گەولوگتار اۋلەتى: اتا-بالا ساباقتاستىعى

وسى رەتتە جەر قويناۋىن زەرتتەپ, وسى سالانىڭ ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭىپ جۇرگەن گەولوگ مامانداردىڭ ەڭبەگى وراسان. گەولوگيالىق قىزمەتكە بار ءومىرىن ارناپ, ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان  جانداردىڭ ءبىرى – حامزيندەر اۋلەتى.

بۇل اۋلەتتەن ەڭ العاش بولىپ قيىندىعى مەن قىزىعى قاتار جۇرەتىن سالاعا دەن قويعان – گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, حالىقارالىق مينەرالدى رەسۋرستار اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, قر مينەرالدى رەسۋرستار اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى حامزا سەرىكباي حامزا ۇلى.

قاراعاندى وبلىسى قارقارالى اۋدانى تاتان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ول مەكتەپتەن كەيىن قازمۋ-دىڭ گەولوگيا-گەوگرافيا فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى. ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەن سوڭ 1959 جىلى ورتالىق قازاقستان باسقارماسىنىڭ قاراعايلى گەولوگيالىق بارلاۋ پارتيالارى توبىنا جىبەرىلەدى. ول جەردە كىشى گەولوگ بولىپ جۇمىس ىستەپ, ءوزىنىڭ قارىم-قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا ىزدەستىرۋ توبىنىڭ باستىعى, ەكسپەديتسيانىڭ باس گەولوگىنا دەيىنگى جولدى ءجۇرىپ وتەدى.

سەرىكباي حامزا ۇلى مۇنىمەن توقتاپ قالماي, ۇنەمى جوعارىعا ورلەپ, بيىكتەردى باعىندىردى. قاي بيىككە جەتسە دە ول ادامدىقتىڭ ادال جولىنان اينىعان ەمەس. جۇمىستا تالاپشىل ءارى ساۋاتتى باسشى بولا بىلگەن سەرىكباي حامزا ۇلى 1975-1977 جىلدارى الجيردەگى كەڭەستىك ماماندار توبىنىڭ جەتەكشىسى بولدى, ال 1978-1992 جىلدار ارالىعىندا قاراعايلى ەكسپەديتسياسىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقاردى. ول قاراعايلى جانە كەنتوبە كەن ورىندارى اۋداندارىنىڭ  1:50000 جانە 1:10000 ماسشتابتاعى گەولوگيالىق كارتالارىن جاسادى. 1992-1998 جىلدارى «ورتالىققازجەرقويناۋى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ باسشىسى, 1998 جىلدان باستاپ گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن قورعاۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, 2000 جىلدان قر ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدىق رەسۋرستار ءمينيسترىنىڭ كەڭەسشىسى بولىپ قىزمەت اتقاردى.  2001 جىلى قر ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدىق رەسۋرستار مينيسترلىگى جانىنداعى گەولوگيا جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ وكىلدىگىن باسقاردى جانە وسى مينيسترلىكتىڭ ساراپتاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى بولدى. وسىنداي ەرەن ەڭبەكتەرىنىڭ لايىقتى باعاسىن الىپ, «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىمەن, «ۆ.ي. لەنيننىڭ تۋعانىنا 100 جىل», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە 10 جىل» مەرەكەلىك مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان. 

ول گەولوگيا تاريحىندا ابىز جانە كەنتوبە كەن ورىندارىن العاش اشۋشى رەتىندە قالادى. پايدالى قازبالاردى زەرتتەي ءجۇرىپ, ءتۇرلى عىلىمي جۇمىستار جۇرگىزگەن. سەرىكباي حامزا ۇلى 50-دەن استام عىلىمي جۇمىستاردىڭ اۆتورى, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك تىلدەگى «جەردىڭ جاراتىلۋى, قۇرامى, قۇرىلىسى جانە تاريحي دامۋى» اتتى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ارنالعان گەولوگيا وقۋلىعىنىڭ بىرلەسكەن اۆتورى.

ول بولاشاق جارى جامال يبراگيمقىزىمەن الماتى قالاسىندا وقىپ جۇرگەن كەزىندە تانىسىپ, 1959 جىلى وتباسىن قۇرادى. گەولوگتار وتباسى 5 بالا ءوسىرىپ وتىر.  بۇگىنگى تاڭدا گەولوگتىڭ 7 نەمەرەسى جانە 8 شوبەرەسى بار.

قىزمەتتە دە, وتباسىندا دا باقىتقا بولەنگەن سەرىكباي حامزا ۇلى 2020 جىلى 30 شىلدەدە و دۇنيەگە اتتانادى. 

«تەكتىدەن تەكتى تۋادى, تەكتىلىك تۇقىم قۋادى» دەمەكشى, سەرىكباي حامزا ۇلىنىڭ ۇلكەن بالاسى – حامزين بەرىكبول سەرىكباي ۇلى اكە جولىن جالعاپ, گەولوگيا سالاسىنا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ول 1960 جىلى 19 ناۋرىزدا قاراعاندى وبلىسىنىڭ قاراعايلى اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.

