ەلدىڭ ءبارى جاراسقاننىڭ ەپيگراممالارىن ايتادى. مەن ونىڭ «اق بۇلاقتارى» مەن «اقىن كەتىپ بارادى كوشەمەنەن», «پورتفەل», «اقىرعى ولەڭىن» ايتقىم كەلەدى. جۇرتتىڭ ءبارى باسىن شايقاپ تىڭدايتىن «كەنجە بالاسىن» قايدا قوياسىز؟
بۇگىندە وسى كەنجە بالا دەگەن ۇعىم ارحايزمگە اينالىپ بارا جاتىر. ونى دا ەسكە سالاتىن جاراسقان ابدىراشەۆتىڭ جىرى. وسىلاي ءبىر ولەڭى ءبىر ولەڭىنەن اسىپ ءتۇسىپ, جىرلارى ءوزى جازعان اق بۇلاقتارداي شاپقىلاپ اعاتىن مۇلتىكسىز اقىن جيناقتارىن قازىر ارنايى ىزدەمەسەڭىز, كىتاپ دۇكەندەرىنىڭ سورەلەرىنەن تابۋ قيىن. سولاي, مۇلتىكسىز, تۋا سالعان اقىن بولعان سوڭ با, ءبىر ولەڭىنەن ءبىر ولەڭىن ايىرىپ ايتۋ تاعى قيىن. ولەڭ وسىلاي يلەنگەن ق ۇلىننىڭ تەرىسىندەي سىڭعىرلاپ تۇرۋ كەرەك قوي دەگىزەتىن دە وسى جاراسقاننىڭ جىرلارى. ءبىرىن الىپ وقىساڭىز, قۇمارىڭ قانباي ەكىنشىسىنە باس قويعىڭ كەلىپ تۇرادى. سوسىن وقىپ-وقىپ كەپ, تاعى ءبىر ولەڭىنە كەلگەندە توقتاپ, تىنىستاپ ءبىراز وتىراسىڭ. قورىتۋ كەرەك قوي. الگىندە باسىڭنان وتكەن جايلاردى تولاسسىز اعىزىپ كەلە جاتقان جىر اعىنى ءبىر ۋاقىت توقتاتىپ, ويلاندىرىپ قويادى.
«كىرىسپە» دەمەي «كىرىسۋ» قويدىم
جىر اتىن.
كىرىسۋ مەنىڭ – مىندەتىم, حاقىم, مۇراتىم!
ومىردە مىناۋ بارىنە, ءبارى, بارىنە,
كىرىسۋ كەرەك, كىرىسۋ كەرەك شىن اقىن!» دەيتىنى بار.
قايسىبىر جىلدارى وسى ولەڭى اقىننىڭ ءبىر جيناعىنىڭ العاشقى بەتىندە ءوزىنىڭ داپتەرگە جازعان قولتاڭباسىمەن تۇرعانىن كورىپ ەدىك. سودان بەرى ادەبيەتتەردەن «كىرىسپە» ءسوزىن وقىعان سايىن كوڭىلگە تۇرپىدەي تيەدى. جاراسقاننىڭ جانىڭمەن ۇيلەسىم تاۋىپ, ءسۇيسىندىرىپ كەلە جاتىپ ءبىر كەزدە توقتاتىپ, ويلاندىرىپ قوياتىن توڭكەرىسشىل ولەڭى بۇل عانا ما؟ «ماحاببات» دەگەن ولەڭىندە بىلاي دەپ قويىپ قالماي ما؟
«كۇتپەگەن جەردە كەز بولدىڭ,
سەن مىناۋ قارا بۇرىمسىڭ.
تەلمىرگەن تالاي كوزدەردىڭ
تۇبىنە جەتكەن ز ۇلىمسىڭ!..»
