ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 7 ءساۋىرى كۇنى كەشكىلىك تاراز قالاسى مەن وعان جاقىن ورنالاسقان ەلدى مەكەندەردە ۇلكەن دۇربەلەڭ ورىن الدى. وعان كەيبىر ازاماتتاردىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ تالاس وبلىسىندا قىرعىز جاعى كيروۆ سۋ قويماسىن كۇل-تالقان ەتىپ جارادى ەكەن دەگەن لاقاپ حابارى سەبەپ بولدى.
قىرعىز ەلىندە ورنالاسقان كيروۆ سۋ قويماسىنا جارىلىس جاسالادى ەكەن دەگەن سىبىس ەل اراسىنا تەز تاراپ, تۇرعىندار ۇيلەرىن تاستاپ, كولىگى بارلار اۆتوكولىكپەن, ارباسى بارلار اربامەن, ءتىپتى تاكسي جالداپ, ماي قۇياتىن ستانسالارداعى بارلىق جانار مايدى تاۋىسىپ, تەكتۇرماستىڭ توبەسىنە, باسقا دا تاۋ-جوتا مەن ەلدى مەكەندەرگە قاشقان.
ءيا, كيروۆ سۋ قويماسى جارىلسا, قالا مەن قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەرگە ورنى تولماس زارداپ اكەلەتىنى انىق. شىنىندا, 500 ميلليون تەكشە مەتر سۋ تۇرعان قويما جارىلسا, نەبارى 40 شاقىرىم جەردەگى قويما سۋى ءاپ-ساتتە قالانى اعىزىپ اكەتەرى ءسوزسىز بولاتىن. كۇنى كەشە عانا بۇدان سۋى 15 ەسە از توسپا قىزىلاعاشقا قانداي اپات اكەلگەنىن ۇمىتا قويعان جوق شىعارمىز.
بۇل سۋ قويماسىنىڭ جاي-كۇيى ءوز الدىنا اڭگىمە. ول 1993 جىلدان بەرى جوندەۋ كورگەن جوق. كەزىندە قىرعىزستان ۇكىمەتى سۋدى جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى پايدالاناتىندىقتان, كيروۆ سۋ قويماسىن 50-60 جىلعا قازاقستانعا جالعا بەرىپ, بىزدەن ونى الۋلارىمىزدى سۇراعان بولاتىن. ول كەزدەرى بۇعان ۇكىمەت قۇلاق سالمادى. قاراجات ماسەلەسى دە قاراستىرىلماعان ەدى. قىرعىزستانداعى جاعداي بەلگىلى, وسىندايدا قويماعا قويىلعان ءبىر جارىلىس تومەندە ورنالاسقان تاراز قالاسى ءۇشىن ورنى تولماس زارداپ ەكەنى ءسوزسىز. بۇل – قاشاندا ويدا بولاتىن نارسە.
مەنىڭ ناقتى ايتايىن دەگەنىم, قاۋىپسىزدىك پەن ساقتىق شارالارى. سۋ قويماسى قىرعىز جەرىندە, سولاردىڭ يەلىگىندە. العاشقى كەزدەرى قىرعىز جاعى ارنايى جاساقتالعان كۇزەت قىزمەتىن قويىپ, ماڭايىنا ءتىرى ادام جولاتپايتىن. ال كەيىن كەلە تەك جاي 2 ادامدىق قاراۋىل قويىپ, ولار پلاتينانى تاماشالاۋ الاڭىنا اينالدىرىپ, ەلدى سۋرەتكە ءتۇسىرىپ, قاۋىپسىزدىك شارالارعا ەش كوڭىل بولمەيتىن بولدى.
وسى سۋ قويماسى ارقىلى قىرعىزداردىڭ ازداعان اۋىل-ايماقتارى باقشا ءوسىرىپ, ونى كورشىلەس قازاق جەرىنە اكەلىپ كۇن كورىپ وتىر. الايدا, سۋ قويماسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى قىرعىز باۋىرلاردى ونشا تولعانتپايدى. ويتكەنى, اپات بولا قالعان جاعدايدا قىرعىزدار ەمەس, نەگىزىنەن قازاقتار زارداپ شەگەدى. وسىعان وراي, سۋ قويماسى قىرعىز جەرىندە, سولاردىڭ يەلىگىندە دەپ قامسىز وتىرعانىمىز اۋىر زارداپتارعا ۇشىراتۋى مۇمكىن.
مەن ەل ۇكىمەتى ەكى ەل اراسىندا كەلىسسوز جۇرگىزۋ ارقىلى كيروۆ سۋ قويماسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن تولىقتاي قازاقستاننىڭ مىندەتىنە الۋى جونىندە ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن.
الگى سىبىس شىعىپ, ەل دۇرلىككەن كەزدە سۋ قويماسىنا اسكەري قارۋلى كۇزەت قويىلدى. قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا بىزدە مۇمكىندىك جەتەدى, قارجى قاراستىرۋعا دا بولادى. “جامان ايتپاي جاقسى جوق”, سۋ قويماسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ءۇشىن وندا قىسى-جازى, كۇندىز-ءتۇنى قارۋلى كۇزەت قويىلۋى كەرەك. ونىڭ ماڭىنا بوگدە ءبىر ادامدى جولاتپاۋ قاجەت. كورشىلەرىمىز اۋمالى-توكپەلى, شيەلەنىستە ءومىر ءسۇرىپ وتىرعاندا ءبىزدىڭ قاۋىپسىزدىك شارالارىن ويلاستىرماۋىمىزعا قاقىمىز جوق. وسى تۇرعىدا قىرعىزستان ۇكىمەتىمەن بىرلەسە سۋ قويماسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن زاڭداستىرعان ءجون.
جاعدايدىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇكىمەت تاراپىنان ارنايى تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, قاۋىپسىزدىك شارالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن كوميسسيا قۇرىلۋى ءتيىس. جەدەل باسقارۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قازاقستاندىق شۋ-تالاس باسسەينى سۋ شارۋاشىلىق باسقارماسى جانە “تارازۆودحوز” مەملەكەتتىك مەكەمەسى قىرعىزستانداعى كيروۆ سۋ قويماسىنا قاجەتتى جوندەۋ جۇمىستارىن بىرلەسە اتقارىپ, ارادا راديوبايلانىس ورناتۋ كەرەك.
تاعى دا دۇرلىگىس تۋىپ, حالىقتىڭ تۇرعان ۇيلەرىن تاستاي قاشۋىنا جول بەرمەۋگە, ەڭ باستىسى – ورنى تولماس زارداپ شەگىپ قالماۋ ءۇشىن كيروۆ سۋ قويماسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن تولىق ءوز قولىمىزعا العان ابزال. ايتپەسە, جامبىل وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى ۇرەيمەن ءومىر سۇرەرى انىق. سونىمەن بىرگە, سۋ قويماسى قولىندا تۇرعان قىرعىز ەلى كەز كەلگەن جاعدايدا بىزگە قوقان-لوققى كورسەتىپ, قورقىنىشتا ۇستاماسىنا كىم كەپىل؟!
ءبىز ەلدىڭ الاڭسىز ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتىمىز.
امانگەلدى مومىشەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى.