الماتىدا ۇلتتىق كىتاپحانادا ەلىمىزدىڭ جەتەكشى باسپالارى مەن بىرقاتار باق باسشىلارى باس قوستى. جيىندا قازاقستانداعى كىتاپ نارىعى دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى, قازىرگى جاعدايى مەن كەلەشەگىنىڭ دامۋ بارىسى, ەلىمىزدە ۇلتتىق كىتاپ شىعارۋ جانە كىتاپ تاراتۋ ءىسى, سونداي-اق كىتاپ وقۋ جونىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر كوتەرىلدى.
بۇعان دەيىن استاناداعى اكادەميالىق ۇلتتىق كىتاپحانانى باسقارىپ, تاياۋدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كىتاپحاناسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان بەلگىلى جازۋشى, قوعام قايراتكەرى الىبەك اسقاروۆ ءوز قىزمەتىن الماتىداعى وتاندىق ءىرى باسپالاردىڭ باسشىلارىن, بەلگىلى قالامگەرلەردى ءبىر ۇستەلدىڭ باسىنا جيناپ, زيالى قاۋىممەن كەزدەسۋدەن باستادى.
– بۇگىندە قازاقستاندا 360 باسپا تىركەلگەن, – دەدى الىبەك اسقاروۆ. – قازىر ەرىنبەگەننىڭ ءبارى باسپاگەر بولىپ جاتقان زاماندا, كىتاپ باسىپ شىعارۋ مادەنيەتى اقساۋدا. بەزەندىرۋى دە جۇرەكتى اۋىرتادى. قالامگەر مەن وقىرمان, كىتاپ پەن وقىرمان اراسىنداعى بايلانىستىڭ ءۇزىلۋى دە كىتاپتىڭ تارالۋىنا اسەرىن تيگىزىپ وتىر. سىزدەر قوعامدا رۋحاني ورتا قالىپتاستىرۋدا كىتاپتىڭ ءرولىن, ماڭىزىن جاقسى بىلەسىزدەر. ويتكەنى, عىلىم دا, ءبىلىم دە, رۋحانيات تا وسى كىتاپتان باستاۋ الادى. ەندەشە, كىتاپ وقۋدى, كىتاپ مادەنيەتىن ناسيحاتتايتىن كوپتەگەن ۇتىمدى شارالاردى بىرلەسىپ جاساۋ, كىتاپقا دەگەن وقىرمان بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋ, ياعني كىتاپقا قاتىستى دۇنيەلەردى بارىمىزگە ورتاق دۇنيە رەتىندە بىرىگىپ شەشسەك, سوعان اتسالىسساڭىزدار.
وسىلايشا جيىننىڭ باعىت-باعدارى, ماقساتى ايتىلعان سوڭ ادام بالاسىنىڭ اقىل-ويىن ساقتاپ, ونى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزۋدە, ءبىلىم جانە تاربيە بەرۋدە اقىلشىڭ دا, دوسىڭ دا, سىرلاسىڭ دا – كىتاپتىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋدە, كىتاپ تاراتۋ مەن كىتاپ وقىتۋ, كىتاپحانالاردى رۋحاني ورتالىققا اينالدىرۋ ماسەلەسىندە ءوزارا كەلەلى پىكىر الماسۋ ديالوگى باستالىپ كەتتى.
ورازبەك سارسەنباەۆ, قاينار» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى:
– «بۇگىنگى اعا ۇرپاق – مادەنيەتتىڭ, كىتاپتىڭ ورداسىمەن بىتە قايناسىپ وسكەن بۋىننىڭ وكىلدەرى. ول كەزدەرى ءبارىمىزدىڭ مەملەكەتكە, ۇلتقا, كىتاپقا شىن جانىمىز اشيتىن. ال قازىر كىتاپ جونىندە بىرقاتار ماسەلەلەر جينالىپ, قوردالاندى. كىتاپسىزدىك دەگەن زامان تۋدى. سول كىتاپسىزدىكتى پايدالانىپ, كىم كورىنگەن – ساۋداگەرلەر, پىسىقايلار ونى كۇنكورىس كوزىنە اينالدىرعانىن جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. وتكەن جىلى تاپسىرىسپەن ءۇش كىتاپ الىپ ەدىك, 27 جىل باسپادا جۇمىس ىستەپ, ءبىرىنشى رەت قاراشا ايىنان ايلىقسىز وتىرمىز. ويتكەنى, سەنىڭ اتىڭدى, زاتىڭدى, ەڭبەگىڭدى, بايىرعىلىعىڭدى سىيلايتىن ادامدار ازايىپ بارا جاتىر. قىزمەتكە, مانساپقا قازاق مەكتەبىن بىتىرمەگەن, قازاقتىڭ ادەبيەتىنەن, مادەنيەتىنەن حابارى جوق ادامدار كەلىپ جاتىر. ءۇمىتسىز شايتان دەگەن, كەلگەن جاڭا ءمينيسترىمىز اۋىلدا وسكەن, قازاقتىڭ جانىن تۇسىنەتىن جىگىت ەكەن, قازاققا جانى اشىسا, وسى ماسەلەلەردىڭ ءبىر رەتكە كەلۋىنە مۇرىندىق بولار دەپ ويلايمىن.
