ەسىلدىڭ بويىندا ەڭسە تىكتەگەن ەلورداعا تاڭىرقاپ, و شەتى مەن بۇ شەتىن ارالاساڭىز, توبەدەگى كۇننىڭ ءوزىن كولەگەيلەيتىن بيىك-بيىك تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى مەن بيزنەس, ساۋدا, ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىنان كوز سۇرىنەدى. راس, كەيىنگى جىلدارى ەل استاناسى ادام تانىماستاي وزگەرىپ, قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. اتتەگەن-ايى سول, باس شاھاردىڭ باس جوسپارى ءسات سايىن بۇزىلىپ, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تاپشىلىعى سەزىلە باستادى. سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن بالا ۇيدەن تىم قاشىق جەردەگى مەكتەپكە قاتىناۋعا ءماجبۇر.
سارساڭعا سالعان ءبىلىم نىساندارى
«ەتىگىڭ تار بولسا, دۇنيەنىڭ كەڭدىگىنەن نە پايدا؟». ساۋلەتى كوز سۇيسىندىرەر تۇرعىن ۇيدە تۇرعانىمەن, وعان جاقىن ماڭنان ءبىلىم وشاعىن تابا الماي جۇرگەن اتا-انالار وسىلاي دەپ مۇڭىن شاعادى. ەسەسىنە قاراجات قۋعان قالتالى كاسىپكەرلەر الەۋمەتتىك نىسانداردان بۇرىن پايداسى شاش ەتەك نىسانداردى تۇرعىزۋعا مۇددەلى. سوندا قاراپايىم تۇرعىنداردىڭ قارابايىر تىلەگى قايدا قالادى؟ اكىمدىك الدەنەشە ءۇي تۇرعىزدىق دەپ بوركىن اسپانعا اتقان كەزدە ماڭىنان الەۋمەتتىك نىساندار تابىلماي قالىپ, «تاز كەپەشى» كورىنىپ جاتقان جوق پا؟
ماسەلەن, كۇنى كەشە ءبىر توپ اتا-انا وسى ماسەلە بويىنشا ارنايى باس قوسىپ, ءۇنىن اتقارۋشى بيلىككە ايتقىلارى كەلدى. الايدا ءبىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنەن كەزدەسۋگە كەلگەن لاۋازىم يەسى بولمادى. ال ەلوردانىڭ سول جاعالاۋىنداعى «قامال», «ادال», «ارناۋ», «الان», «سۇلتان», Novo city, Nur Otan, «الەم», «سوزۆەزديە» تۇرعىن الاپتارىنىڭ تۇرعىندارى وسى ماڭعا جاقىن Binom Uly Dala, Binom Tanym سىندى ءبىلىم وشاقتارىندا ورىن سانى جەتىسپەيتىنىن ايتىپ وتىر. اسىرەسە ءبىرىنشى سىنىپقا باراتىن بالالار ءۇشىن ورىن تاپشىلىعىنا قاتىستى وتكىر ماسەلە پايدا بولدى.
بيىل 1 ساۋىردە 2022-2023 وقۋ جىلى ءبىرىنشى سىنىپقا باراتىن بالالاردىڭ قۇجاتىن قابىلداۋ باستالعانى بەلگىلى. ساۋىردە باستالعان قابىلداۋ جۇمىسى تامىزدا اياقتالادى. الايدا mektep.snation.kz پورتالىندا قۇجاتتى ونلاين قابىلداۋ جۇمىسى باستالعاننان كەيىن ساناۋلى مينۋتتا بارلىق ورىن ۇلەستىرىلىپ ۇلگەردى. وسىلايشا اۋدان تۇرعىندارىنىڭ بالالارىن ءبىرىنشى سىنىپقا بەكىتۋ مۇمكىندىگى بولماي قالدى.