ماحاببات پەن ز ۇلىمدىق قاشاننان ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى ۇعىمدار ەكەنىن ايتىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. الايدا اقىن وسىلاي جازعانىن قالاي تۇسىندىرۋگە بولادى؟ ءومىر بويى ماحابباتتىڭ وتىنا كۇيىپ, ازابىن كەشكەندەر عانا تۇيسىنە الاتىنداي عانا سەزىلەدى ماعان وسى ءسوز. جاس جىگىت كەزىندە شەكارانىڭ ارعى جاعىندا قالىپ قويعان اۋىلى جايىردان بەرى ەلگە ءوتىپ, ودان كەيىن تۋعان جەرىنە جەتە الماي قالعان جاركەن بودەش كەيىندە «جايىردان باسقا جاۋىم جوق» دەپ جازبادى ما؟ ءومىر بويى جايىردى ساعىنىپ, جايىردى اڭساپ وتكەن جاركەن اقىرىندا وسىلاي جازدى. ولەڭ سوعان اپاردى. ىشكى ارپالىس سوعان جەتكىزدى. ال جاراسقاننىڭ مىناۋىسى تىپتەن عالامات قوي. توبەسىنە «ماحاببات» دەگەن تاقىرىپ قويىپ بۇلاي جازعاندى بىردەن قابىلداي قويۋدىڭ ءوزى قيىن-اۋ. بۇل جەردە ولەڭنىڭ قۋات-كۇشى دە ماحابباتتى بۇرىم رەتىندە ويناتىپ بەرۋى سياقتى. قارا بۇرىم, قارا ءتۇن, كوزدىڭ قاراشىعى نە دۇنيەنى بولسىن جۇتىپ الادى عوي. وزەننىڭ تىنىپ جاتقان تەرەڭ جەرىن دە قارا سۋ دەيتىن. ءتىپتى ونىڭ استىندا ءيىرىم دە بولۋى مۇمكىن تارتىپ الاتىن. قارا بۇرىمنىڭ استارىندا دا الگىندەي يىرىمدەر بۇعىپ جاتقانى انىق.
ەكىنشى شۋماعىندا باستاپقىداعى تەرەڭ ويدى ودان ارمەن شيرىقتىرىپ, اسقاقتاتا تۇسەدى.
«و باستان ساعان گۇل ىنتىق,
كوبەلەك قونسا توي قىلار.
جىبەرە مە دەپ جىنۇرتىپ,
قورقادى سەنەن ويلىلار...
جاپ-جاقسى جۇرگەن جانداردى
سايقالسىڭ جەرگە قاراتقان.
اقىماقتار مەن اڭداردى
قۇدايسىڭ قايتا جاراتقان!..»
ء«ما, كەرەك بولسا» دەگىزەدى مۇنىسى. ادامنىڭ اقىل-ويىن سىلكىپ وياتاتىن دا سەزىم, ءتۇرتىپ جايراتاتىن دا سەزىم بويىڭدى بيلەمەي قويمايدى. سونىڭ دەگەنىنە كونىپ, الەككە تۇسەسىڭ. سونىڭ ايتقانىمەن وت باساسىڭ, تاعى بىردە سونىڭ اسەرىمەن عالاماتقا تاپ بولاسىڭ. ول دا قۇدايدىڭ بەرگەنى. بارىنەن بۇرىن اقىن «قورقادى سەنەن ويلىلار» دەپ سول سەزىمنەن: جانۋدان, ورتەنۋدەن قورقاتىنداردى جاقسى ايتقان.
«شىن التىن قولدا تۇرمايدى,
قولدا بار كەزدە جەزدەيسىڭ,
بىرەۋلەر سەنى ۇرلايدى,
ۇرلانعانىڭدى سەزبەيسىڭ!..»
عاشىقتىق عالاماتىنىڭ نەبىر سۇمدىقتارى وسىندا تۇر. ۇرلانعانىن سەزبەيتىن, بىرەۋدىڭ باسىنا باق قۇلاتىپ, بىرەۋدىڭ باسىن جوق قىلاتىن ماحابباتتىڭ قۇدىرەتىندە. اينالىپ كەلگەندە جاراسقانداي جىرلاۋ قايدا ونى؟..