ارىن تاپتاپ, انتتان اتتاپ, ارام تابىسىن ادال جارىنىڭ ەسەپشوتىندا ساقتاپ, جاعىمپازدىقتى جاقتاپ, جۇرگەن جەرى باتپاق شەنەۋنىكتەردى شەتىنەن شەرتىپ ءجۇرىپ «انتيكور» تاۋبەسىنە كەلتىرە باستادى. قازىر قۋىستانعان قۋلار «انتيكوردىڭ» ءار ادىمىن اڭديتىن بولعان. سول جاقتان سۋىت حابار جەتپەسە ەكەن دەپ ۇيقىسى قاشىپ, ىشكەن اسى بويىنا باتپاي جۇرگەندەر قانشاما؟! شاعىن فۋتبول الاڭىنا بولىنگەن قاراجاتتى جىمقىرماسا, الاڭسىز شاعىن مەملەكەتىنىڭ قىزىعىنا كەنەلىپ, فۋتبول كومانداسى سياقتى ءۇبىرلى-ءشۇبىرلى ءومىر كەشپەس پە ەدى...
تابىسى تارازىعا تۇسە مە؟
ءوز مىندەتىڭدى ءمىنسىز ورىنداپ, جۇمىسىڭا تۋرا بارىپ, تۋرا قايتساڭ, ەشكىم سوقتىقپايدى. «انتيكور» بىلاي تۇرسىن, ۋچاسكەلىك پوليتسيا قىزمەتكەرى دە سەبەپسىز ماڭايىنا جولاماس ەدى. بۇلدىرەتىن وزدەرى. حالىقتىڭ يگىلىگىنە بولىنگەن قاراجاتقا قىزىعادى دا تۇرادى. ءۇيى مەن كولىگى, ەسەپشوتىندا ءبىراز قاراجاتى بولا تۇرا نەگە جەمقورلىقتىڭ جەتەگىندە كەتەدى دەپ كەيسىڭ كەيدە. كوز تويمايدى دەگەن راس ەكەن-اۋ. توپىراق تويدىراتىنى شىندىق. پاۆلوداردا جۇرگەندەر نۇر-سۇلتان قالاسىنان ءۇي العىسى كەلەدى, ەلوردالىق شەندىلەر شەتەلدە الىپ سارايىم بولسا دەپ ارماندايدى. جيگۋلي مىنگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىنى كوردىڭىز بە؟ ايتپەسە, شاھاردىڭ و شەتىنەن بۇ شەتىنە جۇمىسقا دەيىن قۇنى ارزان كولىك تە اپارادى ەمەس پە؟ قايسىن تىزگىندەسەڭ دە كەپتەلىستە تۇراسىڭ عوي. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز بەكەر ەمەس. قاراپايىم حالىقتىڭ ساناسىندا شەنەۋنىكتىڭ قىمبات كولىگى مەن ءۇيى حالىقتىڭ قاراجاتىنا الىندى دەگەن پىكىر قالىپتاسقان. كىنالى تاعى وزدەرى.
ەندىگى جەردە ەلىمىزدە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ تابىسى مەن شىعىنى باقىلاۋعا الىنۋى مۇمكىن. ماجىلىسكە تۇسكەن زاڭ جوباسىندا شەنەۋنىكتەردىڭ تابىسى مەن شىعىنى اراسىندا ايىرماشىلىق بايقالسا, ولارعا سانكتسيا سالىناتىنى كورسەتىلگەن. ياعني ايىرماشىلىق 1 000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتەن اسسا, وعان سول ايىرماشىلىقتىڭ 90 پايىزىنا تەڭ بولاتىن ايىپپۇل سالىنادى. ال شىعىن مەن كىرىس اراسىنداعى تابىس مەملەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ جىلدىق تابىسىنان اسىپ كەتسە, قىزمەتىنەن بوساتىلادى. باقىلاۋ مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ دەكلاراتسياسىنا عانا ەمەس, تۋىستارى مەن وتباسى مۇشەلەرىنىڭ شىعىنىنا دا جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون.