ايتا كەتۋ قاجەت, ۇلى دالا داڭعىلى, 38-كوشە بويىنداعى اۋدان قارقىندى سالىنىپ جاتىر. سولاي بولا تۇرعانىمەن, وسىنداعى بالالاردى مەكتەپپەن, بالاباقشامەن قامتۋ ماسەلەسى ءالى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن جوق. Binom Uly Dala, Binom Tanym مەكتەپتەرى جاڭا, زاماناۋي ماتەريالدىق بازامەن جابدىقتالعان, قازاقستاندىق جالپى ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىنە وزىق ادىستەمەلەردى ەنگىزگەن بىرەگەي برەند سانالادى. وسىعان بايلانىستى قالا تۇرعىندارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى بالاسىن وسى مەكتەپتەرگە ورنالاستىرۋعا تىرىسادى. الايدا ءدال وسى جاعداي اۋدان تۇرعىندارى ءۇشىن بالالارىن ءبىرىنشى سىنىپقا بەرۋگە كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. باستى سەبەپ – ورىن تاپشىلىعى. اۋداندا ءبىر ەمەس, ەكى جاڭا Binom مەكتەبى بولا تۇرا بالالاردى مەكتەپپەن قامتۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلمەدى. ەڭ الدىمەن, بالالارعا ارنالعان ءبىلىم بەرۋ ورىندارى ىرگەدە سالىنىپ جاتقان جاڭا تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ سانىنا سايكەس كەلۋگە ءتيىس. ءىس جۇزىندە ءبارى باسقاشا. تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى كوپ تە, مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار از.
جوعارىدا اتالعان مەكتەپتەرگە تىركەلۋگە «ساراندا» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ (13 بىرلىك) تۇرعىندارى دا ۇمىتكەر سانالادى. الايدا 2022 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ اتالعان تۇرعىن ءۇي كەشەنى اۋماعىندا جاڭا مەكتەپتىڭ اشىلۋ سالتاناتى جوسپارلانىپ وتىر. سوندىقتان اتالعان تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ تۇرعىندارىن ولاردىڭ ءوز اۋماعىنداعى مەكتەپكە قايتا بەكىتۋ ورىندى بولار ەدى.
بايبالام سالماسا, ءبىرىنشى سىنىپقا قابىلدامايدى
شەنەۋنىكتەردىڭ كەيدە شەكەسىنەن شەرتىپ, تۇمسىعىنان ءتۇرتىپ وتىرماسا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنى تارقامايتىن ءۇردىس قالىپتاسقانى بار ەلىمىزدە. ماسەلەن, ەلورداداعى №82 «دارىن» مامانداندىرىلعان ليتسەيى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ 2018 جىلعى 12 قازانداعى №564 بۇيرىعىنا سايكەس, 2022-2023 جىلداردان باستاپ ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ قۇجاتىن قابىلداۋدى توقتاتقان ەدى. الايدا اتا-انانىڭ ايقايى مەن قوعامدىق قوزعاۋ سالۋدان كەيىن اتالعان ليتسەي قۇجات قابىلداۋدى قايتا باستادى. ياعني نۇر-سۇلتان قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ 05.04.2022 جىلعى №223 بۇيرىعىنا سايكەس, ليتسەي 1-سىنىپقا وسى ءبىلىم وشاعىنا جاقىن ورنالاسقان «قامال», «ادال», «الان», «سوزۆەزديە», «سۇلتان», «الەم» تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىندە تۇراتىن بالاقايلاردى قابىلدايدى. الايدا اتا-انالار وسى شاعىن اۋداننىڭ تۇرعىندارى تىعىز ورنالاسقانىن ەسكەرە وتىرىپ, ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ بۇل شەشىمى الداعى وقۋ جىلىنا عانا ەمەس, بۇدان كەيىنگى جىلداردا دا كۇشىن جويماسا ەكەن دەيدى. باستاۋىش سىنىپتاردىڭ 4-5 بىرلىك بولعانى ليتسەيدىڭ مامانداندىرىلعان بۋىنىنىڭ جۇمىسىنا كەدەرگى كەلتىرمەيدى دەپ ۇمىتتەنەدى.
