كتك: قۇبىر قوجايىندارىنىڭ قۋلىعى ما؟

ىقتيمال قاۋىپتى نىسانداردى زەرت­تەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 16 ماۋ­سىم­دا كونسورتسيۋم­نىڭ اي­لاق­تىق قوندىر­عىلارى­نا ىرگەلەس اكۆا­تو­رياداعى كەمە قوزعالىسى تولىعىمەن توقتاعان. بۇل مۇناي تيەۋدىڭ دە پىشاق كەس­كەندەي تىيىلۋىنا الىپ كەلگەن.

پورت اكىمشىلىگىنىڭ حابار­لاۋ­ىن­شا, زالالسىزداندىرۋ جۇ­مىس­­تارى اي سوڭى­نا دەيىن جال­عاسادى. كقك-ءنىڭ رەسمي سايتىن­دا كونسور­تسيۋمنىڭ باس ديرەك­تورى نيكولاي گورباننىڭ 2022 جىل­­دىڭ 18 ماۋسىمىندا 1-ءشى جانە 2-ءشى ايلاقتىق قۇرىل­عى­لار اكۆا­توريا­سىندا جارىلۋ قاۋپى بار زات­تاردى ىزدەپ-تەك­سەرۋ جۇمىستارىن جۇر­گىزىپ جات­­قان توتەنشە جاعدايلار مي­نيستر­لىگى قۇرا­ما وتريادىنىڭ باس­شىلى­عىمەن كەزدەس­كەنى جاريالاندى.

«كەزدەسۋ بارىسىندا بۇيىرلىك سكانەر­لەۋ اپپاراتىنىڭ كومەگى­مەن بىرقاتار نىسانانى ءتۇسىرۋ بويىنشا ودان ءارى جۇمىستار­دى جۇرگىزۋ ءتارتىبى ازىرلەندى. مي­نا­عا ۇقساس وبەكتىلەر تۋرالى دە­رەك­­تەردى راستاۋدى ءموبيلدى سۇڭ­گۋىر توپتارى مەن قاشىق­تان باس­قا­رى­لاتىن سۋاستى كولىگى (ROV) جۇر­گىزەتىنى انىقتال­دى. قا­ۋىپ­­تىلىكتىڭ انىقتاماسى نە­گى­زىن­دە راستال­عان جارىلعىش وبەك­تىلەر ولاردىڭ جو­يىلۋ ورنى­نا (تەڭىز ايماعىندا, ايلاق­تىق قۇ­رىل­عىلار اۋماعىنان تىس) اۋىستىرىلادى», دەلىنگەن حابارلامادا.

Energy Monitor تەلەگرام-ارنا­سىنىڭ جازۋىنشا, 19 ماۋسىم كۇنى كقك تەرمي­نالىن­داعى مۇناي تان­كەرلەرىنە مۇناي تيەلمەگەن.

«تەرمينالدان 5-15 شاقىرىم قاشىق­تىق شاماسىندا 3 بىردەي تانكەر كۇنى بويى قوزعالىسسىز تۇر. ولار – Vallesina, PACIFIC DIAMOND جانە FEYHA N تان­كەر­لەرى. بۇعان دەيىن كقك-ءنىڭ 3-ءشى ايلاقتىق قۇرىلعى­سى تانكەرلەرگە مۇناي تيەۋ بو­يىنشا ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەيتىنى حابارلانعان ەدى», دەپ جازادى كانال.

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ۋاقىتىنان قالعان جارىلعىش وق-دارىلەردى زالالسىزداندىرۋ جۇمىستارىنا بايلانىس­تى كاسپي قۇبىر جەلىسى كونسور­تسيۋمىنداعى مۇناي تيەۋ پرو­تسەسىنىڭ دوعارىلاتىنى 14 ماۋسىم كۇنى جاريا بولدى. كون­سور­تسيۋمنىڭ رەسمي سايتىندا بۇل اقپارات «15 ماۋسىمنان باستاپ كقك تەڭىز تەرمي­نالىنىڭ اكۆاتورياسىندا ىقتيمال قاۋىپتى سۋ استى وبەكتىلەرىن ۋتيلدەۋگە دا­يىندىقتى باستاۋ جوس­پارلانۋدا» دەگەن تاقىرىپپەن بەرىلدى.