نۇرماحان ورازبەك, «قازاقستان» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى:
– وسىدان ءتورت جىل بۇرىن ماعان اجەپتاۋىر باسپادان شىققان كىتاپتاردى اكەلىپ بەردى. قاراپ شىعىپ, كىتاپتىڭ سونشالىقتى ساۋاتسىز جازىلعانىنا تاڭعالدىم. بۇدان شىعار ءتۇيىن, مەكتەپ وقۋلىقتارىن ايتپاي-اق قويايىق, كىتاپتىڭ ساۋاتتىلىعى تۇزەلمەي, ۇرپاق ساۋاتتى بولمايدى. ولاي دەيتىنىم, 2000 جىلى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جانىنان ساراپشىلار كەڭەسىن قۇرۋ جونىندە ۇسىنىس ەنگىزدىم. ياعني, ءاربىر باسپانىڭ ءبىر جىلدا شىعارعان ءونىمىن الىپ, ساراپتاما جاساۋ. ەگەر كىتاپ ورەسكەل كەمشىلىكتەرگە جول بەرسە, زاڭدى قۇجاتتارىن كەرى قايتارۋعا دەيىن ارەكەت جاسالعانى ءلازىم. بولماسا بۇل ءىس وڭالمايدى. قازىر باس-باسىمىزعا ءبىر-ءبىر باسپا. ال بۇرىندارى مەملەكەتتىك بەس-التى-اق باسپامەن كىتاپ شىعىپ جاتاتىن. بۇگىندە اركىم ءوز بىلگەنىن جاساۋدا. سوندىقتان مەنىڭ جوعارىداعى ۇيعارىمىمدى تاعى دا ۇسىنساق. دۇرىس, اركىمنىڭ اقشا تابۋعا قۇقى بار. بىراق, اتى كىتاپ ەكەن دەپ ساۋاتسىز دۇنيەلەرگە جول بەرمەۋىمىز كەرەك. مۇنى ءبىز ايتپاعاندا, كىم ايتادى؟ بۇل ءماسەلەنى ءبىز كوتەرمەگەندە, كىم كوتەرەدى؟
ەكىنشى ايتارىم, بايقايمىن, اقشالى جىگىتتەر مەشىت سالىپ, اكەسىنىڭ اتىن شىعارىپ جاتىر. سولاردىڭ اراسىنان كىتاپحانا سالاتىن ءبىرلى-جارىم ادام كەزدەسەتىن سياقتى. سوعان بايلانىستى ۇسىنىسىم, اۋىلدىق جەرلەرگە ارنالعان شاعىن كىتاپحانا سالۋدىڭ جوباسى جاسالسا. ويتكەنى, سىزدەر كىتاپحانانىڭ ەرەكشەلىكتەرىن بىلەسىزدەر, ال ساۋلەتشىلەر بولسا, كوبىرەك قاراجات الۋعا ۇلكەن جوبا ۇسىنادى. وسى جاعىن ەسكەرە كەلە, شاعىن اۋىلدارعا ارنالعان جوبانى سۋرەتشىلەر وداعىمەن بىرلەسىپ جاساپ, كىتاپحانا سالعىسى كەلەتىندەر ساتىپ الاتىنداي باعاسىن كورسەتىڭىزدەر. بۇل دا كىتاپتى حالىققا جاقىنداتۋدىڭ ءادىسى بولماق.
