حالىقارالىق كىتاپ جانە اۆتورلىق قۇقىقتى قورعاۋ كۇنى مەن ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ 10 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي «ۇلتتىق ۇعىمعا ۇلاسقان كىتاپحانا» اتتى اشىق ەسىك كۇنى باستالدى.
ونجىلدىق بەلەستى ءتۇرلى باسىلىمدارمەن, جاريالانىمدارمەن بەينە, اۋديوتاسپالارمەن ايشىقتايتىن كورمەدەن كوكەيگە كوپ نارسە توقيسىز. ون ءبولىم وتكەن جىلدار تاعىلىمىنان جىر تولعايدى. جوق ىزدەگەن ادام دا, جول ىزدەگەن ادام دا الدىمەن وسى جەرگە باس سۇعادى. «ءبىر ەل – ءبىر كىتاپ» اكتسياسى اياسىندا قازاق قالامگەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى دارىپتەلىپ جاتىر. وسى ورايدا باس كىتاپحانانى جاس ساناعا ۇلتتىق رۋحتىڭ ءدانىن سەۋىپ وتىرعان بىردەن ءبىر كيەلى ورىن دەپ باعالاۋشىلار التىن قازىناعا ايرىقشا قۇرمەت كورسەتە ءبىلدى.
مەرەكەلىك جيىندا جاس اقىن باۋىرجان قاراعىز ۇلى وقىعان «كىتاپحاناشىنىڭ اڭگىمەسى» ولەڭىندەگى:
«كىتاپحانا – تاعدىرىمنىڭ تىنىسى,
كىتاپحانا – رۋحىمنىڭ مەكەنى.
مەنىڭ عازيز «ءومىر» دەگەن – جۇمىسىم,
كىتاپتاردىڭ اراسىندا وتەدى.
كىتاپحانا – جۇرەگىمنىڭ جانارى,
كىتاپحانا – قاسيەتىم, كيەلىم.
دوسىم, ساعان قالاي ايتسام بولادى,
كىتاپتاردى, كىتاپتاردى سۇيەمىن...
«ءاي, شىركىن-اي جاڭبىردان سوڭ ءبۇر جارعان,
ەڭ العاشقى جاپىراقتاي ۇلبىرەك –
اقىن جانى كىتاپتاردا نۇرلانعان,
ولەڭ بولىپ وزەگىمە تۇندى» – دەپ
وقىرمان قىز ماعان سىرىن اشاتىن,
كوزدەرىنەن جان الەمى وقىلىپ.
ءبىر كىتاپپەن ماۋقىن ارەڭ باساتىن,
كىتاپحانادا كۇنى بويى وتىرىپ...» دەپ كەلەتىن جىر جولدارى ءبىرىنشى كەزەككە دۇنيە-بايلىقتى ەمەس, كىتاپ پەن ءبىلىمدى قويعان بالعىن ۇندەردىڭ بارىنە بىردەي ورتاق ويدى جەتكىزدى.
«ءبىز كىتاپتىڭ ءسوزىن ۇعىنىپ وقىعان ۇرپاقتىڭ وكىلىمىز. ءار شىعارمادا ادامنىڭ ىشكى سىرى, سەزىمى, كۇيىنىشى, ءسۇيىنىشى, ماحابباتى, اق پەن قارانىڭ ارپالىسى, جان جاراسى اقتارىلىپ جازىلادى. مال باعىپ وسكەنىمىزبەن, قولىمىزدان ەشقاشان كىتاپ تۇسكەن ەمەس. سۇيىكتى اۆتورلارىمىزدى ىزدەپ ءجۇرىپ وقىدىق. قازىرگى تەحنولوگيانىڭ شارىقتاپ دامىعان زامانىندا جاستاردىڭ كوپ ۋاقىتىن كومپيۋتەر جۇتىپ جاتقانى قوبالجىتپاي قويمايدى. كەيىنگى وسكەلەڭ ۇرپاق كوركەم شىعارماداعى كەيىپكەردىڭ كوزىنەن جاس تامسا, قوسىلا جىلاپ, كۇلسە, بىرگە قۋانىپ, كىتاپتىڭ, ءسوزدىڭ قۇدىرەتىن جۇرەگىمەن ءتۇسىنىپ وسسە ەكەن دەپ ارماندايمىن. ال ون جىلدا تاۋەلسىز ەلدىڭ جاڭا تۇرپاتتاعى كىتاپحاناسىن قۇرعان ەڭبەكتەرىڭىزدىڭ ءجونى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە», – دەپ لەبىزىمەن بولىسكەن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى جابال ەرعاليەۆكە ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى عاليا يساحانوۆا «كىتاپحانا جاناشىرى» توسبەلگىسىن تابىستادى.
