يمپورتتى الماستىراتىن جوبا كوپ

اتالعان ۆەدومستۆو مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا تەرەڭ تالداۋ جۇرگىزگەن. تالداۋ بارىسىندا يمپورتتى الماستىرۋ, ىشكى نارىقتى دايىن ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق شيكىزات بازاسىن, ينفراقۇرىلىمدى جانە قازاقستاندىقتاردىڭ كادرلىق قۇزىرەتىن ەسكەرە وتىرىپ, ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ مۇمكىندىكتەرى زەردەلەنگەن.

– مينيسترلىك جەلىسى بويىنشا ەلى­مىزدىڭ بارلىق يمپورتىنا تالداۋ جۇر­گىزىلدى. يمپورتتىڭ جالپى سوماسى جىلىنا 38,4 ملرد دوللاردى قۇرايتىنى انىقتالدى. ەلىمىزگە ماشينا جاساۋ (16,4 ملرد دوللار), حيميا ونەركاسىبى (3,2 ملرد دوللار), قارا جانە ءتۇستى مەتاللۋرگيا (3,1 ملرد دوللار), جەڭىل ونەركاسىپ (2,2 ملرد دوللار), سونداي-اق قۇرىلىس ماتەريالدارى (1,4 ملرد دوللار) ونىمدەرى كوپ كولەمدە جەتكىزىلەدى, – دەدى مينيستر.

ۆەدومستۆو زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن جيناقتاپ, زەردەلەگەن سوڭ يمپورتتى الماستىرۋداعى باسىمدىقتاردى اي­قىنداپتى. سوعان سايكەس جەرگىلىكتى اكىم­دىكتەرمەن بىرلەسىپ, وڭدەۋ ونەر­كاسىبىنىڭ 6 باعىتى بويىنشا ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلى جاسالعان. وعان جالپى سوماسى 20 ترلن تەڭگە بولاتىن 700-دەن استام ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جانە پەرسپەكتيۆا­لىق وندىرىستەر كىردى. كاسىپورىندار 131 مىڭ جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋدى كوزدەيدى.

– جوبالار 4 ساناتقا بولىنگەن: بيىل ەنگىزىلەتىن, ىسكە اسىرىلاتىن, پىسىق­تالاتىن جانە پەرسپەكتيۆالىق جوبالار. سونداي-اق ولار وڭىرلەر بويىن­شا ءبولىنىپ, اسا ماڭىزدى باعىتتار جەكە تىزبەگە ەنگىزىلگەن. ءار ءوڭىر مەن ءتىزىم­دى تولىق قۇزىرەتى بار كۋراتورلار جۇر­گىزەدى. ولار جوبالاردى ىلگەرىلەتۋگە كومەك­تەسىپ, جاۋاپتى بولادى. مىسالى, ەگەر قانداي دا ءبىر كاسىپورىندا جولدىڭ جوق­تىعىنا بايلانىستى پروبلەما تۋىن­داسا, كۋراتور قۇجاتتاردى دايىنداپ, مينيستر­لىك پەن جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگان­داردىڭ باسشىلىعىن حاباردار ەتۋگە ءتيىس, – دەدى مينيستر قايىربەك وسكەنباەۆ.

كۋراتورلار قازىردىڭ وزىندە ارنايى وقۋدان ءوتىپ, بايلانىس ارنالارى جاسالعان. جولعا قويىلعان جۇيە ءار جوبانى دەربەس سۇيەمەلدەۋگە, پروبلەمالارىن جەدەل شەشۋگە جانە ىسكە قوسۋدى جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى ۋاقىتتا 131 نەگىزگى جوبا ىسكە اسىرىلۋى ءتيىس دەپ ايقىندالعان.