بەكسۇلتان نۇرجەكەەۆ, «جالىن» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى:
– مەن بىلەتىن ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ جاقسى ءداستۇرى بار. ءماسەلەن, ورازبەك سارسەنباەۆتىڭ شىعارماشىلىعى جايلى بىلگىڭىز كەلسە, ماقالاسىنان باستاپ كىتاپتارىنىڭ قاي جىلدان جارىق كورگەنىنە دەيىن بيبليوگرافياسى جاسالىپ, دايىن تۇر. مۇنداي تياناقتى جۇمىس ءبىزدىڭ عىلىمي ينستيتۋتتاردا جوق. مىسالى, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىندا قانشاما عىلىمي ماقالا جازىلادى, سونىڭ ەسەبى جوق. ولاردى وقىپ, سۇرىپتايتىن تەتىك جاسالماعان. مىنە, ۇلتتىق كىتاپحانا ءوزىنىڭ وسى ءداستۇرىن ءارى قاراي جالعاستىرسا. بۇل وقىرمانعا دا, اۆتورعا دا, كىتاپحاناعا دا وتە ءتيىمدى. ەندىگى ءبىر ماسەلە, كەز كەلگەن جازۋشى جاماندى-جاقسىلى كىتابىن شىعارادى. شىعارعان سوڭ قۋانىپ, جۇرتقا تانىتقىسى كەلەدى. سول تانىستىرىلىمدى جاسايتىن كىتاپحاناداعى ءداستۇر سوڭعى كەزدەرى باسەڭدەدى. سونى دامىتساڭىزدار. تۇساۋكەسەر جاسايتىن اۆتوردىڭ بايانداماسىن, وقىرمانداردى, باق وكىلدەرىن شاقىرۋدى كىتاپحانا, ال شاي-پايىن ءىشىپ, ەركىن اڭگىمەلەسۋگە سول تاپسىرىس بەرىپ وتىرعان اۆتوردىڭ ءوزى جاساسا. مىنە, سوندا ءبىر-بىرىمىزبەن اندا-ساندا بولسا دا ديدارلاسىپ, كىتاپ جونىندە پىكىرىمىزدى ايتامىز. دەمەك, ۇلتتىق كىتاپحاناداعى مۇنداي كەزدەسۋلەر ۇلت زيالىلارىنىڭ باسىن قوساتىن ورتالىققا اينالار ەدى.
كادىربەك سەگىزباەۆ, جازۋشى:
– نۇراعاڭنىڭ ءسوزى وتە ورىندى. قازىر نەشە ءتۇرلى كىتاپ شىعىپ جاتىر. قالايدا كىتاپ شىعارۋدا شەكتەۋ بولۋ كەرەك. بۇرىنعى كەزدەرى رەسپۋبليكالىق «كىتاپ جارشىسى» دەگەن گازەت شىعاتىن دا, سودان قانداي كىتاپ جارىق كورگەنىن ءبىلىپ وتىراتىنبىز. مۇمكىن وسى باسىلىمدى قايتادان جاڭعىرتىپ, كىتاپحانا جانىنان, بولماسا ءبىر گازەتتىڭ قوسىمشاسى رەتىندە شىعارۋعا بولار. وسىنى ويلانساق. وندا تەك كىتاپتىڭ ءتىزىمى عانا ەمەس, سونىڭ توڭىرەگىندەگى ماسەلەلەر كوتەرىلسە. قازاقستانداعى ون مىڭ كىتاپحانانىڭ ءوزى جازىلسا دا, جامان تيراج بولمايدى دەپ ويلايمىن.
جۇمابەك كەنجالين, «قازاق گازەتتەرى» جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى:
– شىنىن ايتۋ كەرەك, بۇگىنگى ءبىزدىڭ قوعامداعى ۇلكەن ماسەلە – قازىر كىتاپ وقىمايتىن ۇرپاق ءوسىپ كەلە جاتىر. ۇلكەنى دە, كىشىسى دە اقپاراتتى سايتقا كىرىپ, ينتەرنەتتەن الادى. ماسەلەن, ءبىزدىڭ بۋىن كەزىندە «مەنىڭ اتىم قوجانى» قالاي وقىدى, ال قازىرگى جاستاردىڭ سولاي وقيتىنىنا كۇمانىم بار. مەنىڭ ايتايىن دەگەنىم, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءار ستۋدەنت 100 كىتاپتى وقۋ جونىندە باستاما كوتەرىلدى. مەن قاتتى قۋاندىم. بۇل جوعارىدا مەن ايتقان ماسەلەدەن تۋىنداسا كەرەك. الداعى ۋاقىتتا وسىندا وتىرعان زيالى قاۋىم, باسپاگەرلەر وزدەرىڭىزگە وداقتاس ەتىپ قازاقستاننىڭ جوو, وسىعان ىڭعايلاس قوعامدىق مەكەمەلەردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن دىڭگەك بولىپ, جاستاردى رۋحاني الەمگە جاقىنداتۋعا جول كورسەتىپ, اتسالىسساڭىزدار. ءبىزدىڭ جاس كەزىمىزدە وقىرماندار كونفەرەنتسيالارى ءجيى وتەتىن. سول ۇمىت قالعان ءداستۇردى دامىتۋ كەرەك. اقپارات قۇرالدارى وسى ماسەلەنى قولدايمىز.