1982 جىلى ۆ.ي. لەنين اتىنداعى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ گەولوگيالىق بارلاۋ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن بەرىكبول سەرىكباي ۇلى قاراعايلى گەولوگيالىق بارلاۋ ەكسپەديتسياسىنا جىبەرىلىپ, وندا ۋچاسكەلىك گەولوگتان باستاپ ەكسپەديتسيا باستىعىنا دەيىنگى مانساپتىق ءوسۋدىڭ بارلىق ساتىلارىنان ءوتتى, ال ەكسپەديتسيا قايتا قۇرىلىپ, اكتسيونەرلىك قوعامعا اينالعاننان كەيىن (1993 ج.) ول ونىڭ پرەزيدەنتى بولدى. 

ەكسپەديتسيادا جۇمىس ىستەي ءجۇرىپ, 1:50000 ماسشتابتاعى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىمەن, ءتۇستى جانە باعالى مەتالدار, تەمىر, قۇرىلىس ماتەريالدارى كەن ورىندارىندا ەگجەي-تەگجەيلى ىزدەۋمەن جانە ىزدەۋ-باعالاۋ جۇمىستارىمەن اينالىستى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قورلار كوميتەتىندە قورلاردى بەكىتۋ جۇمىستارىنا جەتەكشىلىك ەتتى.

بەرىكبول سەرىكباي ۇلى توعاي 1, 2 تەمىر كەن ورىندارىن العاشقى اشۋشى بولىپ تابىلادى. 1998 جىلى «ورتالىققازجەرقويناۋى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ورىنباسارى, كەيىن 1999 جىلى باستىعى بولىپ تاعايىندالدى.

2011 جىلى بەرىكبول سەرىكباي ۇلى «قازگەولوگيا» اق ۇلتتىق گەولوگيالىق بارلاۋ كومپانياسىن قۇرۋ جونىندەگى ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن استانا قالاسىنا جىبەرىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا ول كومپانيانىڭ باس گەولوگى بولىپ جۇمىس ىستەيدى. «قازگەولوگيا» اق-دا جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتىندا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا, وتاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيالار ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق وبەكتىلەردى ىرىكتەۋ مەن دايىنداۋعا, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ جوبالارىن ازىرلەۋگە, دالالىق جاعدايلارداعى ۋچاسكەلەردە جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋعا ادىستەمەلىك باسشىلىقتى جۇزەگە اسىردى.

بەرىكبول سەرىكباي ۇلىنىڭ قاتىسۋىمەن جانە باسشىلىعىمەن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا 30-دان استام جوبا ازىرلەندى.

ول قازاقستان مەن رەسەيدىڭ, سونداي-اق الىس شەتەلدەردىڭ ءارتۇرلى باسىلىمدارىندا جاريالانعان 80-نەن استام عىلىمي ماقالالاردىڭ اۆتورى, ورتالىق جانە سولتۇستىك قازاقستاننىڭ قورشاعان ورتاسىنىڭ وڭىرلىك پروبلەمالارىنا ارنالعان ەكى كىتاپتىڭ بىرلەسكەن اۆتورى. قارمتۋ عىلىمي كەڭەسى ستۋدەنتتەرگە ارنالعان وقۋ قۇرالى رەتىندە ۇسىنعان «جەردiڭ جاراتىلۋى, قۇرامى, قۇرىلىسى, دامۋ تاريحى» اتتى گەولوگتارعا ارنالعان قازاق تىلىندەگى وقۋ قۇرالىنىڭ بىرلەسكەن اۆتورى. سونىمەن قاتار ول قر مينەرالدىق رەسۋرستار اكادەمياسىنىڭ جانە حالىقارالىق اقپاراتتاندىرۋ اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسى.

بەرىكبول سەرىكباي ۇلى قاي جەردە جۇمىس ىستەسە دە ول جوعارى كاسىبيلىك, پاراساتتىلىق, تاڭداعان ماماندىعىنا جان-تانىمەن بەرىلگەندىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. مۇنداي ولشەۋسىز ەڭبەگى كەزى كەلگەندە ەلەنىپ تە ءجۇردى. ول ەلىمىزدىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن قر پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ العىس حاتىمەن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەن ورنىن العاش اشۋشى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى بارلاۋشىسى», «جەر قويناۋىن بارلاۋدىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىلەرىمەن ماراپاتتالعان. سونداي-اق 2016 جىلى بەرىكبول سەرىكباي ۇلى قر «التىن گەفەست» ۇلتتىق سالالىق بايقاۋىنىڭ «جىل گەولوگى» نوميناتسياسى بويىنشا جەڭىمپاز دەپ تانىلدى.

ول مامان رەتىندە دە, وتاعاسى رەتىندە ومىردەن ءوز ورنىن تابا بىلگەن جان. جۇبايى يبرايموۆا ءاليا مۇسىلىمحانقىزىمەن بىرگە 2 بالا تاربيەلەپ وتىر, 3 نەمەرەسى بار. وتباسىنىڭ تىرەگى, قامقور ۇل سۇيىكتى جار, باقىتتى اكە ءارى اتا –   بەرىكبول سەرىكباي ۇلى جۇمىستان قولى قالت ەتكەندە بوس ۋاقىتىن نەمەرەلەرىنە ارنايدى.

