كەشە پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىندا قازاقتىڭ كۇيشىلىك ءداستۇرىنىڭ كورنەكتى تۇلعاسى, كۇي اتاسى قۇرمانعازى اتىنداعى ءVىىى رەسپۋبليكالىق حالىق اسپاپتارىندا ورىنداۋشىلار بايقاۋى باستالدى. جاس كۇيشىلەردىڭ 24-28 مامىر ارالىعىندا وتەتىن ونەر بايگەسىن مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ “قازاق اۋەندەرى” اكتسيونەرلىك قوعامى ۇيىمداستىرىپ وتىر.
دومبىرانىڭ كۇمبىرلەگەن قوڭىر ۇنىنەن تارار قۇدىرەتتى كۇي سازىن جان-جۇرەگىمەن تەبىرەنە تىڭدايتىن, تىلسىم سىرىمەن سەزىمى بىتىسە تولقيتىن قازاقتان اسقان شابىتتى, قازاقتان اسقان رۋحتى حالىق جوقتاي كورىندى. ساحناعا كۇيدىڭ ءبىر توپ مۇزبالاق قىراندارى قاز-قاتار تىزەرلەي وتىرىپ, قۇرمانعازى بابامىزدىڭ كۇيىن شالقىتا توگىپ سالعاندا. قاتارىنان بەس كۇن ەلوردانى شالقار كۇيمەن اسقاقتاتار ءار ءوڭىردىڭ ەلۋدەن استام وندىردەي ونەرپازى ساحنانى كوكتەگى جۇلدىزدار جەردى جاۋىپ قالعانداي اسەرگە بولەگەن.
ونەر ساپارى الدىندا ارقالى اقىنداردىڭ اعىنان جارىلا جاستاردىڭ جولىنا اق ولەڭمەن جىر ورەتىن ءداستۇرى بار ەمەس پە؟ قاي ونەر سايىسىنا دا جىرمەن شاشۋ شاشۋ جاراسىپ-اق تۇرادى. ول ەڭسەسىن تىكتەپ, دالا توسىنەن كوتەرىلگەن قازاق ەلىنىڭ استاناسىندا وتەتىن رۋحاني شارالاردىڭ قاي-قايسىسىنا دا ءتان بولۋى كەرەك-اق. سەبەبى, قازىر ەلوردا مادەنيەتى قالىپتاسىپ جاتقان كەز. بۇل ۋاقىتتا ەشنارسەگە نەمقۇرايلى قاراۋعا بولمايدى. اسىرەسە, حالىقتى باسقادان ايرىقشا بيىكتەتىپ تۇراتىن وسىنداي ءتولتۋما جانرلارىن جارقىراتىپ كورسەتەر كەزدە. ءتول ونەردى كونەنىڭ كوزىندەي تولعاۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت.
ەڭ العاش قۋ اعاشقا كۇي بىتىرگەن
قوبىز شالعان قورقىتتاي سىرشىل بابام.
قاراعاي, قارا قىلدان شىققان سازدى,
ادام تۇگىل اڭ ەلتىپ, قۇم تىڭداعان.
جەلماياسىن كۇي قىلعان اسان قايعى,
جەرۇيىعىن تاپقانشا ءبىر تىنباعان.
تىلمەن ايتا الماعاندى كۇيمەن ايتقان,
اڭىز بولدى-اۋ كەتبۇعا شىركىن, بابام,
قانشا عاسىر وتسە دە سودان بەرى,
شەجىرەنىڭ ءبىر بەتى جىرتىلماعان.
قۇرساعىنا قۇدايدان قۇت دارىعان,
قازاقتا ونەرسىز بوپ ۇل تۋماعان.
تالاي-تالاي داۋلەسكەر كۇيشى ءوتىپتى,
بال تامعان بارماقتارى بىلقىلداعان.
قۇرمانعازى دەگەندى ەستىگەندە,
قازاقتىڭ تامىرىندا كۇي تۋلاعان.
اسسالاۋماعالەيكۋم, اردا اعايىن,
ساقتاعان بۇل كۇندەرى سول كۇيدى امان…
دەگەن ورامدى ويعا قۇرىلعان وتتى جىردى اقىنجۇرەك شۋماقتاتا ورگەندە جيىلعان ەگدە, جاس تۇگەل قوشتاپ ءسۇيسىندى. كۇي ونەرى جايىنداعى تولعاۋ باستاۋى تەرەڭدەگى كۇيدىڭ قۇدىرەتى سىندى ارمەن قاراي توقتاۋسىز جالعاسا بەرەتىن ءتۇرى بار. كەۋدەنى كۇي شەرى تولقىتقاندا تىلگە نەبىر كەسەك تەڭەۋلەردىڭ تەلەگەي تەڭىز بولىپ ورالاتىنى نەسى ەكەن؟ ايتىسكەر اقىن ەكپىنىن زورعا جيدى.