اكادەميك, جازۋشى عاريفوللا ەسىم: «كىتاپسىز ەل, كىتاپسىز بولاشاق بولمايدى. مەن كىشكەنتايىمنان ەكى جەرمەن تىعىز بايلانىستا ءومىر ءسۇردىم. ءبىرى – كىتاپ دۇكەنى دە, ەكىنشىسى – كىتاپحانا » دەي كەلىپ, ءبىلىمدى جەتكىزۋدە باستى قۇرال سانالاتىن كىتاپقا بۇگىندە جاستاردىڭ شۇعىل بەت بۇرا باستاعانىن ايتتى. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار دامۋدىڭ شىرقاۋ شەگىنە جەتكەندە, باسپا كىتاپتارىنىڭ ماڭىزى باستاپقىدان دا زورايا تۇسەتىنىن تىلگە تيەك ەتكەن ع.ەسىمگە كىتاپ وقۋدى ۇزدىكسىز ناسيحاتتاعان ەلەۋلى ەڭبەگى ءۇشىن «وقۋدى قولداعان ەڭ ۇزدىك قايراتكەر» سەرتيفيكاتى تابىس ەتىلدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى اتىنان كىتاپحاناشىلاردى مەرەيتويمەن قۇتتىقتاۋعا كەلگەن ءنازيپا ىدىرىسقىزىنا ءسوز بەرىلدى. قازاقتىڭ قازىرگى رۋحاني ورتالىعى بولىپ سانالاتىن كىتاپحاناعا سانداعان تاعدىرلار باس سۇعىپ, وزدەرىنىڭ ىزگىلىكتى مۇراتىن تاۋىپ جاتقانىن بايانداعان تىلەك ءبىلدىرۋشى ون جىلداعى ايتۋلى وقيعالارعا توقتالدى. رەسپۋبليكا كىتاپحانالارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى روزا بەردىعاليەۆا ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مۇندا الەمنىڭ ەڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىن قولدانىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە اقش كونگرەسى كىتاپحاناسىنىڭ تاجىريبەسىن ۇلگىگە الۋدى تاپسىرعانىن اتاپ ءوتتى. تۇستەن كەيىنگى شارانى مايتالمان مامانداردىڭ شەبەرلىك سىنىپتارى جالعاستىردى. ايتا كەتەتىن بولساق, شەشەندىك ونەر زەرتتەۋشىسى ب.مۇسابەكوۆتىڭ ساباعىن, چەليابى مەملەكەتتىك ونەر اكادەمياسىنىڭ وقىتۋشىسى ل.سوكولسكايانىڭ ءدارىسىن تىڭداۋشىلار ريزاشىلىقپەن قابىلدادى. جوعارى ساپالى اقپارات, ءبىلىم مەن ءمادەنيەت ورتالىعىنا اينالعان باس كىتاپحانا 20 مىڭنان استام وقىرمانعا تۇراقتى قىزمەت كورسەتۋىمەن, الەمنىڭ 52 ءتىلىندە ءتۇرلى سالالار بويىنشا 860 مىڭنان استام باسپا جانە مۋلتيمەديالىق كىتاپتاردىڭ باي قورىن جيناقتاۋىمەن وزىق سانالادى. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جاعداي, پروفەسسوردان باستاپ, مەكتەپ وقۋشىسىنا دەيىنگى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى قىزمەتكەرلەردىڭ باسىن قوساتىن رۋحاني قازىناعا ايشىلىق الىس جەرلەردەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, قاشىقتىقتان پايدالانۋشىلاردىڭ كوبەيۋى جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى وقىرماندار تالابى تاسادا قالىپ قويماعانى سۇيسىنتەدى. ولار ءۇشىن ارنايى قازىرگى زامانعى وزىق تەحنيكامەن جابدىقتالعان زال جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇرىندارى كىتاپتى ۇيگە الىپ كەتىپ وقۋ ءۇردىسى تاجىريبەدە اسا كوپ كەزدەسپەيتىن. قازىر ءبىلىم قۋعان, كىتاپ وقيمىن دەگەن ازاماتتىڭ جولى اشىق. وقىرماندار ءوتىنىشى بويىنشا كوركەم ادەبيەت ابونەمەنتى جۇمىس ىستەيدى. مۇندا قالاعان كىتابىڭىزدى ۇيگە اكەتىپ وقۋىڭىزعا جاعداي تۋعىزىلعان. ال بارلىعىن قوسقاندا, كىتاپحانادا 14 وقۋ زالى كەلۋشىلەرگە ۇدايى قىزمەت كورسەتەدى. ەلەكتروندى كاتالوگقا, ءار سالاداعى قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە لوكالدى جانە قاشىقتىقتاعى تولىقماتىندى دەرەكتەر بازاسىنا, رەسەي مەملەكەتتىك كىتاپحاناسى, ەلەكتروندى كىتاپحاناسى ديسسەرتاتسيالارىنا قولجەتىمدىلىك ۇلكەن جەتىستىك بولىپ تابىلادى. مۇنىڭ قاباتىندا ينتەرنەت, ۆيرتۋالدى انىقتاما قىزمەتى, قۇجاتتاردى ەلەكتروندى فورماتتا جەتكىزۋ سياقتى كوپتەگەن قىزمەتتەر اتقارىلۋدا. امەريكا, پاكىستان, «كورەياعا تەرەزە» بۇرىشتارىن, ءۇندى زەردەلەۋ, اقپاراتتىق دامۋ ورتالىقتارىن قۇرۋدا سەرىكتەستەر ءرولى جوعارى باعالانۋدا. 2007 جىلدان بەرى كىتاپحانا بازاسىندا قازاقستاندىق ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحانا جاساقتالۋدا دەسەك, جوبانىڭ يدەياسى ەلەكتروندى مەملەكەتتىك كىتاپحانالىق قوردىڭ بىرىڭعاي ۇلتتىق كاتالوگىن جانە ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحانا بازاسىندا بىرىڭعاي ەلەكتروندى ساقتاۋ ورنىن قۇرۋ بولىپ سانالادى. مۇندا سونداي-اق 16 مىڭنان استام ساندىق تولىقماتىندى قۇجاتتار مەن اۆتورەفەراتتاردىڭ كوشىرمەلەرى ساقتاۋلى. ولاردىڭ ىشىندە «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا جارىق كورگەن باسىلىمدار, حالقىمىزدىڭ ءداستۇرى, مادەنيەتى مەن تاريحىنان سىر شەرتەتىن كىتاپتار بار. قازۇەك پورتالىنا جۇرتشىلىقتىڭ قىزىعۋشىلىعىن جىل سايىن بۇل پورتالعا 74 ەلدەن 120000-نان استام ادام كىرەتىن جاعدايدان بايقاۋ قيىن ەمەس. ەلەكتروندى كىتاپحانانى قۇرۋدا اسىرەسە, كىتاپحانالاردىڭ, ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن باسپالاردىڭ بەلسەندىلىگى وتە جوعارى. ءبىرتالاي جوبالار بۇگىندە حالىققا ەتەنە تانىس. «ءبىر ەل – ءبىر كىتاپ» اكتسياسى, «قازاقستان ايماقتىق كىتاپحانالارىنىڭ كۇندەرى», «ممۋ عالىمدارى شاقىرادى...», «كوكجيەك» حالىقتىق دارىستەرى, «جانسۋسار» جاس قالامگەرلەر كلۋبى, عىلىمي-تانىمدىق, ادىستەمەلىك «كىتاپ پاتشالىعى» جۋرنالى, قىسقاسى ولاردىڭ ءارقايسىسىنىڭ ءىشى تۇنىپ تۇرعان تاريح. ءا.ناۋاي: «كىتاپ – اقىلىنا اقى سۇرامايتىن التىن قازىنا» دەگەن ەكەن. ىزگىلىك رۋحىن سەبەتىن كىتاپقا سوزبەن سوعىلعان مۇنداي بيىك ەسكەرتكىشكە باس يمەي تۇرمايسىز.
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
استانا.
––––––––––
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.