جاقىندا ەۋرازيالىق ۇكىمەتارالىق كەڭەس قازاقستاندا مىندەتتى تسيفرلى تاڭبالاۋدى ەنگىزۋگە قاتىستى ءموراتوريدى قابىلدامادى. موراتوري ەنگىزۋ ماسەلەسى ەۋرازيالىق ۇكىمەت ارالىق كەڭەس وتىرىسىندا ۇكىمەت باسشىلارى دەڭگەيىندە قاراستىرىلعان ەدى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرى تەرريتورياسىندا تاۋارلاردى مىندەتتى تاڭبالاۋ باستاماسى ءارى قاراي تالقىلانباق. ەلدەر ازىرگە ورتاق شەشىمگە كەلە المادى. العاشقى تالقىلاۋ شىلدەنىڭ ءۇشىنشى دەكاداسىندا ءوتىپ, ول جەردە دارىلىك زاتتاردى تاڭبالاۋ ماسەلەسى تالقىعا سالىنباق.
ەسكە سالايىق, تاۋارلاردى تسيفرلىق تاڭبالاۋدان وتكىزۋ – ۇلتارالىق جوبا. وسى مىندەتتى تاڭبالاۋ ەنگىزىلسە, كولەڭكەلى اينالىمنىڭ ۇلەسى ءبىرشاما قىسقارادى دەگەن ءۇمىت بار. قازىر كولەڭكەلى اينالىمنىڭ جەڭىل ونەركاسىپتەگى ۇلەسى – 63, (جالپى اينالىمنىڭ 63 پايىزى), اياق كيىم نارىعىنداعى ۇلەسى – 48,5, الكوگول نارىعىنداعى ۇلەسى – 25, فارماتسەۆتيكاداعى ۇلەسى 12 پايىزعا جەتكەن. تاۋارلاردىڭ كولەڭكەلى اينالىمىن 70-80 پايىزعا دەيىن قىسقارتۋ – ادال نيەتتى وندىرۋشىلەر مەن يمپورتتاۋشىلار ءۇشىن 900 ملرد تەڭگە سوما كولەمىندەگى قوسىمشا وتكىزۋ نارىعىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
ال ءوز ءونىمىن تاڭبالاۋدان وتكىزگەن بيزنەس ءتۇسىمى 11,3 پايىزعا كوبەيەدى, بۇل رەتتە وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارلاردى تاڭبالاۋ ءۇشىن قاجەت قۇرىلعىلارعا جۇمسايتىن ءبىر رەتتىك شىعىنى جالپى ءتۇسىمنىڭ 0,5-0,9 پايىزىن قۇرايدى. تيىسىنشە, سالىقتىق تۇسىمدەر تۇرىندەگى مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىسى جىلىنا 100 ملرد تەڭگەگە دەيىن ارتپاق. بۇعان سايكەس بيزنەس تە لوگيستيكالىق سحەمالاردى جەتىلدىرەدى, نارىقتاعى ۇلەسىن كوبەيتەدى, ءسويتىپ ءوندىرىس قابىلەتىن ارتتىرا تۇسەدى.
سونداي-اق مامانداردىڭ ايتۋىنشا, تاۋاردى تسيفرلى تاڭبالاۋدىڭ ەنگىزىلۋى بۇل سالاداعى اقپاراتتىق اينالىمدى ارتتىرىپ, تاۋار قوزعالىسىن باقىلاۋ پروتسەسىن كۇشەيتەدى. سايكەسىنشە, بيزنەستىڭ وسى تۇرعىداعى شىعىنى دا ازايادى.