جۇماباي شاشتاي ۇلى, «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى:
– ساۋاتتىلىق جايلى ايتىپ جاتىرسىزدار, راس, كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ساۋاتتىلىعىنا دەگەن ولشەم وتە تومەندەپ كەتتى. مىسالى, مەن گازەتتە كوپ جىلدار ىستەپ كەلىپ, راديوداعى جۋرناليستەردىڭ ساۋاتىنا تاڭعالاتىنمىن. بىراق, راديو عوي دەپ ويلايتىنمىن. قازىر ەندى گازەتكە كەلگەن كەيىنگى تولقىنداردىڭ كوپشىلىگى بىرىڭعاي ساۋاتسىزدىقپەن اۋىرعان. ساۋاتسىزدىقتىڭ شەگىنە جەتكەندىگى سونشا, ماقالانى رەداكتسيالاپ جاتساڭ بىلق ەتپەيدى. سولاي بولۋى كەرەك سياقتى. ىنساپ پەن قاناعات سەزىمى جوق. نە بولسا دا تاقيالارىنا تار كەلمەيدى. بىزدەر العاش جۋرناليستيكاعا كەلىپ, جۇمىستى باستاعاندا ءابىراش ءجامىشەۆ, سارباس اقتاەۆ سياقتى قالامگەر اعالارىمىز جازعان ماقالامىزدى جەرىنە جەتكىزە جوندەيتىن. وعان كەيدە اشۋلاناتىنبىز. قازىر قازاقتىڭ كىتاپقا دەگەن قارىم-قاتىناسى دا ءدال سولاي. كەز كەلگەن جيىنعا بارساڭ «كىتاپ شىعارۋ كەرەك» دەپ جاتادى. سوندا ول كىتاپتى نە ءۇشىن شىعارۋ كەرەك؟ مەكتەپ بىتىرگەندەرىنە جيىرما جىل بولسا دا كىتاپ شىعارۋ كەرەك. اكەسىنە اس بەرسە دە كىتاپ شىعارۋ كەرەك. بىرەۋ قايتىس بولسا دا كىتاپ شىعارۋ كەرەك. ال سونى ايتقانداردىڭ ءوزىنىڭ ۇيىندە كىتاپ جوق. قازىر جالپى قازاقتىڭ كوبىسىنىڭ ۇيىندە كىتاپ جوق. وسىعان قازاق حالقىنىڭ بيلىك باسىنداعىلارى بولسىن, زيالىلار, جەرگىلىكتى باسشىلار بولسىن, قابىرعالارى قايىسپايدى. ەڭ قاۋىپتى جاعداي, اۋىلداعى قازاقتىڭ قاراپايىم وتباسى عانا ەمەس, مۇعالىمدەردىڭ وتباسى دا كىتاپ وقىمايدى. ونىڭ قاۋىپتى قۇبىلىسقا اينالعانى سونشا, بۇرىندارى ۇيگە كەلگەن ادام سورەدەگى كىتاپقا كوز سالاتىن. سول كىتاپتىڭ ىشىنەن ءوزىن قىزىقتىرعان كىتاپتى الىپ اقتاراتىن. قازىر بايقاڭىزدارشى, ءبىر ادام كىتاپ قارامايدى.
