«مانشۇك وقۋلارى» مارەگە جەتتى

اتاعى الاشقا ورتاق باتىر قىزدىڭ ەرلىك جولىن جەتكىنشەك ۇرپاققا دارىپتەۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارا باتىس قازاقستان وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسى مەن وبلىستىق ءبى­لىم باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن ءوتتى. بايقاۋ قورىتىندىسى ورال قالاسىنداعى مانشۇك ما­مە­تو­ۆا مەموريالدىق مۋزەيىندە شى­عارىلدى.

ايتا كەتەيىك, «مانشۇك وقۋ­لارى­نىڭ» ىرىكتەۋ تۋرى وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىندا وتكەن بو­لاتىن. بايقاۋعا قاتىسقان وقۋ­شى­لار 21 جاسىندا قان مايداندا قازا تاپقان قاھارمان قىز­­دىڭ ءومىر جولى, تاعدىرى, اتا-تەگى, ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان اتا-اناسى تۋرالى مالىمەتتەرمەن تانىسىپ, وزدەرى ءۇشىن دە كوپ عيبرات العانى انىق. بۇل جەردە باتىردىڭ رۋحىن جاڭعىرتىپ, بۇكىل مۇراسىن ساقتاپ وتىرعان, وسى بايقاۋدى باستان-اياق ۇيىمداستىرعان مان­شۇك مامەتوۆا مەموريالدىق مۋ­زەيى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگىن ەرەك­شە اتاپ ءوتۋ كەرەك.

بايقاۋدىڭ قورىتىندى كە­زە­ڭى­نە قازاقستان جازۋشىلار ودا­عىنىڭ مۇشەسى, اقىن تالاپ تايماس ۇلى, قادىر مىرزا ءالى اتىنداعى مادەنيەت جانە ونەر ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرى, تا­نىمال ايتىس اقىنى اينابەك بيسەنعاليەۆ, وبلىستىق حالىق شى­­عارماشىلىق ورتالىعى اقپا­رات ءبولىمىنىڭ باسشىسى ايگۇل ورىن­عاليەۆا, وبلىستىق ءبىلىم باس­قار­ما­سىنىڭ باس مامانى البينا زالمۇقانوۆا قازىلىق ەتتى.

بايقاۋ قاتىسۋشىلارى مۋ­زەي اۋلاسىنداعى «قايتالان­باس مان­شۇك» ەسكەرتكىشىنە گۇل شو­عىن قويدى. ءدال وسى عي­ما­راتتا مانشۇكتىڭ اكەسى, الاش ارىس­تارىنىڭ ءبىرى, اقىن, ۇلت­تىق ءباسپاسوز قايراتكەرى, دارى­گەر احمەت مامىت ۇلى 1932-1934 جىلدارى ءوز وتباسىمەن بىر­گە تۇرعان ەكەن. باتىر قىزدىڭ تا­با­نى تيگەن توپىراق بايقاۋعا قاتى­سۋشى ورەندەردى دە ەرەكشە اسەرگە بولەگەنى انىق.

سونىمەن شارا ەكى باعىتتا ءوتتى. ءبىرىنشى كەزەڭدە وقۋشىلار مان­شۇك تۋرالى اقىندار جازعان ولەڭ­دەردى مانەرلەپ وقىپ جارىسسا, ەكىنشى كەزەڭدە ءوز تۋىندىلارىن ورتاعا سالدى.

وتە تارتىستى وتكەن سايىستا مانەرلەپ وقۋدان جۇلدەلى ءى ورىندى جانىبەك اۋدانىنداعى تەگىسشىل ورتالاۋ مەكتەبىنەن كەلگەن داۋرەن ساديەۆ جەڭىپ الدى. ەكى ەكىنشى ورىندى اقساي قالاسىنداعى №4 مەكتەپ وقۋشىسى جانسايا ءىلياس پەن دىنمۇحامەد قوناەۆ اتىنداعى №44 مەكتەپ-گيمنازيانىڭ وقۋ­شىسى ايارۋ قاپيەت ءوزارا ءبو­لىس­تى. ال جۇلدەلى ءىىى ورىنعا وبلىس­تىق دارىندى بالالارعا ارنال­عان مامانداندىرىلعان مەك­تەپ-ينتەرنات وقۋشىسى ءدىل­ناز ساعيدوللا, بوكەي ورداسى اۋدا­نىنداعى مانشۇك مامەتوۆا اتىنداعى ورتا مەكتەپتەن كەلگەن ەركەنۇر عالىمجانوۆا يە بولدى. دارىندى بالالارعا ارنالعان ما­مانداندىرىلعان №8 وبلىستىق مەكتەپ وكىلى ءامينا سەيىتكەرەەۆا – «ۇكىلى ءۇمىت» اتالىمىنا, تە­رەك­تى اۋدانى, پودستەپنىي ورتا مەك­تەبىنىڭ وقۋشىسى دارحان ماح­مەدوۆ – «جاس تولقىن» اتالىمىنا لايىق دەپ تانىلدى. قازاقتىڭ باتىر قىزىنا ءوز تۋىندىلارىن ارناعان سايىستا قازىلار القاسى ورال قالاسىنداعى №50 مەكتەپ وقۋشىسى ينابات راحاتتىڭ ولەڭىن ءبىرىنشى ورىنعا لايىق دەپ باعالادى. ەكىنشى ورىن اق­جايىق اۋدانى, المالى مەك­تەبىنەن كەلگەن نۇرلىبەك تولەۋ­عاليەۆ پەن جانىبەك اۋدانى, ع.قاراش اتىنداعى مەكتەپ وقۋ­شى­سى نۇرلى سابىرعاليعا بۇ­يىردى. جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىن­دى دارىندى بالالارعا ارنال­عان مامانداندىرىلعان №8 وبلىس­تىق مەكتەپتەن كەلگەن التىنبەك الىبەكوۆ پەن ورال قالاسى, №50 مەكتەپ وكىلى الىشەر سۇندەتوۆ ءبولىستى. «جاس دارىن» جانە «جاس قالام» اتالىمدارى اقساي قا­لا­سىنداعى №6 مەكتەپ-ليتسەي وكى­لى اسەمگۇل جۇماعازيەۆا مەن تەرەكتى اۋدانى, پودستەپنىي ورتا مەكتەبىنىڭ وقۋشىسى دارحان ماحمەدوۆكە بۇيىردى.

جۇلدەلى ورىن العان جانە اتا­لىمدارعا يە بولعان وقۋشى­لار ديپلومدارمەن ماراپاتتالسا, ولاردىڭ جەتەكشىلەرىنە بقو تا­ريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ ديرەك­تورى ميربولات ەرساەۆتىڭ العىس­حاتى تابىس ەتىلدى. سايىس با­رى­سىندا مانشۇك مامەتوۆانىڭ مە­موريالدىق مۋزەيىندەگى جادى­گەر­لەرمەن تانىسىپ, «باتىر قىزدىڭ سوڭعى شايقاسى» اتتى ديوراما­­سىن تاماشالاعان وقۋشىلار ەرەك­شە اسەرگە بولەنگەندەرىن ايتتى.