قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىندەگى “جاڭا قازاقستان” دەپۋتاتتىق توبى “اتا-بابا ءسوزى – دانالىق كوزى”, دەگەن تاقىرىپتا ءدوڭگەلەك ۇستەل ءوتكىزدى. ونىڭ جۇمىسىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارى تۇگەل قاتىستى.
باسقوسۋدى “جاڭا قازاقستان” دەپۋتاتتىق توبىنىڭ جەتەكشىسى قايرات سادۋاقاسوۆ اشىپ, اتالعان توپ مۇشەسى ليۋدميلا حوچيەۆا “بوساعادا دۇرىس ءتاربيە العان بالا وتان, باقىت, ءبىلىم, بەرەكە” دەگەن قاسيەتتەردى جان دۇنيەسىمەن سەزىنەدى”, – دەپ القالى جيىننىڭ بەتاشارىن جاسادى.
قر عا اكادەميگى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ءاسما قالىبەكوۆا ء“وسىپ كەلە جاتقان ۇرپاق تاربيەسىندە قازاقتاردىڭ حالىقتىق پەداگوگيكاسىنىڭ يدەيالارىن قولدانۋ” دەگەن تاقىرىپتا كەڭەيتىلگەن بايانداما جاسادى. ودان كەيىن ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى كەزەكپەن ءسوز الىپ, تالقىلاۋ سۇحباتقا قاتىستى. الكەي ءالجانوۆ “اتا-بابا ءسوزى – دانالىق كوزى”, دينارا ۆالەەۆا “شاڭىراق شۋاعى – التىن مۇرا”, گۇلميرا سمانوۆا “ادامزات ءمۇسىنشىسى – انا”, اسحات اتاۋ “ۇلعا وتىز ۇيدەن, قىزعا قىرىق ۇيدەن تىيىم” دەگەن تاقىرىپتاردى تالدادى.
“ەل باستاۋ قيىن ەمەس, قوناتىن جەردەن كول تابىلادى,
قول باستاۋ قيىن ەمەس, شاباتىن جەردەن ەل تابىلادى,
شارشى توپتا ءسوز باستاۋدان قيىندىق كورگەم جوق” دەپ بۇقار اقىن ايتىپ وتكەندەي, تاقپاقتاپ القالى جيىندى جاستاردىڭ الدى بوپ ستۋدەنت الكەي ءالجانوۆ باستادى.
“بۇگىنگى كۇن – كەشەگىنىڭ جەمىسى, ەرتەڭگىنىڭ بولمىسى دەيدى دانا حالقىمىز. قازاق حالقى ءوزىنىڭ سانعاسىرلىق تاريحي جولىندا مەملەكەتتىك دامۋدىڭ ەۆوليۋتسيالىق ساتىلارىن باسىنان وتكەردى. قازىرگى كەزدەگى ۇلان-عايىر جەرىمىز بەن ەلىمىزدىڭ امان ساقتاپ قالىنعانى – اتا-بابالارىمىزدىڭ نامىستى رۋحتارى مەن بولاشاققا دەگەن جىگەرلى ۇمىتتەرىنىڭ ايقىن جەمىسى. ءححى عاسىرداعى اتا-بابالار ساباقتاستىعى قانداي دەڭگەيدە دامىپ كەلە جاتىر دەگەن سۇراق ەلىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن بەي-جاي قارامايتىن ءاربىر ازاماتتى تولعاندىراتىنى حاق”, – دەدى جاستار ءوز سوزدەرىندە بابالارىنا تاعزىم ەتىپ.
اتا-بابالارىمىز جازۋ-سىزۋدى بىلمەگەن كەزدىڭ وزىندە دە بالا تاربيەسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, ادام قۇقىعىن قورعاۋدى نازاردا بەرىك ۇستاعان. مىسالى, “قاسىمنىڭ قاسقا جولى” (1511-1518), “ەسىمنىڭ ەسكى جولى” (1598-1628), ءاز تاۋكەنىڭ “جەتى جارعىسى” (1680-1718) سياقتى كورنەكتى زاڭداردىڭ ءوزى قاعازعا تۇسپەگەن. بۇل – زاڭدىق قۇجاتتار.
اتا زاڭدى اتتاعان ازعىنداردى “ەتىگىن كەسىپ, ەلدەن قۋ” دەگەن قاعيدامەن اياۋسىز جازالاعان. حالقىمىز ۇل مەن قىز تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرگەن. بالا تاربيەلەي وتىرىپ, ارتىنا ءىز, وشپەس مۇرا قالدىرعان.
ابايدىڭ: “ادام اتا-انادان تۋعاندا ەستى بولمايدى: ەستىپ, كورىپ, ۇستاپ, تاتىپ ەسكەرسە, دۇنيەدەگى جاقسى, جاماندى تانيدى-داعى, سوندايدان بىلگەنى, كورگەنى كوپ بولعان ادام ءبىلىمدى بولادى. ەستىلەردىڭ ايتقان سوزدەرىن ەسكەرىپ جۇرگەن كىسى ءوزى دە ەستى بولادى”, – دەگەنى ۇرپاق تاربيەسىندە ەرەكشە ەستە جۇرەر تاعىلىم. قازاق وتباسىندا اۋەلى اكە, سودان كەيىن شەشە وتباسى مەكتەبىنىڭ ۇستازدارى بولىپ سانالادى. اكە مەن شەشەنىڭ بالاسىنا قوياتىن ەڭ ءبىرىنشى باستى تالاپ-تىلەكتەرى – بالانىڭ “ادەپتى بالا” بولىپ ءوسۋى.
وسى باسقوسۋدا جانىپ تۇرعان ورەندەر “وتان وت باسىنان باستالادى”, “ەل بولام دەسەڭ – بەسىگىڭدى تۇزە”, “ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ”, ت.ب. حالىق دانالىقتارىنىڭ ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىپ كەلە جاتقان سەبەپتەرىن اشۋعا تىرىستى. جاستار ەلباسى نۇرسۇلتان اعالارىنىڭ “وتباسىندا ادام بويىنداعى اسىل قاسيەتتەر جارقىراي كورىنىپ, قالىپتاسادى. وتانعا دەگەن ىستىق سەزىم – جاقىندارىنا, تۋعان-تۋىسقاندارىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتەن باستالادى”, – دەگەن ونەگە ءسوزىن دە ورتاعا سالىپ, قۇلاقتارىنا قۇيىپ الدى.
جاستار الدىندا دەپۋتاتتار ەگور كاپپەل, شالاتاي مىرزاحمەتوۆ پەن توقتارباي قادامباەۆ پىكىرلەرىن ايتىپ, وي ءبولىستى.
باسقوسۋ سوڭىندا دوڭگەلەك ۇستەل جۇمىسىنا بايلانىستى ۇسىنىستار قابىلداندى. وندا قازاق ەتنوپەداگوگيكا – ەتنوپسيحولوگيا ينستيتۋتىن قۇرۋ, باق ارقىلى جاس ۇرپاقتىڭ پاتريوتتىق تاربيەسىنە باعىتتالعان ساياساتتا حالىقتىق پەداگوگيكانى كورسەتەتىن ارنايى باعدارلامالار قۇرۋ, بالاباقشا, ورتا مەكتەپ, جوو “ۇلتتىق سانا-سەزىم” ءپانىن ەنگىزۋ دەگەندەي ۇسىنىستار ايتىلدى.
ساۋلە دوسجانوۆا, جۋرناليست.