حامزيندەر اۋلەتىندە اتا-بالا جالعاستىعى ساقتالىپ كەلەدى. گەولوگ بەرىكبول سەرىكباي ۇلىنىڭ كەنجە ۇلى ايدار دا گەولوگ ماماندىعىن تاڭدادى. حامزين ايدار بەرىكبول ۇلى 2009 جىلى ق.ي. ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن «گەولوگيا جانە پايدالى قازبا كەن ورىندارىن بارلاۋ» ماماندىعى بويىنشا بىتىرگەن. ماگيستر دارەجەسى بار.

ءوزىنىڭ ەڭبەك جولىن 2007 جىلى «بۋزگۋل اۋرۋم» جشس كومپانياسىندا باستاپ, گەولوگيالىق مازمۇنداعى ءتۇرلى گرافيكالىق ماتەريالداردى قۇراستىرۋمەن جانە تسيفرلاۋمەن اينالىستى.

2009 جىلى «اسەم تاس-ن» جشس ينجەنەر-گەولوگ بولىپ اۋىسىپ, ودان كەيىن جاساق باسشىسى بولدى. 2011-2012 جىلدارى «دوستىق» جشس-دە باس گەولوگ لاۋازىمىندا جۇمىس ىستەدى.

2012 جىلدىڭ قازان ايىنان «قازگەولوگيا» اق جۇمىسقا قابىلدانىپ, ول وسى كاسىپورىننىڭ جەتەكشى گەولوگى بولىپ ەلدەگى پايدالى قازبالاردى زەرتتەۋگە ءوز ۇلەسىن قوستى. جەتەكشى گەولوگ رەتىندە 1:50 000 ماسشتابتاعى ايماقتىق گەولوگيالىق زەرتتەۋلەردى وندىرۋمەن, ءتۇستى, باعالى جانە قارا مەتالل كەن ورىندارىندا ىزدەۋ جانە بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋمەن اينالىسادى. جۇمىس بارىسىندا ونەركاسىپتىك كونديتسيالاردىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسىن ازىرلەۋگە جانە اداەۆ, كوپوتكين, ەلتاي كەن ورىندارىنىڭ تەمىر كەندەرىنىڭ قورلارىن ەسەپتەۋگە, قاسقىرقازعان ۋچاسكەسىندەگى مىس جانە موليبدەن قورلارىن ەسەپتەۋگە قاتىسقان. ول حروميت كەندەرىنىڭ گەولوگيالىق كەن ورنىن العاش اشۋشى. جاپوندىق گەولوگتارمەن بىرگە قىزەمشەك سيرەك كەزدەسەتىن ەلەمەنتتەر كەن ورنىندا باعالاۋ جۇمىستارىن باسقاردى.

ايدار بەرىكبول ۇلى بۇگىندە «ERG Exploration» اق گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىن تالداۋ جانە جوسپارلاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى. ءوز سالاسىنىڭ كاسىبي مامانىنا اينالعان ول گەولوگيا سالاسىنىڭ دامۋىنا بار ءبىلىم-بىلىگىن ارناپ كەلە جاتىر.

ول 2 عىلىمي ماقالانىڭ اۆتورى. ءوزىنىڭ وندىرىستىك قىزمەتى ءۇشىن 2018 جىلى قر ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپاتتالدى. 2019 جىلى «جەر قويناۋىن بارلاۋدىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. جارى حامزينا اسەل سەرىكقىزى ەكەۋى 3 ۇل تاربيەلەپ وتىر. 

سونداي-اق وسى اۋلەتكە ءىنى بولىپ كەلەتىن ەركىن حامزين دە گەولوگيا سالاسىن جانىنا سەرىك ەتكەن جان. ول قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىن «گەولوگيا, ىزدەۋ جانە بارلاۋ» ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ,  2021 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان «تسەنترگەولسەمكا» جشس-دا گەولوگ قىزمەتىن اتقاردى. ەركىن حامزين بۇگىندە «Sarytogan graphite limited» اۆستراليالىق كومپانياسىنىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىن «ۇشتوعان» جشس جۇمىس ىستەيدى.

وسىلايشا, حامزيندەر اۋلەتىنىڭ جالپى جۇمىس تاجىريبەسى 110 جىلدان اسادى. بۇگىنگى كۇنى گەولوگيا سالاسىنداعى «اۋلەت» ۇعىمى ءجيى كەزدەسپەيتىنىن ەسكەرسەك, بۇل سالانىڭ قيىندىعىنا قاراماي, اتا جولىن قۋعان حامزيندەر اۋلەتىن ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى. ەل دامۋىنا ىقپال ەتەتىن عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ اشىلۋى دا وسىنداي تۋعان جەرىن شەكسىز سۇيەتىن ۇلتجاندى ازاماتتاردىڭ ارقاسى. سوندىقتان حامزيندەر اۋلەتىن عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ, ەرەن ەڭبەكتىڭ ۇلگىسى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.