كاسىبي كوشباسشى

ەلىمىزدەگى كىتاپحانا ءىسىنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسىپ كەلە جات­قان زامانداسىمىزدىڭ ءومىر جولى كوز الدىمىزدا. باقىتجامال قايىربەكقىزى 1962 جىلى 13 ماۋ­­سىمدا دۇنيەگە كەلگەن. ءوزىنىڭ العاشقى ەڭبەك جولىن 1979 جىلى قوستاناي وبلىسىنىڭ ناۋرىزىم اۋداندىق كىتاپحاناسىندا قاتار­داعى كىتاپحاناشى بولىپ باس­تاعانى دا كۇنى كەشە سياقتى ەدى.ول 1983 جىلى قوستاناي مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسىن ءبىتىرىپ, اعا كىتاپحاناشى, اۋداندىق بالالار كىتاپحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسى ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, قوستاناي وبلىسى ناۋرىزىم اۋداندىق مادەنيەت ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى بولىپ قىزمەتتەرىن جەمىستى اتقاردى.

ال 1987 جىلدان بەرى قاي­رات­كەر ارىپتەسىمىز ۇلتتىق كى­تاپحاناسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلە­دى. تۇراقتى ىزدەنىس پەن ءبىلى­مىن جەتىلدىرۋگە دەگەن ىنتا-ىقى­لا­سى­نىڭ ارقاسىندا قا­زاق مەم­لەكەتتىك قىزدار پەداگو­گيكا­­لىق ينستيتۋتىن 1997 جىلى «كى­تاپ­حاناشى-بيبليوگراف» ما­مان­­دىعى بويىنشا ۇزدىك ديپ­لوم­­مەن تامامداعان ب.وسپانوۆا رەسپۋبليكانىڭ باس كىتاپحاناسىندا وقىرمان قاۋىم­مەن جۇزدەسىپ, وي ءبولىسىپ كەلە جاتقانىنا دا 35 جىل بولعان ەكەن.

تابيعاتىنان كەز كەلگەن ىسكە تىندىرىمدى, تاباندى ەڭبەگى, ۇدايى ىزدەنىسى مەن تالپىنىسى جانە ءوزىنىڭ ماماندىعىنا دەگەن ەرەكشە قۇرمەتى مەن سۇيىسپەنشىلىگى باقىتجامال وسپانوۆانىڭ قولىنا 2019 جىلدان باستاپ ۇلتتىق كى­تاپحانانىڭ ديرەكتورلىق قىزمە­تىنىڭ تىزگىنىن ۇستاتتى. ول سونىمەن قاتار قازاقستاندىق كىتاپحانالىق وداقتىڭ ءتورايىمى, مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى.

 باقىتجامال قايىربەكقىزى قىزمەتىنە كىرىسكەن العاشقى كۇننەن باستاپ, كىتاپحانا سالاسىنداعى كوپتەگەن ماسەلەنىڭ جەدەل شەشىمىن تاۋىپ, جاڭا ارناعا بەتبۇرۋىنا ۇيىتقى بولدى. ول ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن عاسىر جاساعان ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ داستۇرلەرىن ساقتاۋعا جانە ودان ءارى دامىتۋعا, كىتاپحانا قىزمەتىن جان-جاقتى جەتىلدىرۋگە, زاماناۋي كىتاپحانانىڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋعا ايانباي جۇمساپ كەلەدى. ۇلتتىق كىتاپحانانى اقپا­راتتىق ورتالىق رەتىندە دامىتۋدا قۋاتتى سەرپىلىس جاسادى.

باسشىمىز زامان تالابىنا ساي جۇمىس ۇدەرىستەرىنە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, سونىڭ ىشىندە جاڭا وتاندىق Wەۆ-رابيس اقپاراتتىق-كىتاپحانالىق جۇيە­سىن قۇراستىرىپ, ونى رەسپۋبليكا كىتاپحانالارىندا يگەرۋگە كومەكتەسە ءبىلدى.