بۇگىنگى تاڭدا اتالعان اۋداندا باستاۋىش سىنىپتارعا دەگەن قاجەتتىلىك وتە جوعارى. بۇل سۇرانىس ەڭ الدىمەن تۇرعىن ءۇي نىساندارى سانىنىڭ ارتۋىمەن بايلانىستى بولىپ وتىر. ال قۇرىلىس قارقىنى باسەڭدەمەيتىنىن ەسكەرسەك, باستاۋىش سىنىپتىڭ تاپشىلىعى جىل ساناپ ارتا بەرەتىنى انىق. ال وزگە اۋدان تۇرعىندارىنىڭ بالالارىن وسىنداعى Binom مەكتەپتەرىنە قابىلداۋ ءۇردىسى ونسىز دا اسقىنىپ تۇرعان ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسىن تىپتەن ۋشىقتىرىپ بارادى. سوعان بايلانىستى اتالعان اۋدان اۋماعىندا ءوسىپ كەلە جاتقان بالالاردى قولجەتىمدى بىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتا-انالار بىرقاتار ۇسىنىس ايتىپ وتىر. ەڭ الدىمەن, Binom Uly Dala, Binom Tanym مەكتەپتەرىندە ءبىرىنشى سىنىپقا قوسىمشا قابىلداۋ ورىندارىن اشىپ, ءبىرىنشى كەزەكتە وسى اۋداننىڭ بالالارىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. بيىلعا 1 ساۋىردەن باستاپ وسى مەكتەپتەرگە قابىلدانعان وقۋشىلاردىڭ مەكەنجايىن مۇقيات تەكسەرگەن ءجون. ءۇي-ءۇيدى ارالاپ, بولاشاق وقۋشىنىڭ ناق وسى مەكەنجايدا تۇرىپ جاتقانىن تەكسەرۋ كەرەك. بالالاردى ناقتى تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا مەكتەپكە بەكىتۋ بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, مەكتەپكە بارار جانە كەرى قايتار جولعا ۋاقىتتى ۇنەمدەۋ, ەلوردادا اۆتوكولىك كەپتەلىسى ماسەلەسىن ازايتۋ ءۇشىن قاجەت. سونىمەن قاتار اتا-انالار Binom Tanym-دا 0-سىنىپتار جۇمىس ىستەيتىنىنەن دە حاباردار. مەكتەپ باسشىلىعى حابارلاعانداي, اتالعان سىنىپ وقۋشىلارى اۆتوماتتى تۇردە 1-سىنىپقا اۋىستىرىلادى. بۇل رەتتە اتا-انالار 0-سىنىپ قۇجاتتارىن دا تەكسەرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.
– «ارناۋ» تۇرعىن ءۇي الابىنان پاتەر ساتىپ الاردا بىزگە كۆارتالدىڭ ىشىندە ەكى قاباتتى شاعىن ەكى بالاباقشا سالىنادى دەپ سەندىرگەن ەدى. بۇل شەشىمدى قوشتادىم. سەبەبى ەشقانداي بيىك عيمارات تەرەزەمدى كولەگەيلەمەيتىن ەدى. الايدا بىلتىر ءبىز – وسى تۇرعىن ءۇي الابىنىڭ تۇرعىندارى كۆارتال قۇرىلىسىنىڭ ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارى وزگەرگەنىن ەستىپ-بىلدىك. جاڭا جوسپارعا سايكەس, بالاباقشانىڭ ورنىنا 1 200 ورىندىق 5 قاباتتى جەكە مەكتەپ سالىناتىن بولدى. مۇنداي شاعىن جەر ۋچاسكەسىندە وسىنداي ۇلكەن مەكتەپتى قالاي سالۋعا بولادى؟ بىزگە كورشىلەس «قامال» كۆارتالىنداعى «دارىن» مەكتەبىنىڭ جەر ۋچاسكەسى اناعۇرلىم ۇلكەن. ال ءبىزدىڭ كۆارتالداعى جەكە مەكتەپ بولاشاقتا تۇرعىن ءۇي عيماراتىنا ەتەنە, بەتپە-بەت سالىنباق. كۇنى ەرتەڭ اتا-انالار وسى مەكتەپكە قالانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن وقۋشى جەتەلەپ كەلەدى. اركىم بالاسىن مەكتەپتىڭ كىرەبەرىسىنە بارىنشا جاقىن قالدىرىپ كەتۋگە تىرىساتىنى انىق. ونسىز دا ءبىز تۇراتىن تۇرعىن ءۇي الابىندا اۆتوكولىك كوپ. بوس ورنى بار كولىك تۇراعىن تابا المايسىز. سەبەبى اۋدان تۇرعىندارىنىڭ سانى كوپ. كەپتەلىستىڭ كوكەسى باستالايىن دەپ تۇر. وزگە جەر قۇرىپ قالعانداي, بۇل مەكتەپتى نەگە ءبىزدىڭ كۆارتالعا تۇرعىزىپ جاتىر؟ نۇرا-ەسىل سۋ ارناسىنا جاقىن جەردە سالسا بولماي ما؟ ول اۋماقتا جەر جەتەدى. اۋداننىڭ ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارىن وزگەرتەتىندەر وسى وزگەرىستەر تۇرعىندارعا ىڭعايلى بولا ما, بولماي ما دەپ ءبىر ويلانبايدى؟ – دەپ كۇيىنەدى «ارناۋ» تۇرعىن-ءۇي الابىنىڭ تۇرعىنى سۆەتلانا زينوۆەۆا.
حالىق ۇنىنە قۇلاق اسا ما؟
ەلوردا اۋماعىندا بالالار سانى كوشى-قونعا بايلانىستى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. بىلتىردىڭ وزىندە 15 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى. بيىل تاعى 11 مەكتەپ بالاقايلاردى قابىلدايدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك 4 مەكتەپ بار. ءار مەكتەپ ءبىر اۋىسىمدا 1 200 ورىنعا دەيىن سىيدىرا الادى.
– بىزدەگى مەكتەپتەر ءبىر ەمەس, ەكى اۋىسىم بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان ءار مەكتەپ 2 400 وقۋشىعا نەگىزدەلگەن دەسە دە بولادى. ماسەلەن, بيىل ەسىل اۋدانىنا قاراستى «ساراندا» تۇرعىن ءۇي كەشەنى, ۇلى دالا داڭعىلى بويىندا ەكى اۋىسىمعا ارنالعان جاڭا مەملەكەتتىك مەكتەپ اشىلادى. بۇگىندە قۇجات قابىلداۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. №82 «دارىن» مامانداندىرىلعان ليتسەيىنىڭ باسشىلىعىنا ءوتىنىش جاساپ, 2 قابىلداۋ كوميسسياسىن سوندا وتىرعىزدىق. وسىلايشا №95 مەكتەپكە قابىلداۋ ءجۇرىپ جاتىر. جالپى, اتالعان اۋماقتا مەكتەپكە قاتىستى الاڭداتارلىق احۋال جوق. ال Binom مەكتەپتەرى بولسا, 1 اۋىسىمدا – 2 مىڭ, 2 اۋىسىمدا 4 مىڭ بالا قابىلداي الادى. بۇل مەكتەپتە كەلىسىم بويىنشا 1-سىنىپتا بالا سانى 25-تەن اسپاۋى ءتيىس. الايدا Binom جەكەمەنشىك مەكتەپ بولعانىمەن, وقۋ باعدارلاماسى – ستاندارتتى. ارينە, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدا جابدىقتالۋى جاقسى. ال ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى وزگە مەكتەپتەرمەن بىردەي. ايتا كەتۋ قاجەت, شاھارداعى ءار مەكتەپتىڭ بەكىتىلگەن شاعىن اۋدانى بار. Binom مەكتەبىندە دە جاعداي ءدال سولاي. تەك بالا سانى 25-تەن اسپاۋى ءتيىس بولعاندىقتان, ورىن سانى از. «ارناۋ» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ وزىندە 12 عيمارات بار. وندا تۇراتىن بالالاردىڭ بارلىعىن قامتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ول ۋچاسكەلەر جاڭادان اشىلاتىن مەكتەپتەرگە بەرىلەدى. ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋدىڭ جولى وسى, – دەدى نۇر-سۇلتان قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنى مەن ادىستەمە ءبولىمىنىڭ باسشىسى اسىل امانگەلدىقىزى.