نۇرتورە ءجۇسىپ, «ايقىن» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى:
– اعالارىمىزدىڭ كىتاپحانا مادەني ورتالىق بولسا دەگەن ۇسىنىسىن قولدايمىن. باياعىدا ەستەرىڭىزدە بولسا, حالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرى جۇمىس ىستەيتىن. اۋەزوۆتىڭ ۇيىندە اياداي جەردە باسى الكەي مارعۇلاننان قازاقتىڭ قانشاما زيالى, ءىرى قايراتكەرلەرى كەزدەسۋ وتكىزىپ, جابىق تاقىرىپ دەيمىز بە, ايتۋعا, جازۋعا بولمايتىن نارسەنى سول جەردە ايتاتىن. سول جەردەن ءبارىمىز تاعىلىم الىپ وستىك. قازىر بارلىق نارسەنىڭ ەسىك-تەرەزەسى جابىلىپ كەلە جاتقان زامان. جاريا ەتەتىنى, ەتپەيتىنى بار, ارتىق ءسوز ايتۋعا بولمايدى. باياعىدا ورالحان اعامىزدىڭ وقىرماندارمەن تاعىلىمى زور كەزدەسۋى ءوتتى. ول تاسپاعا ءتۇسىرىلدى, «قازاقستان» تەلەارناسىنىڭ مۇراعاتىندا بولۋى كەرەك. سول سياقتى ادەمى كەزدەسۋلەردى تەلەارنالارمەن كەلىسىپ وتكىزىپ, كەيىن ينتەرنەت كەڭىستىگىنە سالساڭ, سول جەردەن جۇرت كورىپ, تىڭداي الادى. سوندىقتان ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ ينتەرنەت سايتىن وسى جاعىنان دامىتىپ, كەزدەسۋلەر, شىعارماشىلىق كەشتەر, سۇحباتتار قويىلاتىن بولسا, كىتاپ وقىماي جۇرگەن بالالاردى پلانشەت, تەلەفون, سايت ارقىلى دا تارتۋعا بولادى. قازىر ۇرپاق كىتاپ وقىمايدى دەپ وكىنىشپەن ءسوز ايتامىز. وقىتا الماي جۇرگەن ءوزىمىزدىڭ دە كىنامىزدى مويىنداۋىمىز كەرەك. اركىم ءوزىنىڭ وتباسىنا يە بولىپ, كىتاپ وقىتۋدى ادەتكە اينالدىراتىن بولسا, بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋعا بولار.
قونىسبەك بوتباي, «قازاقپارات» باسپا كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى:
– ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتى جىل سايىن كىتاپ كۇنى شاراسىن وتكىزەدى. بىلتىر دا ءوتتى. سول شارادا بۇكىل باسپا اۆتورلارى وقىرماندارىمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, كىتاپتارىن دا ساتقىزادى. ستۋدەنتتەر ءبىرشاما كىتاپ ساتىپ الىپ جاتادى. مىنە, سول ءۇردىستى جىلىنا ءبىر رەت ەمەس, بىرنەشە رەت ماۋسىم سايىن وتكىزسە. ءبىز بۇكىل باسپالاردىڭ ونىمدەرىن شىعارساق, وعان كىتاپ قورلارى جەتەدى. دەمەك, كىتاپ ساتۋدى ۇيىمداستىرۋ باسپاعا دا, وقىرماندارعا دا پايدالى بولار ەدى دەپ ويلايمىن. سونداي ءۇردىس وسى كىتاپحانا جانىنان دا ۇيىمداستىرىلسا. وعان باسپا باسشىلارى عانا ەمەس, اۆتورلار دا قاتىسىپ, قولتاڭبا بەرسە, كىتاپحانا جۇمىسىن جانداندىرا تۇسەر ەدى. ءتىپتى, ءمينيستردىڭ ءوزىن وسىنداي شارالارعا قاتىستىرۋ كەرەك.
كاميلا ءامىروۆا, قر ۇلتتىق كىتاپ پالاتاسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:
– قر ۇلتتىق كىتاپ پالاتاسى باسپالاردىڭ كىتاپ شىعارۋ قارقىنىمەن قاتار, شىعارىلعان كىتاپ ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن دا قاداعالايدى. بۇگىندە كىتاپقا قويىلاتىن تالاپتار كوبەيىپ, ساپا ارتىپ كەلەدى. بۇل – زامان تالابى. وسى ورايدا, كىتاپ پالاتاسى كىتاپ شىعارۋ ىسىنە قويىلاتىن تالاپتاردى ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا ستاندارتتار دايىنداۋدى قولعا الدى.