– ەلدە بولات ءوندىرىسىن دامىتۋ الەۋەتى زور. مىسالى, 12,5 ملن توننا تەمىر كەنى كونتسەنتراتىن بولاتقا قايتا وڭدەۋ مۇمكىندىگى بار. ول ءۇشىن 1 ملن توننا بولات شىعاراتىن جاڭا ءىرى بولات قۇيۋ زاۋىتى قاجەت. ناتيجەسىندە, 700 مىڭ توننا ارماتۋرانى يمپورتتاۋ جانە اۆتوليست ءوندىرىسىن جولعا قويامىز. وسى ورايدا يمپورتتى الماستىرۋ تۇرعىسىنان جىلىنا 1,8 ملن توننا ءونىم وندىرۋگە جانە جوعارى ساپالى بولات يمپورتىن 75 پايىزعا قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 4 بولات قۇيۋ زاۋىتىن سالۋ جوسپارلانۋدا. ولار پاۆلودار, قوستاناي جانە اقتوبە وبلىستارىندا سالىنادى, – دەدى مينيستر.

ق.وسكەنباەۆتىڭ دەرەگىنشە, قۋاتتى­لىعى جىلىنا 1 ملن توننا بولاتىن جار­تىلاي كوكس جانە ارنايى كوكس وندى­رەتىن 2 جاڭا زاۋىت ىسكە قوسىلماق. كاسىپ­ورىندار اتالعان ءونىمنىڭ 330 ملن دوللار كولەمىندەگى يمپورتىن تولىعىمەن الماستىرماق. ەكى زاۋىت تا قاراعاندى وبلىسىندا بوي كوتەرەدى.

– قارا مەتاللۋرگيادا قوسىمشا 5 فەرروقورىتپا زاۋىتىن سالۋ جوسپارلانۋدا. جوبا شەڭبەرىنە 3 ملرد دول­لارعا 1,1 ملن توننا فەرروقورىتپا شى­­عارىلادى. جوبالار تولىعىمەن ەكس­­پورتقا باعىتتالعان جانە قىتاي زاۋىت­­تارىنىڭ جابىلۋىنا بايلانىستى الەم­دىك فەرروقورىتپالار نارىعىنداعى 2,5 ملن توننالىق تاپشىلىقتى جابادى. زاۋىتتار پاۆلودار جانە قاراعاندى وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا بوي كوتەرمەك. ءتۇستى مەتاللۋرگيادا 2025 جىلعا دەيىن 12 نەگىزگى جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. اليۋميني بويىنشا 830 مىڭ توننا وتاندىق گلينوزەمدى وڭدەيتىن جاڭا ەلەكتروليز زاۋىتىن سالۋ كوزدەلگەن. ول باستاپقى اليۋميني ەكسپورتىن 4 ەسە, ياعني 1,2 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايتادى. قوسىلعان قۇنى جوعارى تاۋارلاردى ءوندىرۋ شەڭبەرىندە اليۋمينيدەن ءونىم ءوندىرۋ بويىنشا 6 نەگىزگى جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل ەكسپورتتى 645 ملن دوللارعا دەيىن ۇلعايتۋعا جول اشادى, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

سونىمەن قاتار 1,1 ملن توننا وتان­دىق مىس كونتسەنتراتىن وڭدەيتىن جاڭا مىس بالقىتۋ زاۋىتىن سالۋ جوسپاردا بار. بۇل كاتودتى مىس ەكسپورتىن 2 ەسە, ياعني 3 ملرد دوللارعا دەيىن ۇلعايتپاق. مىستان قۋات كابەلدەرى, سوزبا سىم جانە سىمدار, مىس قۇبىرلارى مەن تۇتىكتەر سەكىلدى دايىن بۇيىمدار شىعاراتىن زاۋىتتار سالۋ دا كۇن تارتىبىندە تۇر. بۇل ەكسپورتتى 200 ملن دوللارعا ارتتىرادى دەپ كۇتىلۋدە.