جوعارىدا پاۆلودار مەن نۇر-سۇلتان قالالارى اراسىنداعى بايلانىستى بەكەر تىلگە تيەك ەتكەنىمىز جوق. جاقىندا پاۆلودار وبلىستىق مادەنيەت, تىلدەردى دامىتۋ جانە ارحيۆ ءىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سامال بەگالينوۆاعا قاتىستى سوت ۇكىمى شىقتى. ول ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ ءمۇسىنىن دايىنداۋعا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى شارت جاساسقانى ءۇشىن ميلليون تەڭگە كولەمىندە پارا العان. سوتتا ايىپتالۋشى قاراجاتتى نۇر-سۇلتان قالاسىنان پاتەر الۋ ماقساتىندا العاشقى جارنانى تولەۋگە نيەتى بولعانىن جاسىرمادى.
انتيكوردان تەمىر تورعا دەيىن...
جۋىردا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ القا وتىرىسىندا اگەنتتىك توراعاسى ولجاس بەكتەنوۆ جارتىجىلدىقتىڭ قورىتىندىسىن جاريالادى. ءبارىمىزدىڭ اڭدىعانىمىز ستاتيستيكالىق كورسەتكىشتەر. پارا الۋ وقيعالارى ازايدى ما دەپ الاڭدايمىز عوي باياعى. قولدا بار مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە 6 ايدىڭ ىشىندە 1300-دەن استام سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسى تىركەلگەن. كوپ ءيا؟ جىمىسقى ارەكەتكە بارعان 800-دەن استام تۇلعانىڭ 140-ى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى باسشىلار ەكەن. سوتقا 592 ءىس جولدانىپ, 357 جەمقور سوتتالعان.
بەلگىلى بولعانداي, ازىرگە شەلەك جالاعانداردان گورى ايران ىشكەندەرمەن كۇرەس كۇشەيتىلىپ جاتقان كورىنەدى. ناقتىلاساق, ەكونوميكالىق رەسۋرستاردى زاڭسىز شوعىرلاندىرۋعا جانە ولاردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋعا بايلانىستى ىستەردى تەرگەۋ ەرەكشە باقىلاۋدا تۇر. قابىلدانعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتكە 430 ملرد تەڭگە نەمەسە شامامەن 1 ملرد اقش دوللارى سوماسىنا اكتيۆتەر قايتارىلىپتى.
– زاڭسىز شەتەلگە شىعارىلعان قاراجات پەن م ۇلىكتى ەلگە قايتارۋ ماقساتىندا حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ كەرەك. تاياۋدا ەۋروپا كەڭەسىنىڭ تاراپىنان قازاقستانعا ەۋروپالىق سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك تۋرالى كونۆەنتسياعا قوسىلۋ جونىندە رەسمي شاقىرۋ حاتى كەلدى. ەندى كونۆەنتسياعا قوسىلۋ ءۇشىن قاجەتتى پروتسەدۋرالاردى قولعا الاتىن بولامىز. بۇل كونۆەنتسيا شەتەلدەن كوررۋپتسيونەرلەر مەن ۇرلانعان اكتيۆتەردى قايتارۋ جولىنداعى مۇمكىنشىلىكتەرىمىزدى كەڭەيتەدى. ەۋروپا كەڭەسىنىڭ كوررۋپتسياعا قارسى مەملەكەتتەر توبىنىڭ مۇشەسى بولۋ – ەلىمىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى قادام. گرەكو-نىڭ تولىققاندى قاتىسۋشى رەتىندە العاشقى مونتيرينگتىك راۋندتار شەڭبەرىندە بىزگە بەرىلگەن 27 ۇسىنىمىن ورىنداپ جاتىرمىز, – دەگەن ەدى و.بەكتەنوۆ.