وسىعان دەيىن تسيفرلى ەكونوميكانى دامىتۋ ورتالىعى ەلىمىزدە تسيفرلى «تولقۇجات» بەرۋ جانە تاۋارلاردى تاڭبالاۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن حابارلاعان بولاتىن. DataMatrix كودىن الۋ ءۇشىن ءاربىر ءونىم بىرلىگى تۋرالى اقپارات تاۋارلاردى تاڭبالاۋ جانە باقىلاۋ اقپاراتتىق جۇيەسىنە ەنگىزىلىپ وتىرادى. ول جەردەن ءوندىرۋشى, يمپورتتاۋشى, تاۋار پارتياسىنىڭ سەريالىق ءنومىرى جانە وزگە دە قاجەتتى دەرەكتەردى كورۋگە مۇمكىندىك بار. ال كريپتوقورعانىستىڭ ارقاسىندا Data Matrix كودىن قولدان جاساۋ مۇمكىن ەمەس.
«كەز كەلگەن ءونىمنىڭ قوراپشاسىنا نە جازسا دا بولادى. جالعان دەرەك جازۋدان وڭاي نارسە جوق. ال قوراپشادا تاۋاردىڭ بارلىق دەرەگى – جارامدىلىق مەرزىمى, قۇرامى, وندىرۋشىسىنە قاتىستى تسيفرلى كود بولسا, وندا ونىڭ زاڭدىلىعى مەن ساپاسىنا سەنىمدى بولاسىز», دەيدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ءجاميلا سادىقوۆا.
قازىر ەلىمىزدە قۇرامىندا قانتى بار سۋسىندار مەن سۋلاردى تسيفرلى تاڭبالاۋدان وتكىزۋگە قاتىستى قاناتقاقتى جوبا اياقتالىپ تۇر. وعان 10-نان اسا كومپانيا قاتىستى. سونىڭ ىشىندە تاssay سۋىن وندىرۋمەن اينالىساتىن «يۋنيكس» جشس ءوندىرۋشىسى دە بار. قازىر بۇل كومپانيا ءوز ءونىمىن وتاندىق نارىقتان بولەك, رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان ەلدەرىنە دە ەكسپورتتاپ وتىر. كولەڭكەلى بيزنەس بار, ونى ەشكىم دە جوققا شىعارا المايدى. ال تسيفرلى تاڭبالاۋدىڭ ەنگىزىلۋى – تۇتىنۋشىعا كوپ باسىمدىق سىيلايدى. ياعني ساتىپ الۋشى تاۋاردىڭ جالعان-شىنىن ءوزى ايىرىپ, ساپاسىن دا ەركىن تەكسەرە الادى.
«كەز كەلگەن ءوندىرۋشىنىڭ تاۋار تاڭبالاۋعا قولايلى جاعدايدا كىرىسۋى ءۇشىن قاناتقاقتى جوبا قاجەت-اق. «پيلوت» قورىتىندىسى بويىنشا الىنعان بارلىق تالاپ پەن وتىنىشتەر تۇپكى ەسەپكە ەنگىزىلىپ, وسىعان جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانعا جولدانادى», دەيدى تاڭبالاۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانىڭ جەتەكشىسى ەرلان نۇرماعانبەتوۆ.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, اسىرەسە مينەرالدى سۋدى قولدان جاساپ, ونى كىشكەنتاي دۇكەندەرگە ءوندىرۋشى رەتىندە وتكىزىپ كەتۋ دە قيىن شارۋا ەمەس. ادامنان ايلا ارتىلعان با, ولار تۋرا تۇپنۇسقا سياقتى ەتىپ جاسايدى, ءبىر قاراعاندا ونىڭ جالعان ءونىم ەكەنىن ايىرۋ دا مۇمكىن بولمايدى. قازىر كونترافاكتى نارىعى وركەن جايىپ تۇر. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ دەرەگى بويىنشا جەر بەتىندەگى كونترافاكتىلىك ونىمدەر اينالىمىنىڭ ءوزى 500 ملرد دوللاردى قۇرايدى ەكەن. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, بىزدە كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ۇلەسى 23,5 پايىز دەڭگەيىندە. بەيرەسمي تۇرعىدا بۇدان بىرنەشە تارماققا جوعارى بولۋى دا ىقتيمال. ال ناقتى سۋ ءوندىرىسىنىڭ كولەڭكەلى نارىقتاعى ۇلەسى 24 پايىزعا جەتكەن.