«ىقتيمال جارىلعىش قاۋپى بار زاتتاردىڭ كوزى جويىلعان­نان كەيىن كقك 1-ءشى جانە 2-ءشى ايلاقتىق قۇرىلعىدا جۇمىس جۇرگىزۋگە بايلانىستى قارا تەڭىز فلوتى شتابىنىڭ ءتيىستى قورىتىندىسىن الادى. 15-25 ماۋسىم ارالىعىنداعى جوسپارلى توقتاۋ اياسىندا ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ايلاقتىق قۇرىلعى­لار­دى پايدالانۋ مۇمكىن بولمايدى. 3-ءشى ايلاقتىق قۇرىلعى شتاتتىق رەجىمدە جۇمىس ىستەپ, جۇك جىبەرۋشىلەردىڭ وتىنىمدەرىن ورىندايدى. بۇل – جىلىنا بىرنەشە رەت وتكىزىلەتىن جوس­پارلى تەكسەرىس. جۇك جىبەرۋشىلەر الدىن الا حابارلاندىرىلعان», دەلىنگەن رەسمي مالىمدەمەدە.

مۇناي-گاز سالاسىنىڭ ساراپشىسى ابزال نارىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, كقك قۇبىرى ارقى­لى مۇناي تاسىمالداۋ ستاتيس­تيكاسى بو­يىنشا سوڭعى ەكى جىلدا ەكى اپتاعا سوزىلعان جون­دەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كورمەگەن. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆ جاعدايعا وراي پىكىر ءبىلدىرىپ, ونىڭ قاۋىپتى ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى.

«ولار تەڭىزدىڭ ءتۇبىن تازارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزبەك­شى. وكىنىشكە قاراي, ەكىن­شى دۇ­نيەجۇزىلىك سوعىستان قالعان وق-دارىلەر ءالى دە جەتكىلىكتى مول­­شەردە بار. ايلاقتىق قۇ­رىل­عىلار جۇمىسىنىڭ توقتاۋى تۋرالى مەنىڭ پىكىرىم 16 ماۋسىمدا شىقتى. ال ءبىز كقك-مەن جۇمىستى وتكەن اپتادا باستادىق», دەيدى ب.اقشولاقوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعداي ەكسپورت دەڭگەيى مەن بيۋدجەتكە كەرى اسەرىن تيگىزبەيدى. سەبەبى بىزدە «قاشاعان» كەن ورنى 15 شىلدەگە دەيىن جوندەۋ جۇمىستارىنا جابىلعان. ال كقك-گە قاشاعانسىز باراتىن مۇناي كولەمىن جالعىز جۇمىس ىستەپ تۇرعان 3-ءشى ايلاقتىق قۇ­رىلعىنىڭ ءوزى-اق يگەرە الادى.

كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى – ەلىمىز­دىڭ باتىس وڭىرىنەن باستالىپ نوۆوروس­سيسك پورتالىنا دەيىن سوزىلىپ جاتقان, ۇزىندىعى 1 511 شاقىرىم بولاتىن, قازاقستان مۇنايىن جاھاندىق نارىققا شىعاراتىن باستى مارشرۋت. قۇبىرمەن كەلگەن مۇناي نوۆوروسسيسكىگە تاياۋ ماڭدا ايلاقتىق قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان تەڭىز تەرمينالى ارقىلى تانكەرلەرگە تيەلەدى. كونسورتسيۋم جىلىنا 67 ملن توننا مۇناي تاسىمالداي الادى. 2021 جىلى قازاقستان كقك ارقىلى 53 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتادى. بۇل – ءبىزدىڭ مۇناي ەكسپورتىمىزدىڭ 79 پايىزى. كقك-ءنىڭ نەگىزگى اكتسيونەر­لەرى – «ترانسنەفت» مۇناي قۇبىر كومپانياسى (24 پا­يىز), «قازمۇنايگاز» (19 پايىز), Chevron (15 پايىز). ودان بولەك اكتسيا ۇلەسى 12 پا­يىزدان ءارى قاراي تومەندەي بەرەتىن تاعى بىرنەشە كومپانيا بار.

