ونىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟
ەلىمىزدە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ تەندەرلىك ادىستەن ەلەكتروندى جۇيەگە كوشكەنىنە ءبىراز ۋاقىت بولىپ قالدى. جاڭا ءادىس قانداي قاجەتتىلىكتەن تۋىنداپ وتىر؟ ونىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ تومەندە وسى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋگە تىرىستىق.
وسىدان 5 جىل بۇرىن ەلباسى “جەمقورلىقپەن كۇرەستى كۇشەيتۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن لاۋازىمدى تۇلعالار قىزمەتىن رەتتەۋ جانە ءتارتىپتى بەكىتە ءتۇسۋ شارالارى تۋرالى” جارلىققا قول قويعان بولاتىن. جارلىق نەگىزىنە ۇكىمەتتىڭ ازاماتتار ءوتىنىشىن قاراۋ ناتيجەلەرى مەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ سۇرانىستارىن مەملەكەتتىك ورگانداردا ءتىركەۋگە الۋ جانە مونيتورينگ ءجۇرگىزۋدىڭ ءبىرىڭعاي جۇيەسىن قۇرۋ تۋرالى قاۋلى الىندى. وندا جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسىنىڭ اشىقتىعى مەن ءمولدىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ مەن سالىق ساياساتى سالاسىندا شەشىم قابىلداۋ, جەر قاتىناستارى مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋ شارالارىن قۇرۋ, 2005 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ەسكى تەندەرلىك ساتىپ الۋ جۇيەسىنەن شىعىپ, بيۋدجەت قارجىسىن ۇنەمدەۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىنە كەرەكتى جاعداي جاساۋ تاپسىرىلعان بولاتىن. بۇگىنگى كۇنى اتالمىش اقپاراتتىق جۇيە ۇيرەنشىكتى ادىسكە اينالدى. ونىڭ ەڭ باستى ارتىقشىلىعى – مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى جۇرگىزۋدە سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ ورىن الماۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇزدىك مەحانيزم ەكەندىگىندە. ونىڭ ۇستىنە جاڭا تەحنولوگيالاردى “ەلەكتروندى ۇكىمەتتە” پايدالانۋ ەل يندۋسترياسىنىڭ دامۋىن كورسەتەدى.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ جاڭا زاڭى بويىنشا قارجى مينيسترلىگىنىڭ قۇزىرەتى كەڭەيدى. اتاپ ايتقاندا, بۇل سالادا جۇيەنى جاساپ شىعارۋ, ەندىرۋ جانە پايدالانۋعا بەرۋگە ۇكىمەت قارجى مينيسترلىگىن مىندەتتەدى. ولار جۇيە سۋبەكتىلەرىنە جانە قىزىعۋشىلىق تانىتقان زاڭدى تۇلعالارعا ەلەكتروندى قىزمەت كورسەتۋدىڭ ءتارتىبىن انىقتاپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ۆەب-پورتالىندا اقپاراتتى ساقتاۋدىڭ رەتىن ۇسىناتىن بولادى. ۇكىمەتتە ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى بىرىڭعاي وپەراتوردى انىقتاۋ ماقساتىمەن ارنايى قاۋلى قابىلداپ, ءناتيجەسىندە “ەلەكتروندى ساۋدا ورتالىعى” جشس قۇرىلدى. بۇل بىرىڭعاي وپەراتور ەلەكتروندى ساتىپ الۋ سالاسىندا بىرىڭعاي تەحنيكالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرادى. 2008 جىلى قارجى ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن ەلەكتروندى قىزمەت كورسەتۋدىڭ ەرەجەلەرى بەكىتىلدى. ەرەجەدە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى ەلەكتروندى, اقپاراتتىق, ينتەراكتيۆتى قىزمەت كورسەتۋلەردىڭ ءتارتىبىن رەتتەيتىندىگى انىق جازىلعان.