وسىنداي سەرپىلىستىڭ ناتي­جە­سىندە ب.وسپانوۆانىڭ جەتەك­شىلىگىمەن كىتاپحانالىق تاجىريبەگە باسقا دا جاڭا يننوۆاتسيالىق جوبالار ەنگىزىلۋدە. بۇگىنگى تاڭ­دا ۇلتتىق كىتاپحانادا جالپى كىتاپحانا ماماندارىنىڭ كاسىبي ءبىلىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا «كاتالوگيزاتور مەكتەبى» جانە «قالپىنا كەلتىرۋ جانە كونسەرۆاتسيالاۋ مەكتەبى» اتتى جوبالار تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ەلىمىزدەگى كىتاپحانا ماماندارى وسى مەكتەپتەردەن وزدەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, تاجىريبە جيناقتاپ, جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, جاڭا قىرىنان تانىلىپ جاتقانى قۋانتادى.

كىتاپحانا وقىرماندارىنا قىزمەت كورسەتۋ ادىستەرىن جاڭار­تىپ, كىتاپحاناعا جانە كى­تاپ وقۋ­­­عا وقىرمانداردى تار­تۋ­عا, قى­زى­عۋشىلىعىن ارتتىرۋ­عا ەلەۋ­لى ۇلەس قوستى. ول پايدالانۋ­شى­لاردىڭ جان-جاقتى دامۋىنا, ءوز دەڭگەيىن كوتەرۋگە جانە ءوزارا سۇحباتتاسۋلارىنا مۇمكىندىكتەر جاساپ, ولاردىڭ وقۋعا ىڭعايلى­لىعى مەن جايلىلىعىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان قولدانىستاعى كى­تاپ­­حانالىق اقپاراتتىق تەحنو­لوگيالاردى, سەرۆيستەر مەن قىز­مەتتەردى جاڭارتۋعا ەرەكشە نازار اۋداردى.

باقىتجامال ارىپتەسىمىزدىڭ قىزمەت بابىنداعى بايقامپازدىعى مەن ىشكى ينتۋيتسياسىنا ەرىكسىز باس يەسىڭ. باسشىمىزدىڭ كىتاپ­حانا ءىسىنىڭ وركەندەۋىنە ۇجىم­نان ءوزى تاڭداپ, جولدارىن اشقان ف.بەكتۋربەكوۆا, ف.سىدىقجانوۆا, گ.ەنسەباەۆا, م.ءابىلوۆا, ج.توقتا­روۆا سياقتى مامانداردىڭ ءوز مىندەتتەرىن بىلىكتىلىكپەن اتقارۋى ۇستاز ءۇشىن قاشاندا ماقتانىش.

باقىتجامال وسپانوۆا كىتاپ­حانا ماماندارىن تاربيەلەۋمەن قاتار «كىتاپحانا اردىڭ ءىسى, ادام­­­گەرشىلىكتىڭ ايناسى, حا­لىق­تىڭ الدىنداعى ۇلكەن جاۋاپ­كەر­شىلىكتى ارقالاۋ» دەگەن قاعي­دا­سىن ءار­دايىم العا تارتا وتىرىپ, قىزمەت­كەرلەردىڭ جاۋاپ­كەر­شىلىگىن ارتتىرىپ, تالابىن كۇشەيتۋدى ءجىتى نازارىنا ۇستا­نىپ,ۇلتتىق كىتاپحانادا اقپا­راتتار تاسقىنى ارىنداعان زاماندا جەدەل اقپاراتتار الۋعا, ولار­دىڭ قىسقا دا نۇسقا بولۋىنا, ىزدەگەنىن تەز تابۋعا وقىرماندار ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك جا­سالعان.