– قورعاسىن وڭدەيتىن جاڭا زاۋىت سالىنادى. ول قورعاسىننان دايىندالاتىن ءونىمنىڭ ەكسپورتىن 150 ملن دوللارعا ارتتىرادى. سيرەك جانە سيرەكجەر مەتالداردى دامىتۋ بولىگىندە تەحنولوگيالىق كۇردەلى ونىمدەر – جوعارى ساپالى اممو­ني پەررەناتى جانە ۆانادي پەن­تاوكسيدين شىعاراتىن زاۋىتتار سالۋ ويدا بار. ءونىم ەكسپورتى 133,5 ملن دوللاردى قۇرايدى. بۇدان باسقا, ءىرى حا­لىقارالىق وندىرۋشىلەردى تارتۋدى قاجەت ەتەتىن باسقا دا سيرەك كەزدەسەتىن مەتال­داردى ءوندىرۋ الەۋەتى بايقالىپ وتىر. سونداي-اق قۇرامىندا ءتۇستى مەتالل كەندەرى مول 5 اسا ءىرى بارلانعان كەن ورىندارىن ءتيىمدى يگەرۋ بويىنشا جۇمىس جۇر­گىزىلەدى. بۇل ءونىم ەكسپورتىن 3,7 ملرد دوللارعا وسىرمەك, – دەدى مينيستر.

ماشينا جاساۋ سالاسىندا 21 نەگىزگى ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. نەگىزگى باعىتتارى – اۆتوموبيل شينالارى, تۇرمىستىق تەحنيكا, كومپيۋتەرلىك جۇك اۆتوموبيلدەرى, مەتالل وڭدەۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جەلىلەرى, مۇناي-گاز جابدىعى يمپورتىن الماستىرۋ. ەكسپورتقا باعىتتالعان جوبالار دا بار. ولار ارقىلى ەكسپورت كولەمىن 622 ملن دوللارعا ارتتىرۋعا بولادى. بۇدان بولەك مۇناي-گاز ماشينالارى وندىرىسىندە تاۋاشالى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ كوزدەلگەن. سەكتورداعى يمپورتتى الماستىرۋ الەۋەتى 2,5 ملرد دوللارعا تەڭ.

– حيميا ونەركاسىبىندە 2025 جىلعا دەيىن 18 نەگىزگى جوبا ىسكە اسىرىلماق. جوبالار كالتسيلەنگەن سودا, پوليپروپيلەن, ناتري ءتسيانيدى جانە مينەرالدىق تىڭايتقىشتار وندىرىسىنە قاتىستى. وندىرىلگەن ءونىم ىشكى نارىقپەن شەكتەلمەي (823 ملن دوللارعا يمپورتتى الماس­تىرۋ), ەكسپورتقا (2 750 ملن دوللار) باعىتتالادى. قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىندە 24 نەگىزگى جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلىپ وتىر. ولار 890 ملن دوللار كولەمىندەگى يمپورتتى الماستىرۋعا, سونداي-اق ەكسپورت كولەمىن 206 ملن دوللارعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەراميكالىق پليتالار, اۆتوكلاۆتى گازبلوكتار, جىلۋ وقشاۋلاعىش ماتەريالدار, سەندۆيچ-پانەلدەر سياقتى تاۋار تۇرلەرى بويىنشا يمپورتتى 100 پايىز الماستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان باسقا قۇرىلىس ماتەريالدارى وندىرىسىندە سانفايانس, بولمەارالىق ەسىكتەر, لدسپ, ەدەن جابىندارى سياقتى بۇرىن-سوڭدى قازاقستاندا وندىرىلمەگەن جاڭا تاۋارلار ءوندىرىسى اشىلادى, – دەدى ق.وسكەنباەۆ.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جەڭىل ونەركاسىپتە 2025 جىلعا دەيىن ماق­تا بويىنشا وتاندىق شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋگە, سونداي-اق ءيىرىمجىپ, ماتالار, توقىما بۇيىمدارىن وندىرۋگە باعىتتالعان 7 نەگىزگى جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. جوسپارلانىپ وتىرعان جوبالار وتاندىق ماقتانى تۇگەلدەي ەل ىشىندە قايتا وڭدەۋگە, سونداي-اق ءيىرىمجىپ ەكسپورتىن 3 ەسە, ياعني 50 ملن دوللارعا دەيىن, ماتا ەكسپورتىن 5 ەسە, ياعني 40 ملن دوللارعا دەيىن, تريكوتاج بۇيىمدارى ەكسپورتىن 48 ملن دوللارعا دەيىن ارتتىرىپ, ىشكى نارىقتا 48 ملن دوللارعا يمپورتتى الماستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

