اقجايىقتىڭ ءشامشىسى

عۇبايدوللا حيباشەۆ – بالا­لى­عىن سۇم سوعىس ۇرلاعان ۇرپاق­تىڭ وكىلى. عۇبايدوللا اعامىزبەن زامانداس, تاعدىرلاس تالانت, دانا قادىر ءبىر ولەڭىندە: «ۇل­كەندەرگە ۇقساماعان ەشتە­ڭە­مىز قالمادى, بۇتىمىزعا كيگەنىمىز اكەمىزدىڭ شالبارى», دەۋشى ەدى عوي؟ مىنە, سول كۇي, سول جاعداي اينىماستان ءبىزدىڭ كەيىپكەردىڭ دە باسىنان وتكەن! قاندى سوعىس قايناپ تۇرعان 1942 جىلدىڭ قارا سۋىق قاراشاسىندا شىر ەتىپ دۇنيە ەسىگىن اشقان پاك ءسابي اكەسىن كورگەن جوق. بازارتوبەنىڭ قىرىنداعى سوپى قۇمىن جاڭ­عىر­تا كەلگەن ءسابيدىڭ داۋسىن ەستۋ اكەگە جازباپتى. 1944 جىلى سوڭعى حاتى كەلگەن اكە اقىرى حابارسىز كەتتى... قانقىزىل كۇن باتار تۇسقا ەلەڭدەۋمەن, قايران انا دا ومىردەن ءوتتى.

عۇبايدوللا اعا ايتادى-اۋ: «شيىتتەي شيكى بالالاردى شىرىلداپ ءجۇرىپ, جالعىز جەتكىزگەن انامىز 2005 جىلى دۇنيەدەن وتكەنشە, وتكەن ءومىرىمدى ايتىپ ەشكىمگە وكسىگەن ەمەسپىن. كەشەگى قاساڭ زاماندا سوعان قىزىعۋشىلىق تانىتقان جان دا بولعان جوق. موينىڭداعى مىندەتتى جۇمىسىڭدى دۇرىس ات­قارساڭ – جاقسىسىڭ, اتقارماساڭ – جامانسىڭ. سول كەزدەگى وكىمەت پەن پارتيانىڭ ۇستانىمى وسى بولاتىن. ارينە, تۋعانىمدى كورگەن كوزى ءتىرى قاريالار, وزىممەن تەل وسكەن «جەتىمدەر ارمياسى» قادىرلەيتىن, سىيلايتىن. كۇنى كەشەگى ء«جامان شوپىر» بالامىز تايپاق ونەرىنىڭ تىزگىنىن ۇستاپ ءجۇر – دەپ ماقتانىپ قوياتىنى دا بار ەدى! اسىرەسە جالاڭاياق تىكەنەك كەشكەن قۇرداستارىم, مارقۇم تىلەكقابىل, رامازان­دار­دىڭ ور­نى بولەك ەدى! سو­عىس جەتىمدەرىنىڭ ءوزى بىرنەشە كاتەگورياعا بولىنەتىن. ءسال-ءسال اۋقاتى بار اعايىنىڭ بولسا, قارىنىڭ تولماسا دا, توقمەيىل جۇرەسىڭ. تىلەكقابىل قۇرداسىم: ء«اي, قۇبەس, مىنا رامازان ەكىنشى كاتەگورياعا جاتادى. سەبەبى اعايىنى بولدى. ناعىز تۇلدىر جەتىم ەكەۋمىز عوي. نە تويىپ تاماق ىشپەستەن, نە ءبۇتىن كيىم كيمەستەن, بالالىقسىز, بىردەن جىگىتتىككە امان ءوتىپ كەتتىك, ياعني ناعىز ءبىرىنشى كاتەگوريامىز, دەپ ازىلدەيتىن. قايبىر جەتىسكەن ءازىل دەيسىز, بالداۋرەنسىز وتكەن وكسىكتى جىلداردىڭ زاپىران زارى دا! بەرى كەلە, وزىڭدەي ىنىلەر سۇراي بەرگەسىن ازداپ سىر اشقانىم. ايتپەسە, ول زاماندى ونشا ەسكە الا بەرگىم كەلمەيدى. ەلگە ورتاق ويران ەدى عوي... شۇكىر, عۇمىرىمنىڭ ساۋلەلى ساتتەرى دە جەتەرلىك. ودان دا سول سوڭعى جىلدار جايلى سىر شەرتكەندى قولاي كورەمىن».

مىنە, عۇبايدوللا اعامىز وسىلاي دەيدى.

القيسسا, المالى ورتا مەك­تە­بىن بىتىرگەن بوزبالا عۇباي­دوللا اسكەردەن ماقتاۋلى جۇ­ر­­­گىزۋشى اتانىپ, ابىرويمەن ەلگە ورالدى. مىنە, ناعىز بو­لا­شاق وسى كەزدە باستالدى. عۇبايدوللادا انانىڭ التىن جا­تى­رىندا جاتقاندا-اق سىڭگەن ءبىر ەرەكشە قاسيەت بار-تىن. ول – وزگەگە بۇيىرا بەر­مەي­تىن ورەلى ونەر ەدى. بويدا بۇ­عىپ جاتقان تاسقاينارداي تالانت بۇ­لاعى وسى كەزدە بۋىرقانىپ شىق­تى دا, عۇبايدوللا حيباشەۆ تايپاق ونەرىنىڭ تەڭىزىندە ءجۇزىپ جۇرە بەردى. حالىق ءان-كۇيگە ءشول بولاتىن. ونەر وزەنى ءوز ارناسىن جاڭا تاۋىپ جاتقان ءسات. قۇبە­كە­ڭە بىردەن ونەر ۇجىمىنىڭ جەتەكشىلىگى تاپسىرىلدى. سودان, سول 1966 جىلى ەسىگىن اشقان تاي­پاق اۋدانىنىڭ مادەنيەت ۇيىنەن 1999 جىلى زەينەتكە شىعىپ بارىپ جاپتى.

تايپاق مادەنيەتىن 32 جىل ورگە سۇيرەپ باقتى. قازاق ادە­بيە­تىنىڭ كلاسسيگى, كادىمگى ءسابيت مۇقانوۆ «موينىما شور تۇسەر دەپ اياماي سال, مەن سەنىڭ وگىزىڭمىن ورگە سۇيرەر» – دەگەنىندەي, ەل مادەنيەتىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوس­تى, قوسىپ تا كەلەدى. قوسىپ تا كەلەدى دەيتىنىمىز, قۇبەس زەينەتكە شىققان سوڭ دا قاراپ جاتا المادى. 1997 جىلى چاپاەۆ – تايپاق اۋداندارى قوسىلىپ, اقجايىق اتتى الىپ اۋدانعا اي­نالدى. الىپ ەمەي نەمەنە, ارۋ جايىقتىڭ قوس قاپتالىن تەڭ جايلاپ, ورال مەن اتىراۋ ايماعىن قوسىپ جاتقان جۇبان ەلىندە 18 اۋىل­دىق وكرۋگ بار. مۇنداي اۋماق­تى الىپ جاتقان اۋدان­ ەلى­­­­مىز­دە سي­رەك شىعار؟! وسى ول­كە­­نىڭ ونەرى دە وزىق. سەبەبى  عۇبايدوللا سىندى كارى تارلان ونەر­دەن قول ۇزگەن ەمەس. اعامىز 2006 جىلى اقجايىق اۋداندىق مادەني-دەمالىس ورتالىعىنا جۇ­مىسقا شاقىرىلدى. وعان سەبەپ بولعان سول كەزدەگى ونەر جانا­شى­رى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى مەڭزيپا دۇيسەنبايقىزى مەن اۋداندىق مادەني دەمالىس ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەرلان اباي ۇلى ەدى. مۇندا 2008 جىلعا دەيىن جۇمىس ىستەگەن اعامىز وتباسى جاعدايىمەن اقساي قالا­سىنا اۋىستى. 2010 جىلعا دەيىن اقساي مادەنيەت ءۇيىنىڭ دي­رەكتورى بولدى. 2015 جىلى ورال قالاسىنا ورالعان سەكسەن جاستاعى «شالىمىز» ءالى جۇمىس ىستەيدى دەسەم, سەنەسىز بە؟ سەنسەڭىز دە, سەنبەسەڭىز دە, عۇبايدوللا حيباشەۆ بۇگىندە ءبىر بەلدى مەكەمەنى كۇزەتۋدە! ءتۇر-الپەتى, ءجۇرىس-تۇرىسى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆتان اۋمايتىن اعامىز ءالى سەرگەك, «جاپ-جاس»! كىندىگىنەن وربىگەن ەكى ۇل, ءبىر قىز دا شەتىنەن ونەرپاز.

عۇبايدوللانىڭ كومپو­زي­تور­­­لىق قىرى كۇللى قازاق بى­لەردەي, ەلى ەسكەرەردەي-اق! اتتەڭ, مۋزىكالىق ءبىلىم الماي, ەل ىشىن­دەگى ەلەۋسىز تالانت بولىپ قالعان. بىراق عۇبايدوللا حي­با­شەۆتىڭ التى الاشتى ارالاپ كەتكەن شىعارماسى كوپ. ما­سەلەن, ءبىزدىڭ بۋىن اعانىڭ «قاراكوز قارىنداسىم» اتتى ءانىن تىڭداپ, شىرقاپ وستىك. جەرگىلىكتى اقىن مالىك بەردى ءالىنىڭ سوزىنە جازىلعان «اقجايىق – ولكەم» ءانى بۇگىندە جۇبان ەلىنىڭ ءانۇرانىنا اينالعان. كەزىندە, 1958 جىلى وتكەن تۇڭعىش وبلىستىق اقىندار ايتىسىنىڭ باس جۇلدەسىن العان جەرلەس, اقىن اعامىز حاميت ءابى­لوۆتىڭ سوزىنە جازىلعان «جا­يىق­تىڭ ۇل-قىزىن-اي» ءانى جارتى عاسىرعا جۋىق ەل اۋزىندا.

اتاق-مانساپ قۋماعان قارا­پايىم ونەر وكىلىنىڭ قادىرىن تۋعان ەلى دە باعالاي ءبىلدى. 2000 جىلى سول كەزدەگى وبلىستىق فيلارمونيا ديرەكتورى, ءوزى دە سازگەر دونەدىل قاجىموۆتىڭ قولداۋىمەن ورال قالاسىندا ۇلكەن اۆتورلىق كەشى ءوتتى. بۇگىن­دە اقجايىق اۋدانىندا ەكى جىل سا­يىن عۇبايدوللا حيباشەۆ ان­دە­رىن ورىنداۋشىلاردىڭ كونكۋرسى ءوتىپ تۇرادى. ءاۋ باستا, اۋداندىق بولىپ باستالعان ءان-جا­رىس قازىر رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەيگە دەيىن ءوستى. اللا قوسسا, بيىل دا جوسپاردا تۇر.

عۇبايدوللا حيباشەۆتى ۇستاز تۇتاتىن, ونىڭ قامقورلىعىن كورگەن ونەرپازدار دا از ەمەس. الدى اتاقتى كوشەرعالي ما­كاروۆ – بۇكىل تۇركى دۇنيەسى جىراۋ­لارى كونكۋرسىنىڭ لاۋ­رەاتى بولدى. قازاقستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن ءارتىسى, ءداستۇرلى ءانشى ساۋلە تاۋداەۆا, زياش امانعاليەۆا, بۇگىنگى رۇستەم كەرەەۆكە دەيىن اتاي بەرۋگە بولار ەدى. رەسپۋبليكاعا بەلگىلى ونەر توپتارى دەسەڭىز: «تولقىن» ۆوكالدى اسپاپتار ءانسامبلى, «جايىق سازى» فولكلورلىق ءانسامبلى, شەكتىباەۆتار, قۇسايى­نوۆ­تار, قاراقويشيەۆتەر, ت.س.س. وتبا­سىلىق انسامبلدەرىنىڭ بار­لىعى دا عۇبايدوللا حيبا­شەۆتىڭ «وتكەلىنەن» ءوتىپ بارىپ جۇلدەگەر بولعانىنا ەل كۋا.

ايماعىن اسەم اندەرىمەن تەربەگەن, جان بالاسىنا جاماندىق ويلاپ كورمەگەن, ەلىنە سىيلى اسىل اعامىزعا ۇزاق ءومىر تىلەيمىز!

ساعىنتاي بيسەنعاليەۆ,

اقجايىق اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى

باتىس قازاقستان وبلىسى