قاتەرلى ىسىكتىڭ قارقىنى باسەڭدەمەي تۇر

«جاسىل ءدالىز» ۋاقىت ۇنەمدەيدى

قاتەرلى ىسىكتەن قۇلانتازا ايىعۋ­دى ارمانداعان ادامنىڭ كۇدىگى كۇشەي­گەنىمەن, ءۇمىتى ۇزىلمەيتىنى بەلگىلى. الايدا اۋرۋ بار بولعان سوڭ, ونىڭ الدىن الۋ ءىسى دە بار ەكەنىن قاپەردەن شىعارماعان ءجون. «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرماۋدىڭ جولىن ىزدەگەن» دۇرىس-اق. بىلتىر قاراشادا قازاقستان حالقىنا ونكولوگيالىق كومەك كورسەتۋدى ۇيىمداستىرۋ ستاندارتى جاڭار­تىلىپ, سونىڭ شەڭبەرىندە 2022 جىل­دان باستاپ «جاسىل ءدالىز» ەنگىزىلدى. بۇل قادام ادامداردىڭ قاتەرلى ىسىككە دە­گەن كۇدىگى كەزىندە پاتسيەنتتەردى تەكسە­رۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ شتاتتان تىس باس ونكولوگى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ديليارا قاي­داروۆانىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى دەڭگەيدە ونكولوگيالىق كومەكتى مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كومەك (مساك) ۇيىمدارى كورسەتەدى. ونداي ۇيىمداردا بۇگىندە باس-اياعى 2 002 قاراۋ جانە 465 ونكولوگيالىق كابينەت جۇمىس ىستەيدى.

ال ەكىنشى دەڭگەيدە ونكولوگيالىق ناۋقاستارعا 15 ونكولوگيالىق ديسپانسەر/ورتالىقتار جانە وبلىستىق كوپ­بەيىندى اۋرۋحانالاردىڭ 5 ونكولوگيالىق بولىمشەلەرى مەديتسينالىق كومەك بەرەدى. ءۇشىنشى دەڭگەيدە ونكولوگيالىق كومەك رادياتسيالىق ونكولوگيانىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق ورتالىقتارىمەن جانە رەسپۋبليكالىق ونكولوگيالىق ۇيىم­دارمەن ۇسىنىلىپ وتىر.

«قاتەرلى ىسىك دياگنوزىن قويۋ كەزىن­دە پاتسيەنتتەردىڭ دياگنوستيكالىق قىز­مەتتەرگە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, پاتسيەنتتىڭ باعىتى بويىنشا مەرزىم­دەردى ساقتاۋعا كوپ كوڭىل بولىنەدى. ما­سە­­لەن, مامانداردان كەڭەس الۋ جانە امبۋ­لاتوريالىق جاعدايدا قاتەرلى ىسىككە كۇدىكتى پاتسيەنتتەردى تەكسەرۋ «جاسىل ءدالىز» بويىنشا – جالپى كەزەكتىلىك پەن شەكتەۋلەردەن تىس, ون سەگىز جۇمىس كۇنى ىشىندە جۇرگىزىلەدى», دەدى د.قايداروۆا.

كومەك كورسەتۋدىڭ ينتەگراتسيالانعان مودەلى بار

د.قايداروۆا ونكولوگيالىق اۋرۋعا قاتىستى كۇدىك پايدا بولعان جاعدايدا مرت مەن كت تەگىن جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. وسى جانە باسقا دا تەكسەرۋلەرگە جولدامانى پاتسيەنت تىركەلگەن ەمحانادان الۋ قاجەت. «دياگنوز قويۋ ماقساتىندا قاتەرلى ىسىكتەرگە كۇدىكتى پاتسيەنتتەردى تەرەڭدەتىلگەن تەكسەرۋ ونكولوگيالىق ورتالىققا جۇگىنگەن ساتتەن باستاپ 15 جۇمىس كۇنى ىشىندە, ەمدەۋ ءتاسىلىن ناق­تىلاۋ جانە تەراپيانى دەربەستەندىرۋ  30 جۇمىس كۇنى ىشىندە جۇرگىزىلەدى», دەدى عىلىم دوكتورى.