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سىبايلاس جەمقورلىقپەن ىمىراسىز كۇرەسۋ مەملەكەتتىك ساياساتتاعى نەگىزگى باسىمدىقتىڭ ءبىرى ەكەنىن ءجيى ەسكە سالادى. ونىڭ پىكىرىنشە, زاڭ ۇستەمدىگىن ورناتىپ, ناعىز قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, جەمقورلىقتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ كەرەك. بۇل رەتتە, پرەزيدەنت سوڭعى جىلدارى بىرقاتار ماڭىزدى قادام جاسالعانىنا نازار اۋدارادى. سوتتاردىڭ ساپالى قىزمەت اتقارۋى ءۇشىن ناقتى شارالار قابىلدانعانىن اتاپ وتكەن ءجون. كەيىنگى ءۇش جىلدا 200-گە جۋىق سۋديا جۇمىستان شىعارىلدى, يا بولماسا لاۋازىمى تومەندەتىلدى. قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى ۇلگىسى ەنگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە پروكۋرورلار بىلتىر ءۇش جارىم مىڭعا جۋىق ادامنىڭ قىلمىستىق پروتسەسكە نەگىزسىز تارتىلۋىنا جول بەرگەن جوق. باسقا دا بىرقاتار ينستيتۋتسيونالدىق شارالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
– جەمقورلىق ارەكەتى ءۇشىن سوتتالعان ازاماتتاردى شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋعا تىيىم سالىندى. سوتتارعا, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنە, پارا بەرگەندەرگە جانە دەلدالدارعا قاتاڭ جازا قولدانىلاتىن بولدى. بىلتىردان بەرى جالپىعا بىردەي سالىق دەكلاراتسياسىن تاپسىرۋدى باستادىق. وسى جانە باسقا دا شارالار ايتارلىقتاي ناتيجە بەرىپ, جەمقورلىق دەڭگەيى تومەندەدى. دەگەنمەن, تۇبەگەيلى وزگەرىس اكەلگەن جوق. مۇنى اشىق ايتۋىمىز كەرەك. ازاماتتارىمىز ءالى دە كۇندەلىكتى ومىردە سىبايلاس جەمقورلىق جاعدايلارىمەن بەتپە-بەت كەلۋدە, – دەگەن ەدى پرەزيدەنت جىل باسىندا وتكەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستە.
مەملەكەت باسشىسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باتىل ارەكەت ەتپەي, سىبايلاس جەمقورلىقپەن ءتيىمدى كۇرەس جۇرگىزۋ مۇلدە مۇمكىن ەمەس دەپ سانايدى. كوپ جىل بويى ولار ماسەلەنى تەرەڭ زەرتتەمەي تۇرىپ, پارا الۋشىلاردى قىلمىس ۇستىندە ۇستاپ كەلدى. ءارتۇرلى ادام ءبىر لاۋازىمدى اتقارىپ وتىرىپ, بىردەي ماسەلەلەردى شەشكەنى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان. جەمقورلاردى تۇراقتى تۇردە ۇستاپ, تۇرمەگە توعىتىپ وتىرعان. ال سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بەلەڭ الۋىنا قاتىستى سەبەپتەر مەن جاعدايلار ەشكىمدى قىزىقتىرا قويماعان. تەك سوڭعى جىلدارى عانا وسى ماسەلەگە نازار اۋدارىلا باستاعانى بايقالادى.
انىعى سول, قاي جەردە اقشا كوپ, سول جەردە پاراقورلىقتىڭ ءيسى شىعادى. ەلىمىزدە كوبىنە اۋىل شارۋاشىلىعى, كەدەن, قۇرىلىس, ءبىلىم بەرۋ, كوممۋنالدىق باعىت, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىندا سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى كوپ تىركەلەدى. ءبىر عانا اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ اينالاسىندا داۋ-داماي, ايعاي-شۋ تولاستار ەمەس. ناقتىلاساق, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى سۋبسيديالارعا بايلانىستى جەمقورلىق دەرەكتەردىڭ كوپ انىقتالاتىنى جاسىرىن ەمەس. كەيىنگى 5 جىلدا مەملەكەت اگراريلەردى قولداۋ ءۇشىن ەكى تريلليون تەڭگە بولگەن. وسى ۋاقىت ىشىندە اتالعان سالادا 960 قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن. 450 ادام قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. بۇل سالا جىلدار بويى جەمقورلىققا بەلشەدەن باتۋدا.
