«الەمدىك نارىقتا ليتيگە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى قازاقستان وسى سيرەك مەتالدىڭ پەرسپەكتيۆالى ورىندارىن انىقتاۋعا باسىمدىق بەرەدى».
ارنايى اتلاس دايىندالىپ جاتىر
گەولوگيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى تالعات ساتيەۆ قازىر تاۋ-كەن كاسىپورىندارىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىن قامتۋ ءۇشىن مونوقالالارعا جاقىن ورنالاسقان 7 پەرسپەكتيۆالى ۋچاسكەدە گەولوگيالىق ىزدەستىرۋ جۇمىستارى قولعا الىنعانىن جەتكىزدى.
«اتاپ ايتقاندا, بيىل شىعىس قازاقستانداعى قارااياق جانە مۋنچا ۋچاسكەلەرىندە سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردى انىقتاۋ جۇمىستارى جالعاسىپ, تاعى 12 ۋچاسكەدە پەرسپەكتيۆالى جاڭا كەن ورىندارىن بەلگىلەۋگە قاتىستى جۇمىستاردى باستاۋ كوزدەلىپ وتىر. مينەرالدى-شيكىزات بازاسىن نىعايتۋدا گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ وزىق عىلىمي نەگىزدەمەسى ەرەكشە ءرول اتقارادى. وسىعان بايلانىستى تاياۋ 5 جىلدا باعدارلامالىق-ماقساتتى قارجىلاندىرۋ ارقىلى تەرەڭدە جاتقان پايدالى قازبالارعا بولجام جاساپ, زاماناۋي عىلىمي-تەحنولوگيالىق قۇرالداردىڭ كومەگىمەن جاڭا كەن ورىندارىن اشۋ ءۇشىن زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ جوسپارلانعان», دەدى ت.ساتيەۆ.
بيىل باعدارلامالىق-ماقساتتى قارجىلاندىرۋدىڭ 3 جوباسىن ق.ساتباەۆ اتىنداعى گەولوگيالىق عىلىمدار ينستيتۋتى, د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانە ۋ.احمەدسافين اتىنداعى گيدروگەولوگيا جانە گەوەكولوگيا ينستيتۋتى جۇزەگە اسىراتىنى بەلگىلى بولدى.
«ق.ساتباەۆ اتىنداعى گەولوگيالىق عىلىمدار ينستيتۋتى قاتتى پايدالى قازبالاردىڭ كەن ورىندارىن ىزدەۋ مەن بولجاۋ ولشەمدەرىن, سول سەكىلدى ورنالاستىرۋ زاڭدىلىقتارىن تالداپ, ارنايى اتلاستى دايىنداپ جاتىر. بۇل اتلاس گەولوگتەر مەن ينۆەستورلاردىڭ جولنۇسقاۋشىسىنا اينالادى», دەدى كوميتەتتىڭ باسشىسى.
التىننىڭ نەگىزگى قورى – شىعىستا
قازىر مەملەكەتتىك تەڭگەرىمدە پايدالى قازبانىڭ 8 711 كەن ورنى ەسەپتە تۇر. ونىڭ ىشىندە كومىرسۋتەكتەرگە – 317, قاتتى پايدالى قازبالارعا – 910, كەڭ تارالعان پايدالى قازبالارعا – 3 160 جانە جەراستى سۋلارىنا 4 324 نىسان تيەسىلى. مۇنايدىڭ قورى – 4,4 ملرد تونناعا, گازدىكى – 2,1 ترلن تەكشە مەترگە, سونداي-اق كوندەنساتتىكى – 416,2 ملن تونناعا جەتەدى. بۇل رەتتە ونىڭ باسىم بولىگى اتىراۋ (شامامەن 75%) مەن ماڭعىستاۋ (11%) وڭىرلەرىندە شوعىرلانعانىن ايتا كەتكەن ءجون. كومىرسۋتەك شيكىزاتى قورىنىڭ 68%-ى 3 ءىرى كەن ورنىنىڭ ۇلەسىندە. ولار تەڭىز, قاشاعان جانە قاراشىعاناق. جاۋاپتى ۆەدومستۆونىڭ باسشىسى پايدالى قازبالار قورىنىڭ ەسەبى 103 كومپونەنت بويىنشا جۇرگىزىلەتىنىن ايتتى.
«ونىڭ ىشىندە التىن, مىس, قورعاسىن جانە مىرىشقا باسىمدىق بەرىلگەن. التىن كەن ورىندارىنىڭ نەگىزگى قورى شىعىس قازاقستاندا ورنالاسقان, بۇل جالپى قوردىڭ 36%-ىن الىپ وتىر. اقمولا وڭىرىندە ونىڭ كورسەتكىشى – 21%, قاراعاندى وڭىرىندە – 11%. ال مىس قورىنىڭ 82%-ى ەلىمىزدىڭ شىعىسى مەن ورتالىق وڭىرلەرىندە جاتىر. قورعاسىن-مىرىش كەن ورنىنىڭ 41%-ى ورتالىق قازاقستاندا, 33%-ى شىعىس قازاقستاندا جانە 21%-ى وڭتۇستىك قازاقستاندا شوعىرلانعان», دەدى ت.ساتيەۆ.