ايتا كەتەر جايت, ونكولوگيالىق ناۋ­قاس­تاردى ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ, دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە مەملەكەت تاراپىنان تولەنەدى. د.قايداروۆانىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قاتەرلى ىسىككە شالدىعۋ كورسەتكىشى 9,8%-عا ءوسىپ وتىر. بىلتىر وبىردىڭ 1 932 جاعدايى تىركەلسە, سونىڭ 49%-ى I ساتىدا انىقتالدى. وسىلايشا, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ قۇرىلىمىندا ءبىرىنشى ورىندا – ءسۇت بەزى وبىرى, ەكىنشى ورىندا – وكپە وبىرى, ءۇشىنشى ورىندا – كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىك, ءتورتىنشى ورىندا – اسقازان وبىرى, بەسىنشى ورىندا جاتىر موينى وبىرى ورنالاسقان. دەرتكە شالدىققانداردىڭ 59,8%-ى – ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ادامدار.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مە­ديتسينالىق كومەكتى ۇيىمداستىرۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى گۇلنار جانعاراشەۆا قاتەرلى ىسىكتى دەر كەزىندە دياگنوستيكالاۋ جانە ەمدەۋ قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باسىم مىندەتتەرى ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2018 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس جونىندەگى 2018-2022 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپار ىسكە اسىپ كەلەدى. بۇل جوسپار پروفيلاكتيكانى, ەرتە دياگنوستيكانى, كادرلىق الەۋەتتى, عىلىمدى دامىتۋدى جانە ونكولوگيالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ينتەگراتسيالانعان مودەلىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى.

ەلىمىزدە قاتەرلى ىسىكتى ەرتە انىقتاۋ ماقساتىندا سكرينينگتىڭ 3 ءتۇرى جۇرگىزى­لەدى. ياعني جاتىر موينى وبىرى (ايەلدەر اراسىندا 30-70 جاس), ءسۇت بەزى وبىرى (ايەلدەر اراسىندا 40-70 جاس) جانە توقىشەك وبىرى (ەرلەر مەن ايەلدەر اراسىندا 50-70 جاس). جىل سايىن 2,5 ملن-نان استام ازامات سكرينينگتىك زەرتتەۋدەن وتەدى. ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ بىلتىرعى 1 930 جاعدايى وسى سكرينينگ ارقىلى انىقتالدى. ايتا كەتۋ قاجەت, 2019 جىلدان باستاپ كت جانە مرت ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا كۇدىكتى پاتسيەنت­تەرگە زەرتتەۋ تەگىن جاسالادى. بىلتىر ءدال وسىنداي 62 660 زەرتتەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى.

ەلىمىزدە راديونۋكليدتىك دياگنوس­تيكانىڭ ءبىر ءتۇرى سانالاتىن پوزيتروندى-ەميسسيالىق توموگرافيا (پەت زەرتتەۋ) سالاسى دا بەلسەندى دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2021 جىلى پەت زەرتتەۋلەرمەن 10,5 مىڭ پاتسيەنت قامتىلدى. الداعى جىلدارى مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك ء(مجا) جوبالارى اياسىندا شىمكەنت, نۇر-سۇلتان, قاراعاندى جانە اقتوبە قالالارىندا تاعى 4 پەت-ورتالىعىن اشۋ جوسپارلاندى. «بۇگىندە ەلىمىزدە زاماناۋي مولەكۋليارلىق-گەنەتيكالىق, يممۋنوگيستوحيميالىق زەرتتەۋلەر, تارگەتتىك تەراپيا, مينيمالدى ءينۆازيۆتى, لاپوروسكوپيالىق, اعزانى ساقتايتىن وپەراتسيالار قولدانىلادى. 2021 جىلعى دەرەكتەر بويىنشا, بارلىعى 143 014 پاتسيەنت ەمدەلدى. سونداي-اق ءدال وسى جىلى 28 928 ناۋقاس حيرۋرگيالىق ەم الدى», دەدى گ.جانعاراشەۆا.

شەتەلدە ەمدەلۋدىڭ قاجەتى بولمايدى

رادياتسيالىق تەراپيا دا دامىپ جاتىر. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستاندا تومو­تەراپيانىڭ 2 بىرەگەي ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. وندا ەرەسەكتەر مەن بالالارعا جوعارى تەحنولوگيالىق ساۋلەلىك تەراپيا كورسەتىلەدى. سونداي-اق 7 وڭىردە جوعارى تەحنولوگيالىق جەلىلىك ۇدەتكىشتەر ورناتىلدى. تاعى 3 ۇدەتكىش بيىل قاراعاندى, جامبىل وبلىستارى مەن شىمكەنتتە ىسكە قوسىلادى. بۇعان قوسا, بىلتىر سەمەي قالاسىنىڭ يادرولىق مەديتسينا جانە ونكولوگيا ورتالىعى ىسكە قوسىلدى. وندا قازاقستاندا العاش رەت قالقانشا بەز وبىرىن جانە تيرەوتوكسيكوزدى ەمدەۋ ءۇشىن راديودتەراپيا ەنگىزىلدى.