بيىل 6 ناۋرىزدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇرىنعى ءباسپاسوز حاتشىسى بەرىك ءۋالي Facebook-تەگى پاراقشاسىندا «پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ نۇر-سۇلتان مەن الماتىنىڭ اكىمدەرىنە قالا تۇرعىندارىنىڭ وتىنىشىنە قۇلاق اسىپ, تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ جانىنان بيىك ۇيلەردى تىعىز سالۋدى توقتاتۋعا تاپسىرما بەردى. مەملەكەت باسشىسى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم, ساياباقتار مەن بالالارعا ارنالعان سپورت الاڭدارىن سالۋعا باسا ءمان بەرۋ قاجەت دەپ سانايدى», دەپ جازعان بولاتىن.
باس قالانىڭ باسشىسى پرەزيدەنت سوزىنە قۇلاق اسقان ءتارىزدى. ەلوردا اكىمدىگى الەۋمەتتىك نىساندارى تاپشى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسى جونىندەگى ۇسىنىستاردى قابىلدامادى. وسىلايشا, قالا اكىمدىگى «نۇر-سۇلتان – جايلى قالا» ماستەر-جوسپارى اياسىندا الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىنا جانە قوعامدىق كەڭىستىكتەردى اباتتاندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر.
ا.بايتۇرسىنوۆ كوشەسى, 7 («حايۆيل» تۇرعىن ءۇي كەشەنى) مەكەنجايىنداعى ۋچاسكەدە كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ورنىنا مەكتەپ سالىنادى. بۇدان باسقا ءبىلىم وشاقتارىندا ورىن تاپشىلىعىن ازايتۋ ماقساتىندا ر.قوشقارباەۆ داڭعىلى مەن اقىرتاس كوشەسى ماڭىندا «حايۆيل» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە قاراما-قارسى تاعى ءبىر جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ سالىنادى. سونىمەن قاتار اقبۇلاق شاعىن اۋدانىندا ق.جالايىري كوشەسىندە Iconic تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ قۇرىلىسى توقتاتىلدى. ماستەر-جوسپار بويىنشا بۇل ورىن اباتتاندىرىلىپ, گۇلزار ورناتىلادى. ال ەسىل اۋدانىنداعى ماڭگىلىك ەل داڭعىلى بويىنداعى №9 ەمحانا مەن №77 مەكتەپ-گيمنازياسى اراسىنداعى ۋچاسكەدە جوسپار بويىنشا سەرۋەندەۋگە جانە دەمالۋعا ارنالعان قوعامدىق كەڭىستىك (گۇلزار) سالىنادى. ك.كۇمىسبەكوۆ كوشەسى, 9 مەكەنجايىندا 21 قاباتتى تۇرعىن ءۇي كەشەنى مەن پاركينگتىڭ ورنىنا قوعامدىق كەڭىستىك پەن گۇلزار سالىنادى.
م.گوركي-كوسىگين-چەليۋسكينتسەۆ-يشيمسكايا كوشەلەرىنىڭ ورامىندا تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ورنىنا قوعامدىق كەڭىستىك سالىنادى. سونىمەن قاتار باس پروكۋراتۋرا مەن Jysan Bank اراسىندا – ماڭگىلىك ەل داڭعىلى مەن سىعاناق كوشەسىنىڭ قيىلىسىنداعى ۋچاسكەدە كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ ورنىنا تاعى ءبىر مەكتەپ سالىنادى.