«سونىڭ كەسىرىنەن مەملەكەت ۇلكەن زيان شەكتى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە نۇقسان كەلدى. اتاپ ايتقاندا, جايىلىمدىق جەرلەردى سۋلاندىرۋعا بولىنگەن 80 ميلليارد تەڭگەنىڭ تەڭ جارتىسى ماقساتقا ساي جۇمسالماعان. بىلتىر قۋاڭشىلىق بولعان كەزدە شارۋالار جەم-ءشوپ تاپپاي, مال قىرىلىپ قالدى. ءتىپتى, كەيبىر وڭىردە شارۋالارعا سۋبسيديا رەتىندە كۇن باتارەياسى بەرىلگەن. اشىعىن ايتقاندا, اۋىل تۇرعىندارىنا نە قاجەت ەكەنىنە ەشكىم باس قاتىرماعان. سۋبسيديانى يگەردىك دەپ ەسەپ بەرۋ ءۇشىن سول كۇن باتارەيالارىنىڭ باعاسى ەسەلەپ كورسەتىلگەن. مۇنىڭ ءبارى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ جاۋاپسىزدىعىنان بولعان. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن اكىمدەر مۇنداي بىلىققا جول بەرگەنى ءۇشىن جاۋاپ بەرۋى كەرەك», دەگەن بولاتىن پرەزيدەنت.
كىنا ءھام كۇنا
سوڭعى كەزدە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى تەمىر توردىڭ ار جاعىنا «سەرۋەندەتىپ», جازا باسقان بۇرىنعى ارىپتەستەرىنىڭ ۋاقىتشا قونىس تەپكەن ورنىن كورسەتۋ ءداستۇرى پايدا بولدى. ويلانسىن, ساباق بولسىن دەگەن ماقسات قوي. سەبەبى ەندى عانا مەملەكەتتىك قىزمەتشى مارتەبەسىن يەلەنىپ, العاشقى ساتىعا قادام باسقان جاستار جەتەرلىك. ارا-تۇرا يماندىلىق جايلى ءسوز قوزعاۋ دا ارتىق ەتپەيدى. سونىمەن يسلام سىبايلاس جەمقورلىق جايىندا نە دەيدى؟
شاريعاتتاعى جەمقورلىقتىڭ ۇكىمى – حارام. ياعني, ءۇزىلدى-كەسىلدى تىيىم سالىنعان. اسىل دىنىمىزدە جەمقورلىق ۇلكەن كۇنالار قاتارىنا جاتادى. جالپى, يسلام شاريعاتىندا كەز-كەلگەن ماسەلەنىڭ ۇكىمى – قۇران اياتتارى مەن حاديسناما دەرەكتەرىنە جۇگىنە وتىرىپ شىعارىلادى. بۇل جونىندە اللا تاعالا قاسيەتتى قۇران كارىمدە ء(مايدا سۇرەسى, 42-ايات): «ولار وتىرىككە قۇلاق سالۋشى, ارام جەۋشىلەر. (مۇحاممەد ع.