باقىتجامال وسپانوۆانىڭ باستاماسىمەن كىتاپحانادا قا­لىڭ وقىرمان قاۋىمعا ۇلتتىڭ مار­تەبەسىن كوتەرەتىن رۋحاني دۇنيە­لەردى جاڭعىرتۋعا دەن قويىل­دى. سونىڭ ءبىر دالەلى بىزدە «اباي ادەبي ورتالىعى» مەن ء«ال-فارابي عىلىمي ورتالىعىنىڭ» اشىلىپ, ۇلى تۇلعالاردىڭ اسىل مۇراسىنىڭ وقىرماندارعا قولجەتىمدى بولۋى. بۇل ورتالىقتاردىڭ باس­تى ماقساتى – ۇلى دالانىڭ ءبىر­تۋار قايراتكەرلەرىن حالىققا تا­نىس­تىرۋ بولىپ تابىلادى. وسى ورتالىقتاردا كىتاپحانا قو­رىن­داعى مول ءال-فارابي مەن اباي­عا ارنالعان قۇجاتتار تولىق قام­تىلعان جانە اشىق قور رەتىندە وقىرماندار ءۇشىن بارىنشا قول­جەتىمدى. سان ءتۇرلى مادەني شارالار وتكىزىلەدى, تەلەديدارعا بەلگىلى تۇلعالارمەن سۇحباتتار تۇسىرىلەدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل ورتالىقتار وقىر­مانداردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارت­تىرىپ, اشىق وي-پىكىرلەر الماساتىن ديالوگ الاڭىنا اينالدى.

باقىتجامال وسپانوۆانىڭ بەل­سەندى ەڭبەگى مەن ۇتىمدى ەرىك-­جىگەرى ارقاسىندا كىتاپحانا ما­مان­دارى زامان اعىمىنا بايلا­نىستى كاسىبي بىلىكتىلىكتى دامى­تۋ مەن شىڭداۋدا الەمدىك دەڭ­گەي­دەگى بەدەلدى كونفەرەنتسيالار مەن فورۋمدارعا جۇيەلى تۇردە قاتى­سادى. ماسەلەن, 2019 جىلى گرە­تسيانىڭ استاناسى افينادا وتكەن «كىتاپحانالار: وزگەرىستەرگە ارنالعان ديالوگ» اتتى 85-ءشى حالىق­ارالىق كىتاپحانالىق جانە اقپاراتتىق كونگرەسىنە ەلىمىزدىڭ وتىزدان استام كىتاپحاناشىنىڭ قاتىسقانىن ماقتانىشپەن ايتۋعا بولادى.

قازىر ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ كوكجيەگى كەڭەيىپ, الەم كىتاپحانا­شىلارىنىڭ دامۋ كوشىنە قوسىلدى. حالىقارالىق كونگرەسس اياسىندا باقىتجامال وسپانوۆانىڭ باستاماسىمەن قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا ارنالعان «اباي – ۇلى دالانىڭ اقىنى» اتتى ادەبي كەش وتكىزىلدى. بۇل شارادا شاقىرىلعان شەتەلدىك قوناقتارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ گرە­تسياداعى ەلشىسى ا.يۋ.ۆولكوۆ پەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلت­تىق كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى ب.وسپانوۆا مازمۇندى بايان­دامالار جاسادى. ەلىمىزدەن بار­عان كىتاپحاناشىلار ەجەلگى وركە­نيەت ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى بولعان افينا قالاسىنىڭ تورىن­دە قازاقتىڭ ۇلى اقىنى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ الەم تىلدە­رىن­دەگى ولەڭدەرىن تەبىرەنىسپەن وقىدى, اندەرىن شىرقادى, كىتاپ كورمەسىمەن تانىستىردى جانە ۇلتتىق تاعامدارمەن قازاقتىڭ داس­تارقانىن جايىپ, اسەرلى سۇحباتتار جۇرگىزدى.

ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ باسشىسى رەتىندەگى مىندەتىنە تەرەڭ جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراي وتىرىپ, ب.وسپانوۆا حالىقتىڭ رۋحاني يگىلىگى ءۇشىن ەلىمىزدىڭ كىتاپحانا ءىسىن نىعايتۋ جولىندا كۇش-جىگەرىن اياماي ەڭبەك ەتىپ, ءوزىن جان-جاقتى تانىتا بىلۋدە. ونىڭ ەڭبەكقورلىعى, قايىرىمدىلىعى, جايدارى مىنەزى, ۇزدىكسىز ۇيرەنۋگە دەگەن قۇلشىنىسى جانە جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتى ءاربىر ىسىندە بايقالىپ تۇرادى. ول 2019 جىلدان باس­تاپ قازاقستاندىق كىتاپحانالىق وداقتىڭ ءتورايىمى بولىپ سايلاندى. بۇل ۇيىم رەسپۋب­ليكا كىتاپحانالارىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ جانە شوعىرلاندىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. وسى جاۋاپتى دا ماڭىزدى قىزمەتتى اتقارۋدا ەلىمىزدىڭ كىتاپحانا ىسىنە بايلانىستى وزەكتى ماسەلەلەردى كۇن تارتىبىنە ۇسىنىپ, بيلىككە جەتكىزىپ, زامان تالابىنا ساي دامى­تۋ مەن كىتاپحاناشى مار­تە­بەسىن كوتەرۋدە بارىنشا ىسكەرلىك قابىلەتىن كورسەتىپ كەل­ە­دى. بۇگىنگى تاڭدا اتالعان كىتاپ­حانالىق وداقتىڭ بەلسەندى ارالاسۋىمەن كىتاپحاناشىلاردىڭ جالاقىسى كوتەرىلدى, كىتاپحاناشى كۇنى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە بەلگىلەندى. كىتاپحاناشىنىڭ ەڭبەگىن باعالاۋ ماقساتىندا «ۇزدىك كىتاپحاناشى», «كىتاپحانا ءىسىنىڭ ارداگەرى», «قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى كىتاپحاناشىسى» توسبەلگىلەرمەن ماراپاتتاۋ قولعا الىندى.

ەل رۋحانياتىنا جاناشىر باسشى ب.وسپانوۆا 2020 جى­لى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كىتاپحاناسىنا 110 جىل تولۋىن اتاپ ءوتۋدى لايىقتى ۇيىم­داس­تىرا ءبىلدى. ايتۋلى مەرە­كەلىك شارادا باقىتجامال وسپا­نو­ۆا جۇمىس قابىلەتى مەن ىسكەر­لىگىن كورسەتىپ, «قازاقستان كىتاپ­تا­رى» قىزمەتىنىڭ وقۋ زالىنا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق كى­تاپحاناسىنىڭ تۇڭعىش ديرەكتورى – وراز جاندوسوۆتىڭ ەسىمىن بەرىپ, اقپاراتتىق ستەند جاساتىپ, كىتاپحانا قورىنان «مادەنيەتتى وركەندەتكەن وراز» اتتى كىتاپ كورمە­سىن وقىرماندار نازارىنا ۇسىندى.

مەرەيتويلىق ءىس-شارا اياسىندا ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ تاريحىندا ەسىمى التىن ارىپپەن جازىلعان بۇرىنعى باسشىلارىمىزدىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى روزا بەردىعاليەۆا اتىنداعى «كىتاپحاناتانۋ زالى­نىڭ» اشىلۋ ءراسىمى وتكىزىلدى. تاعى ءبىر ەلەۋلى شارالاردىڭ ءبىرى – قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسى تاريحي مۋزەيىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋى بولدى.

بايقاپ قاراسام, ۇلتتىق كىتاپ­حانانىڭ 110 جىلدىق ۇلاعاتىنا قانشاما تاريح, ۋاقىت, ۇلىلىق پەن وركەنيەت سىيىپ تۇر. باسشىمىز ب.وسپانوۆانىڭ «وتكەندى ساقتاي وتىرىپ, بولاشاققا جول اشامىز» قاعيداسى ۇلتتىق رۋحقا دەم بەرەدى, بۇگىنگى جاس ۇرپاقتى بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ۇلگىسىمەن تاربيەلەيدى. وتكەنگە قۇرمەتپەن قاراۋ ماقساتىندا كىتاپحاناداعى اشىلعان زالدار سونىڭ دالەلى.

دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساق­­تاۋ ۇيىمىنىڭ 2020 جىلى كو­روناۆيرۋستىق پاندەمياعا باي­لانىستى توتەنشە جاعداي جا­ريالانعانى ءمالىم. وسىنداي قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە باقىتجامال وسپانوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن كىتاپحانا پايدالانۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋدىڭ جاڭا فورماتى ونلاين-رەجىمگە كوشىرىلدى. ونىڭ باستاماسى بويىنشا الەۋمەتتىك جەلىلەردە ونلاين-جوبالار, كاسىبي دارىستەر, شەبەرلىك سىنىپتار, ەلىمىزگە تانىمال مادەنيەت, ونەر جانە ادەبيەت قايراتكەرلەرىمەن, سونداي-اق بەلگىلى زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن وقىرماندارعا تىكەلەي ەفيردە ماڭىزدى دا پايدالى ادەبي شولۋلار مەن كەزدەسۋلەر, سۇحباتتار جۇزەگە اسىرىلدى. ونىڭ ىشىنەن اتاپ ايتاتىن بولساق: «ناعىز وقيتىن كەز», «كىتاپحاناداعى كەزدەسۋلەر», «دارا تۇلعالار داۋىسى» جانە ت.ب. اۋقىمدى جوبالاردى پايدالانۋشىلار جىلى قابىل الىپ, العىستارىن ءبىلدىردى.

مۇندا دا ول ءوزىنىڭ «ەلىمىزدەگى جاقسى كىتاپحانا – جاڭالىق پەن جاق­سىلىقتىڭ جارشىسى, رۋحاني بايلىقتىڭ قاينار كوزى, ۇلت­­تىق يگىلىكتىڭ ناق ءوزى» دەگەن قاعيداسى­مەن ارىپتەستەرىن زا­مان تالابىنا ساي بارلىق جاڭا­لىقتا دايىن بو­لۋدى ۇيرەتىپ, بىلىكتىلىكتەرىن شىڭدادى.

كونتسەپتۋالدى ويلاۋ قابىلەتى جوعارى تاڭعالارلىق مەيىرىمدى باقىتجامال وسپانوۆا ارقاشان جەمىستى قارىم-قاتىناس پەن ىنتى­ماقتاستىققا اشىق. ونىڭ دالە­لى الەم كىتاپحاناشىلارىنىڭ كونفە­رەنتسياسى مەن سەمينارلارىنا قاتىسىپ «تسيفرلى عاسىر­داعى كىتاپ جانە كىتاپ وقۋ», «كىتاپحانالار مەن باسپاحا­نا­لاردىڭ ساندىق كە­زەڭدەگى حالىق­ارالىق بايلانىستارى», ت.ب. ماڭىز­دى باياندامالار جاسادى.

باقىتجامال وسپانوۆا ەلى­مىزدە وتەتىن جىل سايىنعى مادە­نيەت جانە ونەر سالاسى ۇيىم­دارى مەن قىزمەتكەرلەرىنىڭ «رۋ­حاني قازىنا» رەسپۋبليكالىق فەستيۆالىنىڭ كىتاپحانا سالاسى بويىنشا قازىلىق قىزمەتىن بەلسەنە اتقارىپ, ءوزىنىڭ ۇلەسىن قوسۋدا. وسىنداي سان قىرلى جاۋاپ­تى باسشىلىق قىزمەتتى اتقارا ءجۇرىپ, ول «100» قايراتكەر ايەل: انىقتامالىق-ەنتسيكلوپەدياسىنا, «ەدەلۆەيس» باسپا ءۇيى جارىققا شىعارعان «قازاقستاننىڭ ۇزدىك ايەلدەرى» اتتى كىتابىنا ەنگىزىلدى جانە ارنايى «لۋچشيە جەنششينى كازاحستانا» مەدالىمەن, ەلىمىزدىڭ جوعارى مەملەكەتتىك ناگراداسى – «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالدى.

وسىنداي قىزمەتتەگى ۇل­كەن جەتىستىكتىڭ بارلىعى ەل مادەنيە­تىنىڭ ارداقتى تۇلعاسى باقىتجامال قايىربەكقىزىنىڭ كىتاپحانا مەن مادەنيەتكە دەگەن ادالدىعىن, بيىك ازاماتتىق بولمىسىن كورسەتەدى جانە ونىڭ ءوزى تاڭداعان مارتەبەلى ماماندىعىنا دەگەن زور قۇرمەتىنىڭ بەلگىسى دەپ بىلەمىز.

قانشايىم يزامبەكوۆا,

قازاقستان كىتاپحانا ءىسىنىڭ ارداگەرى