ال مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىم­­­داستىرۋ دەپارتامەنتى قىزمەتكەر­لە­ر­ىنىڭ حابارلاۋىنشا, بيىل ونكولو­گيا­لىق اۋرۋ­لارمەن كۇرەس جونىندەگى قولدانىستاعى كەشەندى جوسپاردى ىسكە اسىرۋ مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىن ەسكەرە وتى­رىپ, كەلەسى بەس جىلعا ارنالعان جاڭا كەشەندى جوسپار ازىرلەۋ ءىسى قول­عا الىنىپ جاتىر. جاڭا كەشەندى جوس­پارعا دياگنوستيكانىڭ الدىن الۋ, مامان­داندىرىلعان ەمدەۋ, پاللياتيۆتىك كومەك جانە وڭالتۋ سىن­دى بارلىق باعىتتار بويىنشا ونكو­لوگيالىق اۋرۋلارعا شالدىققان ناۋ­قاس­تارعا كورسەتىلەتىن كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالار ەنگىزىلەدى.

سونىمەن كولورەكتالدى قاتەرلى ىسىك سكرينينگىندە ءينۆازيۆتى ەمەس زەرتتەۋ ءادىسى رەتىندە وكپە قاتەرلى ىسىگى مەن ۆيرتۋالدى كولونوسكوپيا سكرينينگى بويىنشا پۋنكتتەر ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونكولوگيالىق اۋرۋلار­دى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدە قولدا­نىلاتىن راديوفارمپرەپاراتتار جەلىسى كەڭەيتىلەدى. گ.جانعاراشەۆانىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلى پاتسيەنتتەر شەتەلگە شىقپاي-اق ەرتە دياگنوستيكادان جوعارى تەحنولوگيالىق ەمدەۋ مەن وڭالتۋعا دەيىنگى مەديتسينالىق كومەكتىڭ بارلىق كەشەنىن الا الادى. وسى ماقساتتا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ورتالىققا اينالاتىن ۇلتتىق عىلىمي ونكو­لو­گيالىق ورتالىقتىڭ جاڭا كورپۋسىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ جوس­پارلانىپ وتىر.

ال ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگيالىق ورتالىق باسقارماسىنىڭ ءتورايىمى گۇل­نار قۇلقاەۆا جاڭا كورپۋس قۇرى­لى­سىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن وسى جىل­دىڭ جەلتوقسان ايىندا اياقتاۋ جوس­پار­لانعانىن جەتكىزدى. «بۇل راديا­تسيا­لىق جانە يادرولىق مەديتسينا ورتا­لىقتارى بار ستاتسيونارلىق كورپۋس بولادى. 2-كەزەڭدە, 2024 جىلعى شىل­دەدە, قۇرىلىستىڭ اياقتالۋىن, جاب­دىق­تىڭ مونتاجدالۋىن جانە پروتون ورتالىعىنىڭ پايدالانۋعا بەرىلۋىن كۇتەمىز. 3-كەزەڭدە ونكولوگيالىق ورتا­لىق­تىڭ قولدانىستاعى عيماراتىن قايتا جاڭارتۋ جوسپارى بار. بۇل جۇمىس 2023 جىلى باستالىپ, بولجام بويىنشا 2024 جىلى جەلتوقساندا اياقتالادى. ستاتسيوناردىڭ قۋاتى 210 ورىنعا ەسەپتەلگەن», دەدى گۇلنار قۇلقاەۆا.

ورتالىقتا راديونۋكليدتى, پرو­تون­­­دى, ساۋلەلى, لازەرلىك تەراپيا, سون­داي-اق جاسۋشالىق يممۋنوتەرا­پيا سياقتى دياگنوستيكا جانە ەمدەۋ ادىستەرى ۇسىنىلادى. سونداي-اق ونكولوگيالىق ورتالىقتى راديوفارمپرەپاراتتار ءوندىرىسى ءۇشىن تسيكلوترونمەن تولىقتىرۋ جوسپارلانىپ جاتىر. بۇل قادام كلينيكالىق قىزمەتتەن باسقا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋ ادىستەمەلەرىن ازىرلەۋ جانە جەتىلدىرۋ بويىنشا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا, ساۋلەلىك تەراپيا­نى جۇرگىزۋ ءۇشىن 2 جەلىلىك ۇدەتكىش ورناتىلادى, قازاقستاندا العاش رەت قاشىقتان ساۋلەلىك تەراپيانىڭ ءبىر ءتۇرى – پروتوندى تەراپيا ەنگىزىلەدى. «ەن­گىزىلەتىن جانە پايدالانىلاتىن بار­لىق جاڭا تەحنولوگيالار ۇعوو دارى­گەرلەرىنە پاتسيەنتتەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا جانە قاتەرلى ىسىكتەر كەزىندە ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا, كەلەشەكتە مەديتسينالىق ءتۋريزمدى ورتالىقتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالدىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ۇعوو باسشىسى.