شەتەلدىك ازىق-ت ۇلىكتى شەكتەۋ كەرەك. بۇل – وتاندىق تاماق ونەركاسىبى وكىلدەرىنىڭ تالابى! اينالامىزدا ورىن الىپ جاتقان ءتۇرلى احۋال ولاردى ايرىقشا الاڭداتىپ وتىر. سول سەبەپتى سالا وكىلدەرى ۇكىمەتكە وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋعا باعىتتالعان شارالار كەشەنىن ۇسىندى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە نازار اۋدارساق, ىشكى نارىقتا وتاندىق تاماق وندىرۋشىلەردى الاڭداتاتىنداي جاعدايلار جوق ەمەس.
«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اگروونەركاسىپتىك كەشەن جانە تاماق ونەركاسىبى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەربول ەسەنەەۆتىڭ مالىمەتىنشە, 2021 جىلى ازىق-ت ۇلىك يمپورتى شامامەن 4,9 ملرد دوللاردى قۇراعان. ەلىمىزگە اكەلىنگەن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ جارتىسىنان كوبى رەسەيگە تيەسىلى. ماسەلەن, ىرگەدەگى كورشىمىزدەن 300 ملن دوللارعا كونفەت پەن پەچەنە, 200 ملن دوللارعا قانت يمپورتتاپ وتىر.
– قازىر وتاندىق بيزنەس قيىن كەزەڭدى باستان كەشىپ جاتىر. سوندىقتان بيزنەسكە قولداۋ كەرەك. بۇل ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن دە ماڭىزدى. سوڭعى ايلارداعى جاعدايلار ازىق-ت ۇلىك نارىعىمىزدىڭ يمپورتقا تاۋەلدى ەكەنىن انىق بايقاتتى. كولىك بايلانىسىنا, ساۋدا قاتىناسىنا سىزات ءتۇسىپ ەدى, نارىق تا تەڭسەلىپ كەتتى. سىرتقى فاكتورلارعا ءدال وسىلاي تاۋەلدى بولعان سوڭ «بولاشاقتا ءوزىمىزدى ازىق-ت ۇلىكپەن قالاي قامتاماسىز ەتەمىز, نەمەن قورەكتەنەمىز؟» دەگەن ساۋال دا وزەكتى بولا ءتۇستى. Mercedes پەن Toyota شىعارا الماساق تا, سىرتتان يمپورتتالاتىن ازىق-ت ۇلىكتىڭ ۇلەسىن تومەندەتۋگە ۇلەس قوسا الاتىن كومپانيالار بارشىلىق. مىنە, سولاردى قولداۋعا ءتيىسپىز, – دەيدى ەربول ەسەنەەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن يمپورت ۆاليۋتا باعامىنا بايلاۋلى. ونى سوڭعى ۋاقىتتا تۇرعىندار دا انىق سەزىندى. مىسال رەتىندە قانت باعاسىنىڭ شارىقتاپ, دەفيتسيتتىڭ ورىن العانىن ايتۋعا بولادى. مۇنداي قيىندىقتان شىعۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – وتاندىق ءونىمدى قولداۋ. بۇل رەتتە ەل تۇرعىندارىنان دا پاتريوتتىق تالاپ ەتىلەدى. ويتكەنى وتاندىق ءونىمدى ساتىپ الۋ ارقىلى ءوز ءوندىرىسىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسامىز.
– جەرگىلىكتى كومپانيالاردىڭ نارىقتا جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن جاقسى جاعدايلار جاساۋ, ساۋدا جەلىلەرىن وتاندىق تاماق ونىمدەرىن قولداۋعا جانە دارىپتەۋگە تارتۋ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتكە اينالۋى كەرەك. ازىق-ت ۇلىك سالاسى ءتيىمدى مەملەكەتتىك رەتتەۋدى قاجەت ەتەدى. وندا دا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ مۇددەسىنە باسىمدىق بەرىلۋى كەرەك. ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى – ستراتەگيالىق سالا. الەمدىك تۇراقسىزدىق پەن لوگيستيكالىق بايلانىستاردىڭ ءۇزىلۋى جاعدايىندا ونىڭ ماڭىزى ءتىپتى ارتا تۇسەدى. ازىرگە سالانىڭ دامۋىن مەملەكەت تاراپىنان دۇرىس كوڭىل بولىنبەۋى كورشى ەلدەردىڭ تاماق يندۋسترياسىنىڭ الىپتارىمەن تەڭ ەمەس باسەكەلەستىك تەجەپ وتىر, – دەيدى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ دەپارتامەنت ديرەكتورى.
قازاقستان ءسۇت وداعىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆتىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, ءونىمدى شىعارۋعا باسىمدىق بەرۋ ازدىق ەتەدى. ونى ساتۋعا دا كوڭىل ءبولۋ كەرەك.