سوناۋ 1987 جىلدان تاريحى باستالاتىن كۇي بايقاۋىنىڭ اشىلۋ راسىمىنە مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ قاتىسىپ, ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىنەن كەلگەن ونەرپاز جاستارعا ءسات ساپار تىلەۋى بەكەر ەمەس. “ بيىلعى ەلوردامىزدا ءوتىپ وتىرعان بايقاۋ كۇي ونەرىن وركەندەتۋدى مۇرات تۇتقان تالاي جاستىڭ جالىنداپ كورىنۋىنە ۇلكەن سەپ بولادى. ەگەر ابايدىڭ پوەزياسى, بۇل – قازاق ءومىرىنىڭ پوەزيا تىلىمەن جازىلعان ەنتسيكلوپەدياسى دەيتىن بولساق, قۇرمانعازىنىڭ شىعارمالارى – كۇي تىلىمەن جازىلعان قازاق ءومىرىنىڭ شەجىرەسى. بىردە-ءبىر قۇدىرەت قازاقتىڭ كەۋدەسىنەن ءدال قۇرمانعازى كۇيلەرىندەي ورىن العان ەمەس. قازاقستاننىڭ باتىسىندا دا, شىعىسىندا دا, وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىندە دە اسىپ-توگىلىپ جاتقان قۇرمانعازىنىڭ اسا باي قازىناسى قاي قازاقتىڭ بولسىن جۇرەگىنىڭ كىلتىن تاۋىپ, تورىنەن ورىن الادى. قۇرمانعازى شىعارمالارى الەمگە تانىمال مۋزىكاتانۋشىلاردىڭ ايتۋى بويىنشا, ءوزىنىڭ قۇدىرەتتىلىگى, تەرەڭدىگى مەن الۋان مازمۇندىلىعى جونىنەن الەمنىڭ ايگىلى كومپوزيتورلارى باحتىڭ, گايدننىڭ, موتسارتتىڭ, بەتحوۆەننىڭ, تاعى باسقالاردىڭ شىعارمالارىنان ەش كەم ەمەس. بۇل احمەت جۇبانوۆتىڭ زەرتتەۋلەرىندە, مونوگرافيالارىندا جان-جاقتى اشىپ كورسەتىلگەن. سوندىقتان بۇگىنگى كونكۋرستىڭ قۇرمانعىزىنىڭ اتىندا بولۋى, بۇل – قازاقتىڭ اتىنداعى كونكۋرس دەگەنمەن بارا-بار. قازىرگى قازاق ەلىنىڭ كۇي ونەرىن ورگە سۇيرەپ جۇرگەن نەبىر تالانتتار ءدال وسى كونكۋرستىڭ لاۋرەاتتىعىنان باستاعان. ءتىپتى كۇنى كەشە عانا وسى بايقاۋدىڭ لاۋرەاتى بولعان نۇركەن ءاشىروۆ بۇگىنگى تاڭدا تەڭدەسى جوق تاماشا دومبىراشىلاردىڭ قاتارىنا كەلىپ قوسىلدى. سوندىقتان ساحناعا شىعىپ وتىرعان بۇگىنگى جاس مۇزبالاق قىراندارعا, كوك قاۋىرسىندارعا كۇي كوگىنە شىعاتىن بيىكتەرىڭ شىرقاۋدا بولسىن, بارماقتارىڭا قۇرمانعازىنىڭ قۇدىرەتى ءبىتسىن, قازاقتىڭ كۇي ونەرىن الەم ءمادەنيەتىنىڭ تورىنە شىعارا بەرىڭدەر دەيمىن” دەگەن تىلەگىن بايقاۋدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنى تۋرالى ءتۇيىندەلگەن ءبۇتىن ءسوز دەپ بىلەمىز.
“دومبىرا, شەرتەر”, “قوبىز-پريما”, “قىلقوبىز”, ء“ۇش ىشەكتى دومبىرا”, “سىرناي” مۋزىكالىق اسپاپتارى بويىنشا قۇرمانعازى كۇيلەرىنەن سايىسقا تۇسەتىن جاستاردىڭ شەبەرلىگى مەن ەڭبەگىن باعالاۋعا ەلىمىزدەگى جەتەكشى مۋزىكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ ماماندارى, بەلگىلى ونەر مايتالماندارى تارتىلىپ وتىر. كۇي قاناتىمەن جەلپيتىن كەشتى كەلىپ تاماشالايمىن دەۋشىلەر بولسا, وسى كۇندەردە پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ورگان زالى مەن كونتسەرت زالىنىڭ ەسىكتەرى ونەرسۇيەر قاۋىمعا ايقارا اشىق. قۇرمانعازى بابامىزدىڭ 25 كۇيى, شەتەل جانە قازاق كومپوزيتورلارىنىڭ قازىرگى زامانعى جانە كلاسسيكالىق شىعارمالارىن جاتقا ورىندايتىن جاستاردىڭ ونەرىن تاماشالاۋدان جۇرت جالىققان با؟
قاراشاش توقسانباي.