاردىڭ قاتارىنا جاتقىزادى.
2020 جىلى پاندەميانىڭ ەڭ ءورشىپ تۇرعان شاعىندا باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى, «زيكزالداعى» ىندەتكە قارسى قولدانىلاتىن قاسيەتتى 7 اياتتى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ سايتىنا ءىلىپ قويدى, بۇكىل دۇنيە جۇزىندەگى مۇسىلمان ەلدەرىنىڭ يمامدارىنا ۇندەۋ جاساپ, ولارمەن ءبىر مەزگىلدە قۇران وقىپ, جاراتۋشىدان ادام بالاسىنىڭ كۇنالارىن كەشىرىپ, ىندەتتىڭ بەتىن قايتارۋدى سۇراعان بولاتىن. سونىمەن قاتار بيىل ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى «زيكزالدى» ەلىمىز مەدرەسەلەرىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ تۋرالى نيەت ءبىلدىرىپ, بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ 200 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ تۋرالى, ونىڭ ەسىمىن ۇلى تۇلعالار تىزىمىنە قوسىپ, تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحاني استاناسى تۇركىستان مەن ەلىمىزدىڭ باس قالاسى نۇر-سۇلتانداعى كوشەلەرگە بەرۋ جونىندە باستاما كوتەرگەن ەدى. ول باستاما جۇرتشىلىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, زيالى قاۋىمنىڭ ىشىندە زور قولداۋعا يە بولدى.
قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ي.ءا.قۇلمانبەتوۆ, ر.ي.قۇلمانبەتوۆ, د.س.كاراسكوۆا دەگەن ءبىر توپ عالىمى وزدەرىنىڭ 2019 جىلعى «بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ مەديتسينالىق كانوندارى» دەگەن ماقالاسىندا بەكاسىل اۋليەنىڭ «زيكزالىن» كلينيكالىق مەديتسينا مەن فارماكولوگيا سالاسىنداعى مەديتسينالىق ەنتسيكلوپەديالىق عىلىمي ەڭبەك دەپ باعالاعان.
بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ ءومىربايانى مەن ەڭبەگى تۋرالى دەرەكتەر قازاق ەلىنىڭ مۇسىلمان ويشىل-عۇلامالارى ءال-فارابي, ءجۇسىپ بالاساعۇن, ماحمۋد قاشقاري, احمەت يۇگىنەكي, حۋسامەددين سىعاناقي, ءماشھۇر جۇسىپپەن بىرگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۇسىنعان (2016 ج.) جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ 9-سىنىبىنا ارنالعان اكادەميك عاريفوللا ەسىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن دايىندالعان «زايىرلىق جانە ءدىنتانۋ نەگىزدەرى» جانە «سۆەتكوست ي وسنوۆى رەليگوۆەدەنيا» اتتى وقۋلىققا ەنگىزىلگەن.
قازىرگى كەزدە بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ «زيكزالى» قازاق وقىرماندارىنىڭ تاراپىنان زور سۇرانىس تۋدىرىپ وتىر.
2022 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ شەشىمىمەن قازاق رۋحانياتىنداعى الىپ تۇلعالاردىڭ, دالا دانالارى مەن عۇلامالارىنىڭ ەسىمى جانە قاسيەتتى جەرلەردىڭ اتاۋى قايتا جاڭعىرتىلىپ جاتىر. ونىڭ جارقىن كورىنىسى بيىلعى جىلى قۇرىلعان اباي, ۇلىتاۋ, جەتىسۋ مەن ورتالىعىنا د.قوناەۆتىڭ اتى بەرىلگەن الماتى وبلىستارى.
وسى ورايدا جوعارىدا ايتىلعان باس ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلىنىڭ بەكاسىل بيبولات ۇلىن ۇلىقتاۋ تۋرالى باستاماسى قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ تاراپىنان قولداۋ تابادى دەپ سەنەمىز.
بۇگىن ەلىمىزدىڭ استاناسىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ كەزەكتى VII سەزى ءوتىپ جاتىر. اراعا بىرنەشە كۇن سالىپ قازاق-قىرعىز زيالىلارىنىڭ V فورۋمى اياسىندا بەكاسىل بيبولات ۇلىنىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويى قاسيەتتى تۇركىستان جەرىندە اتالىپ وتپەكشى. مەنىڭ پىكىرىمشە, بۇل دا كەزدەيسوق نارسە ەمەس. ول عۇلاما بابامىزدىڭ ۇستانىمى مەن رۋحى بيىكتىگىنىڭ دالەلى.
مىرزاتاي جولداسبەكوۆ,
اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى