توعىزىنشى ماۋسىم تابىستارى

وپەراداعى وزىق جەتىستىكتەر

وتكەن ماۋسىم «استانا وپەرا» تەاترى ءۇشىن تابىستى بولدى. توعىزىنشى تەاتر ماۋسىمىن جارقىن جەتىستىكتەر­مەن تۇيىندەگەن ونەر ۇجىمىنىڭ ماق­تا­نۋعا تۇرارلىق جاڭالىعى جەتەرلىك. اتاپ ايتساق, قازاقستان بويىنشا 10 گاسترول, تەاتر ارتىستەرىنىڭ ماراپاتتارى, فەستيۆالداعى ۇزدىك اتالىمدار ءھام تابىستى پرەمەرالار – مۇنىڭ بار­لىعى جاس تا جاسامپاز تەاتردىڭ شى­عار­ماشىلىق قارىمىنىڭ كورسەتكىشى. اسىرەسە تەاتر رەپەرتۋارىن كوركەمدىك تۇرعىدان عانا ەمەس, مازمۇندىق جاعى­نان دا بايىتقان توعىزىنشى ماۋسىم­نىڭ تابىستى قويىلىمدارى – ت.كوچاك­تىڭ «اقشاقار مەن جەتى ەرگەجەيلى» بالەتى, ەلوردالىق ساحنادا العاش رەت مۇلدە جاڭا ينتەرپرەتاتسيادا ۇسىنىلعان ە.راح­ماديەۆتىڭ «الپامىس» باتىرلىق وپەراسى جانە اتاقتى يرجي كيلياننىڭ «التى بي» كومەديالىق بالەتى تالعامى بيىك كورەرمەن ءۇشىن ونەردىڭ ۇلكەن جاڭالىعىنا اينالدى.

سونداي-اق توعىزىنشى تەاتر ماۋسىمى بىرەگەي بالەتتىك, وپەرالىق جانە سيم­فونيالىق جوبالارعا دا تولى. بالەت ترۋپ­پاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى التىناي اسىلمۇراتوۆا ارقايسىسى ءبىر-بىرىنە ۇقسامايتىن 20-دان استام ەرەكشە گالا-كەش وتكىزدى. بۇل كونتسەرتتەر كوپشىلىككە بي ونەرىندەگى جاڭا ەسىمدەردى اشسا, تەاتردىڭ باس ديريجەرى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى الان بورىباەۆتىڭ اۆتورلىق جارقىن جوبالارى بەكزات ونەر جانكۇيەرلەرى ءۇشىن تاماشا ونەر تارتۋى بولدى. ايتا كەتۋ كەرەك, ايگىلى ماەسترونىڭ جەتەكشىلىك ەتۋىندەگى مىڭنان استام مۋزىكانتتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن گ.مالەردىڭ №8 سيمفونياسى ءۇش اي بويى 40 ميلليون اۋديتورياسى بار «مەتستسو» فرانتسۋز تەلەارناسىنان كورسەتىلدى.

تەاتردىڭ تاعى ءبىر تاماشا جاڭالى­عى – «استانا وپەرا» تورىنەن دوستار كلۋبى­نىڭ اشىلۋى دەسەك, قاتەلەس­پەي­مىز. ايتۋلى جوبانىڭ ارقاسىندا ەندى تەاترمەن دوس بولعىسى كەلگەن كورەر­مەن كلۋبقا مۇشەلىككە قابىلدانىپ, ونەر­گە ەتەنە جاقىن بولا الادى.

تەاتر ىشىنەن اشىلعان Astana Opera حالىقارالىق وپەرا اكادەمياسىن دا توعىزىنشى ماۋسىمنىڭ تابىسى دەپ باتىل ايتۋعا بولادى. فرانچەسكو مەددا, اناتولي گۋسەۆ باستاعان بىلىكتى مامان­­داردان ءبىلىم الا وتىرا, شەبەرلىك دەڭگەيلەرىن ارتتىرعان بولاشاق وپەرا انشىلەرى اكادەمياداعى العاشقى وقۋ جىلىن ءتامامداپ, مازمۇندى كونتسەرتتەر مەن ۆ.ا.موتسارتتىڭ «دون جۋان» وپەراسىنىڭ پرەمەراسىن ءساتتى وتكىزدى.

جالپى, الەمدىك مادەني كەڭىستىكتە تەاتر بەدەلىن قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىس ۇدايى جۇرگىزىلەدى. ال ونىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ارتىستەردىڭ حالىقارالىق بايقاۋلارعا قاتىسۋى دەسەك, بۇل جاعىنان دا تەاتر ۇجىمى كەندە ەمەس. وتكەن جىلدىڭ قىركۇيەگى­نەن باستاپ بيىلعى ماۋسىمعا دەيىن «استا­نا وپەرا» سوليستەرى حالىقارالىق ­باي­­قاۋلار مەن فەستيۆالدارعا قاتى­سىپ, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە تەاتردىڭ داڭ­قىن اسىردى. ولاردىڭ قاتارىندا جاپو­نيا, يتاليا, اۋستراليا, رەسەي, قىر­عىزستان, وزبەكستان جانە باسقا دا ەل­دەر بار. «روسسيا-ك» تەلەارناسىنىڭ تىكەلەي ەفيرىندە ترانسلياتسيالانعان «نانو-وپەرا» حالىقارالىق جاس رە­جيس­سەرلەر بايقاۋىندا تەاتردىڭ جاس رەجيسسەرى ەرەنباق تويكەنوۆ جۇزدەن جۇيرىك شىعىپ, بەدەلدى ەكىنشى ورىندى قانجىعاسىنا بايلادى.

مەرەيتويلىق داتالار دا تەاتر نازارىنان تىس قالمادى. اتاپ ايتساق, ۇلكەن زال مەن كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىندا­عى كامەرالىق زال ساحناسىندا عازيزا جۇ­بانوۆانىڭ 95 جىلدىعىنا وراي «جۇ­بانوۆتار الەمى», روزا باعلانوۆانىڭ 100 جىلدىعىنا وراي «اسىل ارمان» كون­تسەرتتەرى, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 125 جىل­دىعىنا وراي ا.جۇبانوۆ پەن ل.ءحامي­ديدىڭ «اباي» وپەراسى, سونداي-اق كۇ­لاش بايسەيىتوۆانىڭ 110 جىلدىعى­نا وراي «قازاقتىڭ بۇلب ۇلى» جانە اتاق­تى كوم­پوزيتورلار, ورىنداۋشىلار مەن جازۋ­شىلاردىڭ مەرەيتويلىق داتالارىنا ارنالعان « ۇلىلارعا تاعزىم» كونتسەرتتەرى ءوتتى. توعىزىنشى تەاتر ماۋسىمىندا «استانا وپەرادا» جالپى سانى 207-دەن استام ءىس-شارا, سونىڭ ىشىندە اڭىزعا اينالعان ونەر قايراتكەرلەرى, ­تەاتر ارتىستەرى مەن سپەكتاكلدەردىڭ قويۋ­شىلارىنا ارنالعان 45-كە جۋىق كور­مە ۇيىمداستىرىلدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2022 جىلدى – بالالار جىلى دەپ جاريالاعانى بەلگىلى. وسى رەتتە «استانا وپەرادا» كوپتەگەن كەرە­مەت جوبا ءوتىپ, تاعى ءبىرازى جۇزەگە اسى­رى­لۋعا دايىندالۋدا. سونىڭ نەگىز­گىسى – تەاترلىق قولونەر ستۋدياسىنىڭ اشىلۋى. ودان بولەك «استانا وپەرا» بالالار ستۋدياسىنىڭ ەكى ءبولىمى – «حور» جانە «بالەت» ءوزىنىڭ بەلسەندى جۇمىسىن جالعاستىرۋدا. قالىپتاسقان ارتىستەر­مەن قاتار, وپەرالىق سپەكتاكلدەرگە كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى كامەرالىق زال­داعى كونتسەرتتەرگە ەندى بالالار دا قاتى­سا الادى. سونىمەن قاتار نۇر-سۇل­تان قالاسى اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ قولعا الىن­عان «تەاتر ساباعى» جوباسى وتە تانى­مال بولعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. تەاتر باس­شىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, ەندى وعان قالا وقۋشىلارى عانا ەمەس, وبلىس جانە اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ بالالارىن دا قاتىستىرۋ جوسپارلانۋدا.

سونداي-اق «استانا وپەرا» قالا­لىق اكىمدىكپەن بىرلەسىپ, «مادەني ەل» قايىرىمدىلىق جوباسىن جۇزەگە اسىردى. ABAQUS-DARYN-نىڭ قىزىقتى باعدارلامالارى, «سيقىرلى ىسقى», «بالالارعا ارنالعان كلاسسيكا» توپتا­ماسىنان كونتسەرت – ك.سەن-سانستىڭ «جا­نۋارلار كارناۆالى», «استانا كەش­تەرi» فەستيۆالى اياسىندا كومپوزيتور پەر تيللۋانىڭ شىعارماشىلىق كەشى, «Viva Mozart!» كوشپەلى قايىرىمدىلىق كونتسەرتى كوپشىلىكتى بەيجاي قالدىرمادى.

Iح ماۋسىم «استانا وپەرا» ساحنا­سىندا قازاقستاندىق تەاترلار مەن شە­تەل­دىك ارتىستەردىڭ كەزەك-كەزەك بولعان گاسترولدەرىمەن دە ەستە قالدى. مۇندا اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ۇجىمى جارقىرادى, سونداي-اق ەلوردالىق جۇرتشىلىق شىم­كەنت وپەرا جانە بالەت تەاترى مەن قارا­عاندى اكادەميالىق مۋزىكالىق كومەديا تەاترىنىڭ ارتىستەرىنە قول سوقتى. تەاتردا پيانيست دجۋزەپپە دجۋلوتتا, لا سكالا تەاترىنىڭ ءبىرىنشى سكريپكاشىسى لاۋرا مارتسادوري, باندونەونشى ماريو ستەفانو پەتروداركي (يتاليا) گاسترولدىك ساپارمەن بولدى.

«استانا وپەرانىڭ» ءوز ۇجىمى تۋرا­لى ايتساق, بالەت ترۋپپاسى الماتىدا ەكى ­رەت, ودان كەيىن تۇركىستان مەن شىم­كەنت­تىڭ كورەرمەندەرىنە ءوز ونەرلەرىن تارتۋ ەتتى. وپەرا ترۋپپاسى مەن سيمفونيا­لىق وركەستر پاۆلودار, ەكىباستۇز, قارا­عاندى, رۋدنىي, اقتوبە جانە پەترو­پاۆلعا ساياحاتىن ءساتتى اياقتادى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاندىقتار ەلوردالىق تەاتر شىعار­ماشىلىعىمەن جاقىنى­راق تانىسۋعا تاماشا مۇمكىندىك الىپ, كو­رەرمەندەر اۋديتورياسى ءوزى ءۇشىن كلاس­سيكالىق ونەردى جاڭا قىرىنان اشتى.

البەتتە, يگى ىستەر, مازمۇندى جوبالار مەن گاسترولدىك قىزمەت جاڭا ماۋ­سىمدا دا جالعاسىن تابادى. الەمدىك باق ح مەرەيتويلىق ماۋسىمنىڭ اشىلۋى جايلى الدەقاشان حابارلاپ قويدى.

– اتاۋلى داتا بولعاننان كەيىن ح ماۋ­سىمنىڭ جارقىن وقيعالارمەن اتاپ وتى­لەتىنى بەلگىلى. اتاپ ايتساق, «استانا وپەرا» قازاقستاندىق جانە شەتەل­دىك وپە­را جانە بالەت جۇلدىزدارى قاتى­سا­تىن «جىبەك جولى» حالىقارالىق فەستي­ۆالىن وتكىزەدى, سونداي-اق ونى الەم­­دىك تەاتر سىنشىلارى تاماشالاي­دى. مەرەي­­تويلىق ماۋسىمدى تەاتر الەم­دىك وپەرا ساحناسىنىڭ جۇلدىزى, «گرەممي» سىي­لىعىنىڭ لاۋرەاتى سوپرانو سۋمي چونىڭ (كورەيا) قاتىسۋىمەن وتەتىن كونتسەرت اشادى. وسى ورايدا يۋنەسكو-نىڭ سۋمي چونى «بەيبىتشىلىك ءارتىسى» رەتىندە تاڭداعانىن اتاپ ءوتۋىمىز قاجەت. بۇدان بولەك, شىعارماشىلىق ۇجىم الدا بولاتىن پرەمەرالار – رايموندو رەبەك­تىڭ قويىلىمىنداعى سەرگەي پروكوفەۆ­تىڭ «كۇلبيكە» زاماناۋي بالەتىنە, يۋري الەكساندروۆتىڭ قويىلىمىنداعى بال­نۇر قىدىربەكتىڭ «قالقامان – ما­­مىر» وپەرا-بالەتىنە جانە جولان داستە­نوۆ­تىڭ مۋزىكاسىنا رەجيسسەر ەرەنباق تويكەنوۆتىڭ قويعان «قاڭباق شال» بالالار وپەراسىنا قىزۋ دايىندىق ۇستىندە, – دەپ قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرى, «استانا وپەرا» ديرەكتورى عالىم احمەدياروۆ تەاتردىڭ الداعى جوس­پارلارىمەن ءبولىستى.

قۋانتارلىعى – ماۋسىم جابىلعا­نى­مەن, تەاتر كورەرمەنمەن قوشتاسپايدى. ولاردى «استانا وپەرا» ساحناسىندا قارا­عاندىلىق جانە تۇركىستاندىق تەاتر­لاردىڭ گاسترولدىك ونەر كورسەتۋلەرى, سونداي-اق كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى كامەرالىق زال ساحناسىندا «مۋزىكالىق دەمالىس» قىزىقتى كونتسەرتتەرى كۇتەدى. ال 9 قىركۇيەكتە اشىلاتىن جاڭا ماۋ­سىمدا تەاتردىڭ نەگىزى قالانۋىنىڭ 10 جىلدىعىن جارقىراتىپ اتاپ وتەدى دەپ جوسپارلانۋدا.

بالەتتەگى بەلەستەر

«استانا بالەت» تەاترى ءۇشىن دە توعى­زىنشى تەاتر ماۋسىمىنىڭ تابى­سى مول. بۇل ماۋسىمدا گاسترولدىك ساپار­لار دا, قىزىقتى جوبالار دا جۇزە­گە اسىرىلدى. مادەنيەت جانە سپورت مينيس­ترلىگىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن پرەمەرالار كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.

وتكەن ماۋسىمنىڭ ايتۋلى جاڭالى­عى – باس ديريجەر ارمان ورازعاليەۆ­تىڭ جەتەكشىلىگىندەگى «استانا بالەت» تەاترىنىڭ سيمفونيالىق وركەسترى قۇ­رىلدى. ەندى تەاتردىڭ قويىلىمدارى وركەس­تردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن وتەدى.

بيىلعى تەاتر ماۋسىمىندا پرەمەرالار دا كوپ بولدى. تەاتر رەپەرتۋارىنا كوپتەن كۇتكەن تاعى بەس قويىلىم قوسىلدى. ولار – ي.ستراۆينسكي مۋزىكاسىنا دج.بالانچين قويعان «فورتەپيانو مەن وركەسترگە ارنالعان كاپريچچيو», تانىمال مۋزىكانت ك.ابدۋللينانىڭ ليبرەتتوسىنا مۋكارام اۆاحري قويعان «تاعدىر بۇلتارىستارى» بىرەگەي بالەتى, سونىمەن قاتار ستيۆەن رايحتىڭ مۋزىكاسىنا زاماناۋي بي كەمەڭگەرى يرجي كيليان قويعان حورەوگراف ستەفان جەرومسكي­دىڭ «جولدان تايعاندار» بالەتى. بۇل تەاتر ءۇشىن شىنىمەن دە تاجىريبەگە تولى بىرەگەي قويىلىم بولدى. سەبەبى بونگ اسپابىنداعى سولونى «استانا بالەت» تەاترى سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ ارتىستەرى ورىندادى. سونىمەن قاتار اقىن باقىت قايىربەكوۆتىڭ ليبرەتتوسىنا مۋكارام اۆاحري قويعان «جىبەك جولى» اۆتورلىق سپەكتاكلى دە تەاتر رەپەرتۋارىنان ءتيىستى ورنىن الدى. ودان بولەك, ليۋدۆيگ مينكۋستىڭ مۋزىكاسىنا ماريۋس پەتيپا قويعان «بايادەركا» بالەتىنەن مايرا قادىروۆا ساحنالاعان Pas d’action جانە «HASSAK» ەتنو-فولك­لورلى ءانسامبلىنىڭ مۋزىكا­سىنا ايگۇل ءتاتي قويعان ء«تاڭىر سىيى – اق جول» اتتى حورەوگرافيالىق مينيا­تيۋرالاردىڭ دا پرەمەراسى ءوتتى. ال ماۋ­سىم شىمىلدىعى كريستينا ءپوليننىڭ «ورفەي مەن ەۆريديكا» بالەتىنىڭ پرەمەراسىمەن جابىلدى. استانالىق كو­رەرمەن نازارىنا كونە گرەكيا ءميفىنىڭ حورەوگرافيالىق ينتەرپرەتاتسياسى مو­دەرن ەلەمەنتتەرى بار نەوكلاسسيكا مانە­رىندە ۇسىنىلدى.

«استانا بالەت» تەاترىنىڭ گاسترول­دىك ساپارلارىنىڭ گەوگرافياسى دا ەدا­ۋىر ۇلعايدى. اتاپ ايتساق, استانالىق ۇجىم العاش رەت ورال قالاسىنا بارىپ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­رات­كەرى ايگۇل ءتاتيدىڭ اۆتورلىق ينتەر­پرە­تاتسياسىنداعى « ۇلى دالا مۇراسى» دي­ۆەرتيسمەنتى مەن ريكاردو امارانتەنىڭ «A Fuego Lento» نەوكلاسسيكالىق بالە­تىن پاش ەتتى. بيىلعى ماۋسىمدا تۇركىستان, سەمەي جانە تال­دىقورعان قالالارى­نا دا گاسترول­دىك ساپار ۇيىمداستىرى­لىپ, ۇلتتىق حورەوگرافيانىڭ ۇزدىك تۋىن­دىلارى كور­سەتىلدى. دۋباي وپەرا ساح­­ناسىندا ەكى اۋقىمدى سپەكتاكل – «ماحاببات تۋرالى داستان» جانە «بەيبارىس سۇلتان» تۋىندىلارى دا جا­ھان كورەرمەندەرى نازارىنا ۇسىنىل­دى. تەاتردىڭ الماتى قالاسىنا جاسا­عان گاسترولدىك ساپارى دا ءساتتى ءوتتى. «AlmatyTheatre» كوپسالالى مادەني كەڭىس­تىكتىڭ اشىلۋ ءراسىمى اياسىندا استا­نا­لىق تەاتر ارتىستەرى ءبىر ايعا جۋىق ۋاقىت ونەر كورسەتىپ, كورەرمەن قاۋىم نازارىنا تەاتر رەپەرتۋارىنداعى ۇزدىك سپەكتاكلدەرىن ۇسىندى.

توعىزىنشى ماۋسىم جۇزەگە اسى­رىلعان ءىس-شارالارمەن قاتار, ماراپاتتاردان دا كەندە بولعان جوق: بالەتمەيس­تەر ايگۇل ءتاتي, ۇستاز-رەپەتيتور مايرا قادىروۆا, سيمفونيالىق وركەستردىڭ باس ديريجەرى ارمان ورازعاليەۆ «قۇر­مەت» وردەنىنە يە بولدى. تەاتر ارتىستەرى ايجان مۇقاتوۆا, دارينا قايراشەۆا, سۇندەت سۇلتانوۆ, ريزا قاناتقىزى مەن ۇستاز-رەپەتيتور اسەل اباقاەۆا «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. ريزا قاناتقىزى «تەاتر» اتالىمى بويىنشا «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى. تەاتر­دىڭ جەتەكشى ءسوليستى سۇندەت سۇلتانوۆ تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك ستيپەندياسىنا يە بولدى.

تەاتر باسشىلىعى ءمالىم ەتكەندەي, «استانا بالەت» تەاترىنىڭ مەرەيتويلىق ماۋسىمى 9 قىركۇيەكتە اشىلادى دەپ جوسپارلانۋدا. ونەر ۇجىمى الداعى ماۋسىمدا دا ءونىمدى ەڭبەك ەتۋگە ساقاداي ساي. ونىڭ دالەلى – جاڭا ماۋسىمدا البەرتو الونسونىڭ «كارمەن-سيۋيتا», گەورگي كوۆتۋننىڭ «قار پاتشايىمى» سپەكتاكلدەرىنىڭ پرە­مەراسىنا قىزۋ دايىندىق باستالىپ كەتتى. سونداي-اق سپەكتاكل بەينەلەرىنىڭ يميدجدىك تۇسىرىلىمدەرى ءۇشىن داريان ۆولكوۆا ارنايى شاقىرىلدى. ول – بالەت فوتوگرافياسىنىڭ حاس شەبەرى, بالەت جانە ارت-فوتوگرافيانىڭ حالىقارالىق سايىستارىنىڭ جەڭىمپازى, ەۋروپالىق جانە رەسەيلىك ءىرى تەاترلاردىڭ پريما-بالەرينالارى جانە سوليستەرىمەن جۇمىس ىستەيتىن تانىمال فوتوسۋرەتشى. ونىڭ سۋرەتتەرى اقش, گەرمانيا, ۇلى­بريتانيا, اۋستريا, گونكونگ, يتاليا, شۆەيتساريانىڭ جەكەمەنشىك جيناق­­تا­رى مەن ورىس مۋزەيى مەن شەرەمەتەۆ سارا­يى, روسفوتو مۋزەي-كورمە ورتالىعى­نىڭ قورىندا ساقتاۋلى. الماتى جانە قازاقستاننىڭ وزگە دە قالالارىنا ۇيىم­­داستىرىلۋى جوسپارلانعان گاست­رولدىك ساپارلاردىڭ دا تەاتردىڭ شى­عارماشىلىق قارىمىن تانىتۋدا ماڭىزى زور. دەمەك «استانا وپەرا» مەن «استانا بالەت» تەاترلارىنىڭ مەرەيتويلىق ماۋسىمىنان كۇتەر جاڭالىق مول.