“نۇر وتان” حدپ-نىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى وتكەن فورۋمىندا پرەزيدەنت ۇكىمەت الدىنا “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا پايدالانۋدى, زاماناۋي باسقارۋ تەحنولوگيالارىن مەڭگەرۋدى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە قويعان بولاتىن. “ەلەكتروندى ۇكىمەتتى” قۇرۋداعى باستى ماقسات – مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ سوڭعى ساتىلارىندا ازاماتتاردىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارمەن تىكەلەي قارىم-قاتىناستا بولۋىن بارىنشا قىسقارتۋ, دەدى ەلباسى.
2009 جىلدىڭ قازانىندا “ەلەكتروندى ۇكىمەت” باستامالارى” تاقىرىبىمەن وتكەن حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ بۇگىندە كورىنىپ تۇرعان ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشىپ بارىپ, سودان كەيىن عانا ە-ۇكىمەتكە كوشۋ كەرەك دەگەن پىكىرلەر ايتىلىپ قالۋدا, دەگەن-ءتىن. الايدا بۇل بولاشاقتىڭ كوزقاراسى ەمەس. داعدارىس كەلەدى, كەتەدى. ال اقپاراتتىق-بايلانىس تەحنولوگيالارىنىڭ دامۋى ەشتەڭەگە قاراماستان باسىم باعىت بولىپ قالا بەرەدى. ءىت سالاسىندا ارتتا قالۋ ەلدىڭ بارلىق دامۋ باعىتتارىنىڭ تەجەلۋىنە اكەپ سوقتىرادى. ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى قوعام مەن ەكونوميكانىڭ بولاشاقتا قالاي جۇمىس ىستەيتىندىگىنە تىكەلەي بايلانىستى بولادى دەگەن پرەمەر-مينيستر ەلەكتروندى ساتىپ الۋدى ەنگىزۋدىڭ بيۋدجەت شىعىنىن 21 پايىزعا قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن ەسكە سالدى.
قازاقستان زاڭناماسىندا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ 5 ءتۇرى قاراستىرىلعان. ونىڭ ىشىندەگى ەڭ قاراپايىمى باعا ۇسىنىمىن سۇراۋ ءادىسى بولىپ تابىلادى. 2008 جىلى قارجى مينيسترلىگى مەن وعان قاراستى بولىمشەلەر بۇل ءادىستى ەلەكتروندى تۇردە قولدانىپ, ونى جۇيەگە ەنگىزدى. 2009 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بۇل ءادىستىڭ قولايلىلىعىن كورگەن وزگە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەر ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىندا قولدانا باستادى. ال بيىلعى جىلدىڭ باسىنان باستاپ بۇل فورمات باعا ۇسىنىمىن سۇراۋ ءادىسى بويىنشا وتكىزىلەتىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردىڭ بارلىعىنا ءمىندەتتى ءارى ءبىر عانا جولىنا اينالدى.
“ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ” - بىرىكتىرىلگەن اقپاراتتىق جۇيەنىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان ءتۇرى ساتىپ الۋدى شىنايى ۋاقىت رەجىمىندە جۇرگىزۋگە ارنالعان. بۇل ءۇشىن جۇيە تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ سۇرانىسى تۋرالى اقپاراتتى تاۋار جەتكىزۋشىگە بەرۋگە, ولاردىڭ ءجۇيەلەنۋى مەن ساتىپ الۋ ۇدەرىسىن جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتەدى. “ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ” نەگىزگى قىزمەتتەرىنىڭ ءبىرى ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىرۋ بولىپ تابىلادى, ول ءوز كەزەگىندە ەلەكتروندى مەملەكەت قۇرۋ جولىندا ۇدەرىس ينديكاتورى ەسەبىندە قىزمەت ەتەدى. وتكىزىلگەن