س.) ەگەر ولار ساعان كەلسە, ارالارىنا ۇكىم بەر, نەمەسە ولاردان ءجۇزىڭدى بۇر. ەگەر ولاردان ءجۇز بۇرساڭ, ولار ساعان ەشبىر زيانىن تيگىزە المايدى. ال ەگەر ارالارىنا ۇكىم بەرسەڭ, تۋرا ۇكىم بەر. شەكسىز اللا تۋراشىلداردى سۇيەدى», دەگەن. اياتتاعى «ارام جەۋشىلەر» دەگەنى – وزگەنىڭ مال-مۇلكىن يەمدەنىپ, اقىسىن جەگەندەر. ال ءتاپسىرناما دەرەكتەرىندەگى ساعيد بين جۋباير: «مۇندا جەمقورلىق تۋراسىندا ايتىلعان», دەپ تۇسىنىك بەرگەن. ەندى ءبىر ايات جولىندا اللا تاعالا (باقارا سۇرەسى,188-ايات): «ارالارىڭداعى مالدارىڭدى ارام جولمەن جەمەڭدەر. سونداي-اق بىلە تۇرا ادامداردىڭ مالىنان ءبىر بولىگىن جەۋ ءۇشىن بيلەرگە اپارماڭدار», دەلىنگەن. مۇنداعى ايات جولىندا ماعىناسى اشىق كەلگەن. مىنەكي, اللا تاعالانىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا تىيىم سالعانىنا بىردەن-ءبىر دايەك اتالعان اياتتار بولماق. سول سياقتى پاراقوردىڭ تاپقان تابىسى ارام ەكەندىگىن پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س) مىنا ءبىر حاديسىنەن انىق كورۋگە بولادى. ءابۋ حۋمايدا ءال-ساعيديا (ر.ا) جەتكىزگەن حاديستە پايعامبارىمىز (س.ع.س): «لاۋازىمدىق قىزمەتتەگى تۇلعاعا بەرىلگەن سىيلىق – ارام جولمەن تابىلعان جالاقىسى», دەگەن ەكەن. ءتاپسىر دەرەككوزدەرىندە ابدۋللا يبن ومار (ر.ا): «پايعامبارىمىز (س.ع.س) پارا بەرۋشىنى دە, پارا الۋشىنى دا لاعنەتتەگەن», دەپ تۇجىرىمدايدى (ات-تيرميزي). سونداي-اق پارانى تالاپ ەتىپ, ونى قابىل الىپ, سونداي-اق قولداۋ كورسەتكەن پارا الۋشى مەن بەرۋشى اراسىنداعى تاسىمالداۋشى دانەكەردىڭ ءىسى دە قارعىسقا ۇشىراعانداردىڭ ارەكەتىنە جاتادى. دەمەك, سىبايلاس جەمقورلىق بارىسىندا پارا بەرۋشى مەن الۋشى اراسىندا دەلدال بولۋعا دا تىيىم سالىنعان.
تاريحى تەرەڭدە
سىبايلاس جەمقورلىق ىندەتى زامانمەن بىرگە ىلەسىپ, مول قاراجات قايدا بولسا, سول جەرگە تامىر جايىپ كەلەدى. كەسەلمەن كۇرەسۋ سوناۋ ەجەلگى زاماندا پايدا بولعان. سازعا جازىلعان سىنا جازۋدىڭ ارقاسىندا قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن جەتكەن تاريحي مالىمەتتەرگە سايكەس, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسۋشى ءبىرىنشى بيلەۋشى ب.ز.د. 2400 جىلدا ءومىر سۇرگەن شۋمەرلىك ەل باسشىسى ەكەن. ول جەمقورلىق ءۇشىن وتە قاتال جازا ەنگىزگەن. وكىنىشكە قاراي, دەرەكتەردە وڭ ناتيجەگە جەتكەن-جەتپەگەنى تۋرالى ايتىلماعان.
