جامبىل ءوڭىرىنىڭ سارتاپ دالاسى دا, جۋساندى قىرى دا, اسقاق تاۋلارىنىڭ بوكتەرى دە تابيعي بايلىققا تولى. مۇنداعى پەيزاجعا جۇرتشىلىق كوزىن سۋارۋدان جالىققان ەمەس. سىلدىرلاپ اققان وزەن ءۇنى مەن تاۋدىڭ تاڭعاجايىپ سامالى جانىڭدى راحاتقا بولەيدى. ال بايتاق دالانىڭ بايلىعى – جان-جانۋارلار...
ادامزات اتاۋلىنىڭ ورتاق يگىلىگىنە اينالعان تابيعاتتى قورعاۋدىڭ وزىندىك ءمانى زور. جامبىل وڭىرىندە قانداي جان-جانۋارلار بار؟ قىزىل كىتاپقا ەنگەن وسىمدىكتەر مەن اڭداردىڭ قانداي تۇرلەرى كەزدەسەدى؟ جالپى, ونى قورعاۋ, كوبەيتۋ باعىتىندا قانداي جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر؟ وسى ورايدا وبلىستىق تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مۇراتحان شۇكەەۆ وڭىردە ەرەكشە قورعاۋعا الىناتىن اۋماقتار سانىن ارتتىرۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتقانىن جەتكىزدى. سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلۋعا شاق قالعان جانۋارلاردى قورعاۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ءتورت بىردەي جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تابيعي قاۋمالداعى جۇمىستاردى جانداندىرۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلعان.
«تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانى اۋماعىندا ورنالاسقان «ۇمبەت», مەركى وڭىرىندەگى «مەركى», قورداي اۋدانىنداعى «قورداي-جايساڭ», جۋالى اۋدانىنداعى «جۋالى-قاراشات» زوولوگيالىق قاۋمالدارى – ءوڭىرىمىزدىڭ ماقتانىشى. قۇرىلعاننان بەرى تابيعاتتى قورعاۋ باعىتىندا ىسكە اسقان جۇمىستار ناتيجەسىندە, بۇل اۋماقتاردا جانۋارلاردىڭ سانى مەيلىنشە ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, ءبىر عانا «ۇمبەت» ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماعىن مەكەن ەتەتىن جانۋارلاردىڭ سانى سوڭعى بىرنەشە جىلدا ەسەلەپ ارتقانىن بايقاۋعا بولادى. اتالعان اۋماقتا قامىس ەلىگى 6-دان 52 باسقا, جابايى دوڭىز 52-دەن 468 باسقا, قويان 127-دەن 336 باسقا, قىرعاۋىل 420-دان 1 988 باسقا, قاراقۇيرىق 197-دەن 239 باسقا كوبەيگەن. بۇدان بولەك, وزگە دە ءجيى جولىقتىرا بەرمەيتىن اڭ-قۇس تۇرلەرىن كەزدەستىرۋگە بولادى», دەيدى باسقارما باسشىسى.
م.شۇكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە تاعى دا جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ەرەكشە قورعالاتىن ءۇش بىردەي تابيعي اۋماقتاردى قۇرۋ باعىتىندا قارقىندى جۇمىس قولعا الىنىپتى. ونىڭ قاتارىنا «مەركى» مەملەكەتتىك وڭىرلىك تابيعي پاركى, ء«سۇلۋتور-بوتامويناق», «بەتپاقدالا» مەملەكەتتىك قاۋمالدارى ەنبەك.
«قار بارىسىن جانە تاۋداعى بيوالۋانتۇرلىلىكتىڭ بۇكىل كەشەنىن قورعاۋ ءۇشىن ۇسىنىلاتىن ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردىڭ ءبىرى – قىرعىز الاتاۋى جوتاسىنىڭ قازاقستاندىق بولىگى. ونداعى اسپارا وزەنى ماڭى مەن مەركى شاتقالى جانە وسى جوتانىڭ بيىك تاۋلى ايماعىنىڭ باتىس شەتىن قوسا العاندا لۋگوۆوي اۋىلىنىڭ دەڭگەيىنە دەيىنگى ارالىق ساياباققا اينالماق.
«مەركى» وڭىرلىك تابيعي پاركىن ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعان اۋماق قىرعىز الاتاۋىنىڭ سولتۇستىك, ورتالىق جانە باتىس تيان-شان جوتالارىنىڭ تورابىندا ورنالاسقان. تيان-شان تاۋ جۇيەلەرىنىڭ كونەلىگى, كۇردەلى جەر بەدەرى مەن وعان جەتۋ قيىندىعىنان تۋىندايتىن تابيعي جاعدايلاردىڭ ارتۇرلىلىگى, وندا مەكەندەيتىن جانۋارلاردىڭ گەوگرافيالىق وقشاۋلانۋى فلورا مەن فاۋنانىڭ سيرەك كەزدەسەتىن جانە ەندەميكالىق تۇرلەرىنىڭ كوپتىگىمەن ءىس جۇزىندە باستاپقى تۇرىندە بىرەگەي ۇيلەسەتىن لاندشافتتاردىڭ ساقتالۋىنا ىقپال ەتتى», دەيدى ول.
باسقارما باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, «مەركى» جەرگىلىكتى ماڭىزى بار مەملەكەتتىك تابيعي قاۋمالىندا قورۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەننەن باستاپ, ارقاردىڭ, ءسىبىر تاۋ ەشكىسىنىڭ, ءسىبىر ەلىگىنىڭ سانى ەداۋىر ارتقان. اتالعان قاۋمالدى مەكەندەيتىن قار بارىسىن قورعاپ, ءوسىمىن مولايتۋ ءۇشىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى دامۋ باعدارلاماسىمەن بىرگە جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ تابيعي رەسۋرستار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باسقارماسى «مەركى» قاۋمالىن وڭىرلىك دەڭگەيدەگى پارك تۇرىنە اينالدىرۋ جۇمىستارىن كەشەندى تۇردە جۇرگىزبەك.
«اتالعان پارك اۋماعىندا مەكەندەيتىن قىزىل كىتاپقا ەنگەن قار بارىسى, ارقار, ءۇندى جايراسى, قىزىل قاسقىر, تۇركىستان سىلەۋسىنى, تاس سۋسارى, جاپالاق, بۇركىت, يتەلگى, كوك قۇس, قىزىل كىتاپقا ەنگەن وسىمدىكتەردەن گرەيگ قىزعالداعى, ۆيتتروك راۋعاشى, جىلتىر جانارگۇل, مەركى تاسپاسى, مۇزداق پاستەرناكوۆيگى, «پوپوۆ» توماعا ءشوبى, ۇيالى شمالگاۋزەنيانى قورعاۋ جانە ءوسىمىن مولايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار «مەركى» مەملەكەتتىك وڭىرلىك تابيعي پاركى قۇرىلعان سوڭ, بۇل اۋماقتا ەكوتۋريزمدى دامىتۋ جۇمىستارى ماقساتتى تۇردە ىسكە اسادى.
اتالعان اۋماقتاردا قىزىل كىتاپقا ەنگەن, وتە سيرەك كەزدەسەتىن جانە جويىلۋ قاۋپى بار 17 اڭ مەن قۇس ءتۇرى شوعىرلانعان. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس, ەرەكشە قورعالاتىن اۋماقتاردا اڭ اۋلاۋعا تىيىم سالىنعان. سوندىقتان قاۋمالدار قۇرۋ ارقىلى سيرەك كەزدەسەتىن جانۋارلار تۇرلەرىن ساقتاپ قالۋعا بولادى», دەيدى م.شۇكەەۆ.
جامبىل وبلىسى