مۇناي-گاز سەكتورىنداعى ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى – 70%
قۇزىرلى ورگان وكىلدەرى ەگەمەندىك جىلدارى وتاندىق مينەرالدى-شيكىزات كەشەنى الەمدىك نارىقتىڭ تالاپتارىنا تولىق بەيىمدەلىپ ۇلگەردى دەپ سانايدى. ايتالىق 4 مىڭنان استام كەن ورنى پايدالانۋعا بەرىلىپ, قازىر مەملەكەتكە تابىس اكەلۋمەن بىرگە حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا وڭ اسەر ەتتى دەيدى سالا ماماندارى.
«1996 جىلدان باستاپ قازاقستانعا تارتىلعان 73 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيانىڭ 70%-دان استامى مۇناي-گاز سەكتورىنا باعىتتالدى. بۇل شامامەن 52,2 ترلن تەڭگە. تاۋ-كەن سەكتورىنا 19,5 (27%) ترلن تەڭگە ءبولىندى. ەڭ كوپ ينۆەستيتسيا مۇناي, پوليمەتالدار, مىس, التىن, تەمىر, ۋران, كومىر سىندى پايدالى قازبانىڭ باسىم تۇرلەرىنە تارتىلدى. بۇل رەتتە گەولوگيالىق بارلاۋعا سالىنعان قاراجات ۇلەسى شامامەن 4 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى», دەدى گەولوگيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى.
ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەت قاشان قۇرىلادى؟
بۇدان بولەك پرەزيدەنتتىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىندا كورسەتىلگەن تاپسىرمانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن گەولوگيا كوميتەتىنە باعىنىستى ۇيىمداردىڭ بازاسىندا ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەتتى (ۇگق) قۇرۋ جونىندەگى جۇمىستار قولعا الىنىپتى. سونداي-اق «ۇلتتىق دەرەكتەر بانكى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا گەولوگيالىق اقپاراتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر.
«قاۋلىعا سايكەس جارعىلىق كاپيتالى 100% مەملەكەتتىك «قازگەواقپارات» رەسپۋبليكالىق گەولوگيالىق اقپارات ورتالىعى» جشس-ءىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق گەولوگيالىق قىزمەتى» اق رەتىندە قايتا قۇرۋ جولىمەن ۇيىمداستىرۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ جاتىر. كەلەسى كەزەڭدە بەلگىلەنگەن تارتىپپەن وعان «قازگەولوگيا» ۇلتتىق گەولوگيالىق بارلاۋ كومپانياسى» اق-ىن قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. «قازگەواقپارات» رگاو» جشس مەن «قازگەولوگيا» اق-نىڭ قوسىلۋى ۇلىبريتانيا, كانادا, فينليانديا سىندى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە مىندەتتەر سپەكترىن الدەقايدا كەڭ جانە وزەكتى ەتەدى», دەدى «قازگەواقپارات» رگاو» جشس باس ديرەكتورى جانات كارىباەۆ.
زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلدى
گەولوگيا كوميتەتىنىڭ توراعاسى ايتقانداي, از زەرتتەلگەن شوگىندى باسسەيندەرگە ينۆەستورلاردى تارتۋ ماقساتىندا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسكە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلىپتى. بۇل وزگەرىس جەر قويناۋىن پايدالانۋشىعا گەولوگيالىق زەرتتەۋ كەزەڭىنەن باستاپ جاقسارتىلعان مودەلدىك كەلىسىمشارت ارقىلى بارلاۋ جانە ءوندىرۋ كەزەڭىنە كەپىلدى ءوتۋ مۇمكىندىگىن الۋعا ايرىقشا قۇقىق بەرەدى.
«بۇل ءتاسىل از زەرتتەلگەن باسسەيندەردە جەر قويناۋىنىڭ مۇناي-گاز پەرسپەكتيۆالارىن گەولوگيالىق زەرتتەۋگە ليتسەنزيا ەنگىزۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى. ليتسەنزياعا سايكەس ۋچاسكەنى ءبولۋ كەزىندە ونىڭ گەولوگيالىق-گەوفيزيكالىق زەرتتەلۋ دارەجەسى تومەن اۋماقتار شەگىندە ورنالاسۋى نەگىزگى ولشەم سانالماق. بۇل ءتاسىل ينۆەستيتسيالاردىڭ نەعۇرلىم قۇقىقتىق قورعالۋىن جانە تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتىپ, ينۆەستورلارعا جاقسارتىلعان مودەلدىك كەلىسىمشارتتا كورسەتىلەتىن بەلگىلى ءبىر سالىقتىق جانە باسقا دا پرەفەرەنتسيالاردى الۋعا جول اشادى. قازىر ۇسىنىلعان رەتتەۋشىلىك شارتتار پاكەتىن بارلىق مۇددەلى تاراپ راستاپ وتىر», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
قاتتى پايدالى قازبالار سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ ماقساتىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋدىڭ اشىقتىعىن جانە بولجامدىلىعىن ارتتىرۋ جونىندەگى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 74-قادامىنا سايكەس پايدالى قازبالار قورى بويىنشا ەسەپتىلىك ستاندارتتارىنىڭ حالىقارالىق جۇيەسى ەنگىزىلدى. 2016 جىلى قازاقستان CRIRSCO توبىنا كىردى. «گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى, مينەرالدىق رەسۋرستار مەن مينەرالدىق قورلار تۋرالى قازاقستاندىق جاريا ەسەپتىلىك قاۋىمداستىعى» جانە «جەر قويناۋىنىڭ تاۋەلسىز ساراپشىلارىنىڭ كاسىپتىك بىرلەستىگى» قۇرىلدى.