1787 جىلى قابىلدانعان اقش كونستيتۋتسياسىنا سايكەس, سىبايلاس جەمقورلىق – پرەزيدەنتكە سەنىمسىزدىك جاريالانۋعا سەبەپ بولاتىن ەكى قىلمىستىڭ ءبىرى. تاريحتا سىبايلاس جەمقورلىقپەن ءساتتى كۇرەستەردىڭ كوپتەگەن مىسالدارى ءمالىم. سولاردىڭ بىرىنە توقتالساق. فرانتسيا. XVIII عاسىردىڭ اياعى. ياكوبيندىك ديكتاتۋرا قۇردىمعا كەتكەننەن كەيىن مەملەكەت تاريحىنداعى ەڭ سىبايلاستىق ءتارتىپ ديرەكتوريا ورنادى. جاڭا بيلىك باسقارعان جىلدارى فرانتسيا قۇلدىرادى. كەيىن بيلىككە ءبىرىنشى كونسۋل بولىپ سىبايلاس جەمقورلىقپەن باتىل كۇرەس باستاعان ناپولەون كەلدى. بۇل كۇرەس قاتىگەزدىككە ەمەس, جازانىڭ بۇلتارتپاستىعىنا سۇيەنگەن. بىرنەشە اي ىشىندە ناپولەون كەرەمەت جەتىستىكتەرگە جەتتى, سونىمەن قاتار ديرەكتوريا كەزىندە ۇرلانعان اقشالاردى قازىناعا قايتاردى.
قازىرگى ۋاقىتتا سينگاپۋرلىق سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس مودەلى ۇزدىكتەردىڭ قاتارىندا. سينگاپۋر تاۋەلسىزدىك العان ساتىندە 1965 جىلى سىبايلاس جەمقورلىعى ەڭ جوعارعى كورسەتكىشتى ەل بولعان: شەنەۋىكتەرگە پاراسىز ءبىر شەشىمدى قابىلداۋعا دا رۇقسات بەرىلمەيتىن. ىندەتتىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ ءۇشىن زاڭدار قاتاڭ بولدى جانە سوت جۇيەسىنىڭ تاۋەلسىزدىگى جوعارىلادى. بار-جوعى بىرنەشە جىلدان سوڭ وسى سياقتى ءىس-شارالار كەشەنىنىڭ ناتيجەسىندە سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيى جەدەل تومەندەدى. قازىرگى ۋاقىتتا سينگاپۋر الەمدە سىبايلاس جەمقورلىق كورسەتكىشى ەڭ تومەن مەملەكەتتەردىڭ العاشقى وندىعىنا ەنەدى.
قازاقستان – تمد ەلدەرىنىڭ ىشىندەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداعان العاشقى مەملەكەت. سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارى سەكىلدى قوعامعا قاۋىپتى ءىس-ارەكەتتەر مەملەكەتىمىزدىڭ باسقارۋ جۇيەسىن تۇنشىقتىرىپ, وزگە ماڭىزدى سالالاردىڭ دامۋىنا نۇقسان كەلتىرۋدە. شىن مانىندە ادال قىزمەت اتقاراتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارقاسىندا عانا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى تۇراقتى بولاتىنى انىق.
قورىتا ايتساق, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى اركىم ءوز وتباسىنان باستاۋ كەرەك. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ پارا العانىنا تاڭدانامىز-اۋ. كەيدە ءوزىمىز دە ۇساق تا بولسىن جىمىسقى ارەكەتتەرگە جول بەرەتىنىمىز جاسىرىن ەمەس. جول ەرەجەسىن بۇزىپ, جول-پاترۋلدىك قىزمەتكەرى توقتاتسا: «جانازاعا اسىعىپ بارا جاتىر ەدىك» دەپ اقتالامىز. بالامىز جاقسى مەكتەپكە قابىلدانۋ ءۇشىن تانىس ديرەكتورلاردى ىزدەيمىز. اۋىلداسىڭ نەمەسە رۋلاسىڭ ۇلكەن قىزمەتكە تاعايىندالسا, ء«بىر كومەگى تيەر» دەپ بالاشا ءماز بولامىز. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنداعى كەزەكتەن قۇتىلۋ ءۇشىن ايلا تاپقىڭ كەلىپ تۇرادى. وسى سياقتى ۇساق دۇنيەلەر سىبايلاس جەمقورلىققا اپاراتىن جول. ەندەشە, ۇرپاعىمىز جەمقورلىقتان ادا ەلدە ءومىر ءسۇرسىن دەسەك, ونىمەن كۇرەستى ەڭ اۋەلى وزىمىزدەن باستاعانىمىز ءجون.