2014 جىلدىڭ شىلدە ايىندا «باسىلىم. شىعارىلىم ءمالىمەتتەرى. جالپى ءتارتىبى مەن رەسىمدەۋ ەرەجەلەرى. قر ست» ستاندارتى ىسكە قوسىلادى. سونىمەن قاتار, «قازاق تىلىندەگى سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرىنىڭ قىسقارتىلۋى. جالپى ءتارتىبى مەن رەسىمدەۋ ەرەجەلەرى. قر ست» ستاندارتىنىڭ جوباسىن دا كوپ ۇزاتپاي, ۇسىنۋدى جوسپارلاپ وتىر. سونىمەن قاتار, حالىقارالىق ستاندارتتاردى (ISTC, ISRC) دايىنداۋ جانە ولاردىڭ وتاندىق كىتاپتاردا رەسىمدەلىنۋى كەلەشەكتە اتالمىش مەكەمەمەن قاداعالانباق.
ديداحمەت ءاشىمحان, «ءتۇركىستان» گازەتى باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى:
– بۇگىندە كىتاپ وقىمايتىن, كىتاپتى قۇرمەتتەمەيتىن ۇرپاق ءوسىپ كەلە جاتقانى حاق. دەسەك تە, كىتاپتى وقىتۋدىڭ ءارتۇرلى جولدارىن قاراستىرۋىمىز كەرەك. مەنىڭ ون جىلدان بەرگى ارمانىم, ونى گازەتكە دە جازدىم – قالامىزدا كىتاپ پەن قالامعا ەسكەرتكىش ورناتىلسا. كوز الدارىڭا ەلەستەتىڭىزدەر, بەتى اشىلعان اپپاق ءمارمار كىتاپ پەن اپپاق قاۋىرسىندى قالام. كەزىندە ونى جازۋشىلار وداعىنا ۇسىنامىن دەپ, ەسكەرتكىشتىڭ ەسكيزىن دە جاساعان ەدىم. كورىپ جۇرسەڭىزدەر, الماتىدا رايىمبەك كوشەسىنىڭ بويىندا تۇعىردىڭ ۇستىندە ماشينە, تاعى ءبىر كوشەدە موتوتسيكل دە تۇر. وسكەمەندە اراعا دا ەسكەرتكىش ورناتىلعان. بۇگىنگى وركەنيەتتە قالام مەن كىتاپتىڭ ماڭىزى, ءرولى وتە جوعارى. مىنە, سول ەسكەرتكىشتى كىتاپحانانىڭ الدىنا قويساق. داپ-دايىن ورىن تۇر. كۇن سايىن وسى الاڭنان وتەتىن ادام كىتاپتى كورىپ, قاۋىرسىن تۋرالى ويلانادى. وسى ماسەلەنى الماتى قالالىق اكىمدىگىنە بارىپ, شەت جاعاسىن ايتتىم. بىراق, ونى تىڭدايتىن قۇلاقتى كورە المادىم. بۇل يدەيانى زيالى قاۋىم قوزعاۋ كەرەك سياقتى. ەندەشە, بۇل ويىمدى قاجەت دەپ تاپساڭىزدار, قولداساڭىزدار وسى ماسەلەنى قوزعايىق.
اشىربەك كوپىشەۆ, «ونەر» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى:
– كىتاپتىڭ ءرولى تۋرالى ايتقاندا, بۇل سالاداعى شەتەلدىك جۇيەلەردى دە زەرتتەۋىمىز كەرەك. ول نە ءۇشىن كەرەك؟ كىتاپحانا, مەنىڭشە, ۇلتتىق ءىرى يدەولوگيالىق مادەني ورتالىق. ول بۇرىن دا سولاي بولعان, كەلەشەككە دە كەرەك. سوندىقتان, الەكە, مەكەمە باسشىسى, بەلگىلى قالامگەر, قايراتكەر رەتىندە كىتاپحانانى مادەني ورتالىققا اينالدىرۋعا مۇرىندىق بولساڭىز. ول ءۇشىن مىقتاپ ويلاسقانىمىز ءجون. حالىق مۇندا كەلىپ پىكىر الىسۋى, وي ءبولىسۋى, ءسويتىپ قوعامدىق پىكىردى قوزعاۋى كەرەك. ءبىز پارتيا ەمەسپىز, ساياساتپەن اينالىسپايمىز. جالپى كىتاپ ساياساتىنا – جازۋشى, باسپاگەر, باق كىرەتىندىكتەن, ورتالىققا اينالدىرساق ۇلتتىق يدەيالار مەن ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ وزەكجاردى, وت قارىپ تۇرعان پروبلەمالارىن تالقىلاپ, قوعامعا تۇجىرىمداما جاساپ, ۇسىنا الامىز. سونداي-اق, وسى ورتالىق ارقىلى كىتاپتىڭ تاعدىرى, قالاماقى, ت.ب. ورتالىق ارقىلى كوتەرسەك, پارمەندى بولماق.