– ءبىزدىڭ وندىرۋشىلەر ءونىمنىڭ نەگىزگى كولەمىن ءىرى ساۋدا جەلىلەرى ارقىلى ساتادى. دەگەنمەن, وندىرۋشىلەردىڭ ونىمدەرىن سۋپەرماركەت سورەلەرىنە شىعارۋ وڭاي ەمەس. ويتكەنى ولاردىڭ نارىقتىق ەكونوميكانىڭ 30 جىلىندا قالىپتاسقان ءوز زاڭدارى مەن ەرەجەلەرى بار. ساۋدا جەلىلەرى ءۇشىن جەتكىزۋشىلەردى تاڭداۋداعى باستى كريتەري – ساپا ەمەس, ساتىپ الۋ باعاسىنىڭ تومەندىگى. جەلىلەر ءۇشىن باستىسى ءونىمدى ارزان باعامەن الۋ. وسىنىڭ سالدارىنان قازاقستاندىق ساپالى ونىمدەر دۇكەن سورەلەرىنە مۇلدەم قويىلماۋى مۇمكىن.
وتاندىق ساۋدا جەلىلەرىندەگى ءونىمنىڭ جارتىسىنان كوبى يمپورتتىق تاۋارلارمەن تولىپ تۇر. وسىنى رەتتەۋ كەرەك. ماسەلەن, رەسەيدە دۇرىس جولعا قويىلعان مەملەكەتتىك رەتتەۋ ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە ساۋدا جەلىلەرى اسسورتيمەنتىنىڭ 80 پايىزى جەرگىلىكتى كومپانيالاردىڭ ونىمدەرىنەن تۇرادى. دامىعان ەلدەردە ءوز وندىرۋشىلەرىنە قولايلى جاعداي ۇسىنۋ تاجىريبەسى بار. بۇل دەگەنىمىز – سورەلەردەن جاقسى ورىندار بەرۋ, مىندەتتى تۇردە ەسەپ ايىرىسۋ ءۇشىن قوسىمشا ورىندار ۇسىنۋ, ساتىلعان تاۋارلار ءۇشىن جىلدام اقى تولەۋ جانە وتاندىق تاۋارلاردى ىلگەرىلەتۋ. بىزگە دە وسىنداي تاجىريبەنى ەنگىزۋ قاجەت. ايتپەسە, ىشكى نارىقتاعى وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ۇلەسى ازايا بەرمەك. بۇدان ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى زارداپ شەگەدى, – دەيدى ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى ساۋدا جەلىلەرىنە كىرۋ ءۇشىن وتاندىق وندىرۋشىلەر شىعىنعا ۇشىرايدى. ال ونىمدەرىن تومەن باعامەن ساتسا, وتاندىق وندىرۋشىلەر جاڭا جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا, جاڭعىرتۋعا, جاڭا ونىمدەر ءوندىرىسىن يگەرۋگە جۇمسايتىن تابىس تابا الماي قالادى. دامۋ ءۇشىن ءوندىرىستىڭ مىندەتتى تۇردە تابىستى بولۋى كەرەك ەكەنى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما.
– تۇتىنۋشىلىق پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ, وتاندىق ونىمدەردى تۇتىنۋدىڭ پايداسى مەن ارتىقشىلىقتارىن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ قاجەت. ەل تۇرعىندارىنا ساپالى جانە باسەكەگە قابىلەتتى وتاندىق ونىمدەردى ساتىپ الا وتىرىپ, ءوز ءومىرىن جاقسارتۋعا ۇلەس قوساتىنىن ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى. تۇتىنۋشىلار جەرگىلىكتى كومپانيالار شىعارعان ونىمدەردى ساتىپ الۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسادى. بۇل دوللار باعامىنا تاۋەلدىلىكتىڭ تومەندەۋىنە, ەل بيۋدجەتىنە تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرىنىڭ وسۋىنە, وتاندىق ءوندىرىستىڭ دامۋىنا, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ قۇرىلۋىنا جول اشادى. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى ونىمدەر يمپورتتىق تاۋارلارعا قاراعاندا جاڭا, تابيعي ءارى پايدالى بولاتىنىن ەسكەرۋ كەرەك, – دەيدى قازاقستان ماي جانە توڭ ماي وداعىنىڭ پرەزيدەنتى كونستانتين نەۆزوروۆ.
بۇگىندە وتاندىق تاماق ونەركاسىبى يندۋسترياسىندا 2,5 مىڭنان استام كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. 2021 جىلى ولار 2,2 ترلن تەڭگەگە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىردى. قازاقستان ءۇشىن تاماق ونەركاسىبى – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى. سوندىقتان اتالعان سەكتوردىڭ دامۋى ۇلتتىق ەكونوميكا ءۇشىن ماڭىزدى. دەمەك, بىزگە دامىعان ەلدەردەگىدەي وتاندىق ءونىمدى ساۋدالاۋ ءۇشىن باسىم جاعدايلار جاساۋدى كوزدەيتىن تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ مەن وتكىزۋدىڭ زاماناۋي باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەت. سالا وكىلدەرىنىڭ نەگىزگى ويى دا وسى.