ءبىز بەن ءسىزدىڭ از دا بولسا الەۋەتتى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعانىمىز (ەگەر سولاي بولسا), ۋاقتىلى تاماق ءىشىپ, ويناپ-ك ۇلىپ, ەسكى بولسا دا كولىك ءمىنىپ, قىمبات بولسا دا ءۇي الىپ, يپوتەكا تولەپ وتىرعانىمىز – ەكونوميكانىڭ ارقاسى. ال قازاقستان ەكونو­مي­كاسىنىڭ جاقسى بولىپ تۇرعانى (كەرەمەت ەمەس, ناشار ەمەس) – 30 جىل بويى مۇنايدىڭ ءتاۋىر ساتىلىپ كەلە جاتقانىنان ەدى. سەبەبى باستى ەكسپورتتىق تاۋارىمىز – مۇناي. ونىڭ كەدەرگىسىز تاسىمالدانعانى, جوعارى باعاعا ساتىلعانى ءبىز ءۇشىن مول كىرىس. ال بىزگە وسىنشاما يگىلىك سىيلاپ وتىرعان مۇنايىمىزدىڭ 90 پايىزى رەسەي, سونىڭ ىشىندە باعانادان بەرى ايتىپ وتىرعان كقك ارقىلى تاسىمالدانادى. سودان عوي, كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ تابانىنا كىرگەن شوڭگە مەنىڭ ماڭدايىما قادالسىن دەپ زار قاعاتىنىمىز. وزگە ەكى مارشرۋت – «اتىراۋ – سامارا» دا, «قازاقستان – قىتاي قۇبىر جەلىسى» دە كقك كوتەرىپ وتىرعان كولەمنىڭ جارتىسىنىڭ جارتىسىن دا ەڭسەرە المايدى. ماسەلەن, «اتىراۋ – سامارا» مارشرۋتىنىڭ جىلدىق قۋاتى – 17,5 ملن توننا. بىلتىر 12 ملن توننا تاسىمالداپ بەرگەن. ءارى ونىسى رەسەيلىك مۇنايمەن ارالاسىپ, جاھان نارىعىنا Urals (ورىس مۇنايى) بولىپ بارادى. Urals بولىپ بارعان سوڭ قادىرى كەمىپ, Brent-كە 60 دوللار شاماسىندا ديسكونتپەن ساتىلادى. ياعني Brent باعاسىن باررەلىنە 110 دوللاردان اسسا, Urals شامامەن 30-40 دوللار توڭىرەگىندە عانا ساۋدالانادى.

«قازاقستان – قىتاي قۇبىر جەلىسى» ارقىلى 2021 جىلى 1 ملن تونناعا دا جەتپەيتىن مۇناي تاسىپپىز. بۇل دەگەنىڭىز بۇكىل ەكسپورتتىڭ 1 پايىزىنا دا جەتپەيتىن كولەم. قالعان 2 ملن توننا مۇناي اقتاۋ پورتى ارقىلى تاسىمالدانادى. سوندا قايتا اينالىپ كقك-گە باس ۇرعاننان باسقا امال جوق. ارينە, ۇكىمەت بالاما مارشرۋتتار ىزدەستىرىپ جاتىر. بىراق ول ىزدەسەڭ تابىلا كەتۋى كادىك جوعالعان زات ەمەس. تەرەڭ زەردەلەۋدى, اسىقپاي سالۋدى قاجەت ەتەتىن, سونىڭ وتەۋىنە مول اقشا, ۇزاق جىل جانە گەوساياسي قىسىمدى سۇرايتىن ىرگەلى شارۋا. العاشقى ەكەۋىن تاۋىپ بەرەرمىز-اۋ, ءۇشىنشىسى ءبىراز شارشاتاتىن سياقتى بولادى دا تۇرادى.

ناۋرىزدا توپەي سوققان «دا­ۋىل­­دىڭ دا», ماۋسىمداعى «قا­ۋىپ­­تى نىسانداردى ىزدەۋ» جۇمىس­تارى­­نىڭ دا ءدال وسى 2022 جى­ل­مەن توقايلاسا قالۋىندا قان­داي سىر بار؟ ايتەۋىر, ءبىر نارسە­نىڭ تە­گىن ەمەس ەكەنىن  سەزە­تىندەي­مىز. ۇر­­لى­­عىنىڭ ۇستى­نەن تۇسپەگەن سوڭ ۇرى­نىڭ ايىبىن بەتىنە باسۋ دا قيىن.