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ وقىتۋشىسى, عالىم ساعاتبەك مەدەۋبەكوۆ:
– «وتباسىندا, مەكتەپتە كىتاپتىڭ بەتىن اشپاي كەلگەن بالا, ستۋدەنت اتانعاننان كەيىن كىتاپتىڭ بەتىن اشادى دەپ ويلامايمىن. وسى رەتتە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە ارمان جەتەلەپ كەلگەن بالالاردىڭ ىشىندە «100 كىتاپ, 100 وقىرمان» دەگەن باستاما كوتەردىك. ءار كافەدرادا, ءار توپتا ءبىر ستۋدەنت ءجۇز كىتاپتى وقىپ ءبىتىرۋى كەرەك دەگەن ويدى بەكىتتىرىپ, اي سايىن شىعاتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ گازەتىندە سول جونىندە اقپاراتتار بەرىلىپ تۇرادى. بۇل جاقسى ءداستۇر بولدى. ستۋدەنتتەردى مىندەتتەسە وقيدى ەكەن», دەپ ءوز ويىن بولىسسە, بەلگىلى اقىن, «جازۋشى» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى ەسەنعالي راۋشانوۆ ومىردەن وتكەن اقساقالدارىمىزدىڭ ارامىزدان كەتكەنى وكىنىشتى ەكەنىن, بىراق سول كىسىلەردىڭ قاي-قايسىنىڭ دا كەرەمەت كىتاپحانالارى بارىن, ەندى سولاردىڭ كىم كورىنگەننىڭ قولىندا كەتىپ جاتقاندارى بارىن, كەيبىرىنىڭ ساياجايدا, كەيبىرىنىڭ جەر تولەدە ءشىرىپ جاتقاندارىن تىلگە تيەك ەتتى. «مىسالى, ءابۋ اقساقالدىڭ كەرەمەت كىتاپحاناسى بار ەدى. كەشەگى قادەكەڭ مەن تۇماعانىڭ كىتاپحانالارى قانداي! اۋباكىر نىلىباەۆتىڭ كىتاپحاناسى شە؟ بۇل ەندى كىتاپحانا ميسسياسىنا كىرە مە, كىرمەي مە, ءبىلمەيمىن, بىراق ازداپ بولسا دا قاراجاتىن تولەپ, سول كىتاپتاردى كىتاپحانانىڭ قورىنا الۋدى بولاشاقتا ەسكەرسەڭىزدەر» دەگەن وي تاستادى.
سونداي-اق, باسپاگەر ديدار قۇلكەنوۆ: «مەرەكەنىڭ باسپالار ءۇيى» جانىنان قىركۇيەك-قازان ايىندا ەكى ايدا ءبىر رەت شىعاتىن «قازاق كىتابى» جۋرنالى دايىندالىپ جاتقانىنان حاباردار ەتتى. «وندا ەلىمىزدە شىعىپ جاتقان كىتاپتاردىڭ اننوتاتسياسى, مۇقاباسى, اۆتور جايلى مالىمەتتەر بولماق» دەدى.
مىنە, وسىلايشا, توقسان جىلدىق تاريحى بار قارا شاڭىراقتا كەلەلى اڭگىمە ءوتتى. كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولمايدى. جيىندى قورىتىپ, باسقوسۋعا كەلىپ, ءوز وي-پىكىر, ۇسىنىستارىن ورتاعا سالعان زيالى قاۋىم وكىلدەرىنە ريزاشىلىعىن بىلدىرگەن كىتاپحانانىڭ جاڭا باسشىسى مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى الىبەك اسقاروۆ ءوز تاراپىنان دا ىزدەنىستەرىن ايتىپ, قايتكەندە كىتاپحانانىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا بار كۇش-جىگەرىن سالاتىنىن جەتكىزدى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».