– ءجۇن وڭدەيتىن 3 فابريكا سالىنباق. بۇل ىشكى نارىقتا 5,5 ملرد تەڭگەگە يم­پورت­تى الماستىرۋعا جانە ەكسپورت كولەمىن 10 ملن دوللارعا دەيىن ارت­تىرۋعا جول اشادى. ءىرى قارا مال تەرىسىن وڭدەيتىن فابريكا سالۋ جوسپاردا بار. بۇل ىشكى نارىقتا 3,6 ملرد تەڭگەگە يمپورتتى الماستىرۋعا جانە ەكسپورت كولەمىن 19,3 ملن دوللارعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سون­داي-اق مينيسترلىك جۇرگىزگەن تالداۋ وتاندىق جەڭىل ونەركاسىپ كاسىپورىندارى مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا ارقا سۇيەيتىنىن جانە كوممەرتسيالىق سەگمەنتكە باعدار­لانباعانىن كورسەتتى. بۇل باعىتتا 8 ملرد دوللار (ەاەو-دان كيىم يمپور­تى) كولەمىندە ءىرى تاۋاشالار بار. اتال­عان ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كورشىلەس ەلدەر­دىڭ جەڭىل ونەركاسىپ كومپانيالارىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلدى. قازىردىڭ وزىن­دە كەيبىر ءىرى ينۆەستورلار ءوز جوبا­لارىن ەلىمىزدە ىسكە اسىرىپ, رەسەي فە­دە­راتسياسىنا ەكسپورتقا باعىتتاۋعا مۇد­دەلى بولىپ وتىر, – دەدى ول.

وسىلايشا, 131 نەگىزگى جوبانى ىسكە اسىرۋ 38 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋعا, 4 ملرد دوللار كولەمىندەگى يمپورت الماستىرۋعا جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى 9 ملرد دوللارعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن حيميا ونەركاسىبى ونىمدەرى بويىنشا يمپورتتى 100 پايىز الماستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق قابىلدانعان شارالار فەررو­سيليتسي­دىڭ الەمدىك ەكسپورتىندا 2-ورىن الۋعا, قازاقستاندىق ماقتانى تولىعىمەن قايتا وڭدەۋگە جول اشادى.

جوبالاردى ۋاقتىلى جانە تابىس­تى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بىرقاتار مەم­لە­كەت­تىك ىنتالاندىرۋ شارالارىن ۇسىن­باق. ولار – قارجىلاندىرۋ, ينفرا­قۇرىلىم, ماماندار دايارلاۋ, كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا كوشۋدە بيزنەس ءۇشىن تاۋەكەلدەردى ازايتۋ بويىنشا تەڭگەرىمدى ءتاسىلدى قولدانۋعا قاتىستى شارالار. ەل ىشىندە سالاارالىق كووپەراتسيانى قامتاماسىز ەتۋ جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى ءونىم بەرۋشىلەردى دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە ءىرى كاسىپورىنداردىڭ اينالاسىندا شا­عىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك بەلدەۋىن قۇرۋ شارالارى قولدانىلادى.

131 نەگىزگى جوبانى ىسكە اسىرۋ 5,6 ترلن تەڭگە مولشەرىندە ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ ىشىندە 1,3 ترلن تەڭگە عانا بيۋدجەتتىك نەسيە رەتىندە بولىنبەك. ۇسىنىلاتىن شارالار شەڭبەرىندە جۇمىسكەرلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ جانە قارجىلاندىرىلاتىن ءىرى زاۋىتتار اينالاسىندا ءوز مۇقتاجدارى ءۇشىن شاعىن جانە ورتا كاسىپورىندار بەلدەۋىن قۇرۋ سياقتى بيزنەس ءۇشىن قارسى مىندەتتەمەلەر قولدانىلادى. اتالعان قاراجات وڭدەۋ ونەركاسىبى جوبالارىن قارجىلاندىرۋدى باستاۋ ءۇشىن دامۋ ينستيتۋتتارىنا بولىنەدى. باعدارلاما جازدىڭ ورتاسىندا ىسكە قوسىلماق.