كونكۋرستىڭ اياقتالۋى مەن ولاردىڭ ءناتيجەلەرى ينتەرنەتتە كورىنىس تابۋ ارقىلى مەملەكەت قىزمەتتىڭ وسى سەكتورىن قاراپايىم تۇرعىندارعا بارىنشا اشىق ەتتى. وسىلايشا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى ەلەكتروندى ءادىس ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ وسى سالاداعى سىبايلاس جەمقورلىق سەكىلدى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ بولۋ ءمۇمكىندىگىن بارىنشا جوققا شىعارىپ, ۇدەرىستەردىڭ ءمولدىرلىگىن, اشىقتىعىن جوعارىلاتادى. ادال باسەكەلەستىككە جول اشىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك تاپسىرىس الۋعا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
ۆەب-پورتالدىڭ ەش كەدەرگىسىز, ءونىمدى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قارجى مينيسترلىگى ءااوج-ءدى جاڭا قۋاتتى جاراقتارمەن جابدىقتادى. ەلەكتروندى ساندىق قولتاڭبا سەرتيفيكاتىن بەرۋدە قاتەلىك ورىن الماس ءۇشىن ۇلتتىق كۋالاندىرۋ ورتالىعى مەن مەملەكەتتىك “جەكە تۇلعا” مەن “زاڭدى تۇلعا” مالىمەت بازالارىنىڭ بىرىكتىرىلگەن ءمودۋلى قولدانىسقا ەنگىزىلدى. تەحنيكالىق قولداۋ قىزمەتىن قولدانۋشىلار ءۇشىن بۇل قىزمەت ءتۇرى كەڭەيتىلدى. قولداۋ قىزمەتىنە جۇگىنەتىندەرگە ارناپ تەلەفون جەلىسىنىڭ سىيىمدىلىعى 2,5 ەسەگە ارتىلدى. وپەراتور سانى كوبەيىپ, ولاردىڭ سانى 13 ادامعا جەتتى.
بۇگىندە ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ پورتالىندا 61 374 قاتىسۋشى تىركەلگەن. ونىڭ 20 605-ءى تاپسىرىس بەرۋشى بولسا, 19 101-ءى ۇيىمداستىرۋشى جانە 17 763-ءى الەۋەتتى ءونىم جەتكىزۋشىلەر بولىپ تابىلادى.
ەلەكتروندى ساۋدا ايماعىندا ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ 1 882 113 لوتى جاريالانعان.
پىكىرلەر:
ماركو سەباستياني, ءFىNEUROP SpA كومپانياسى ۇسىنعان جوبانىڭ ديرەكتورى:
“وزگە ەلدەردە مۇنداي جوبالاردىڭ ۇقساس تۇرلەرىن ءجۇزەگە اسىرۋدا ءبىزدىڭ ۇلكەن ءتاجىريبەمىز بار. سونى ەسكەرە وتىرىپ ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى ەنگىزۋدىڭ ۇدەرىسى قازىر قازاقستاندا بەلسەندى دامىپ جاتقاندىعىن اتاپ وتكىم كەلەدى. قازاقستان ەلەكتروندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ جاقسى جۇيەسىن ويلاپ تاۋىپ قانا قويماي, ونى جۇزەگە اسىرىپ ۇلگەردى. بۇل وزگە ەلدەرگە وزىق ۇلگى بولا الادى دەپ ايتۋعا نەگىز بار. ۇلىبريتانيا مەن يتاليا سەكىلدى الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن ەنگىزۋ ارقىلى وسى جۇيەنى ودان ءارى جەتىلدىرۋ مۇمكىندىگى زور”.
ەدۆينس پارۋپس, جوبا جەتەكشىسى:
“ەلەكتروندى ساتىپ الۋدىڭ تەحنيكالىق دامۋى جونىندە ايتاتىن بولساق, ولار ۇدەمەلى باعىتتا ەكەندىگىن باسا ايتۋ قاجەت. ءتىپتى كەيبىر ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە مۇنداي تاماشا ۇيىمداستىرىلعان ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردىڭ جۇيەسى جوق تا. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىنىڭ دامۋ ديناميكاسىن باقىلاي وتىرىپ, وكىلەتتى ورگان ءوز ءىس-قيمىلدارىن جوندەپ وتىرۋعا مۇمكىندىك الۋمەن قاتار بولاشاقتا تاۋەكەلدىلىكتى باسقارا الۋعا قول جەتكىزەدى”.
ۆەنەرا تۇگەلباي.