«قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىنداعى ەلىمىزدىڭ تاريحىندا ەڭ قاسىرەتتى كۇندەرى بولىپ قالارى انىق. سەبەبى قازاقستاندا بۇرىن-سوڭدى مۇنداي وقيعا بولعان ەمەس. بۇل وقيعا ءدۇيىم ەلدى دۇرلىكتىرىپ, تالاي وتباسىن قارا جامىلدىرىپ كەتتى. سونىمەن قاتار سانامىزدى وزگەرتتى, كوپ نارسەگە كوزىمىزدى اشتى. شىنداپ كەلگەندە, كوپشىلىگىمىز ەل تاريحىندا وسىنداي قايعى مەن قاسىرەتكە تولى دۇربەلەڭ بولادى دەپ ەش ويلاماعان ەدىك.
ال وسى قاڭتار وقيعالارىنىڭ تەرگەلۋىنە قاتىستى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ماجىلىسكە كەلىپ ارنايى ەسەپ بەرۋى بۇل ءىستىڭ قانشالىقتى اشىق جۇرگىزىلىپ جاتقانىن, قوعامنىڭ بۇل كۇندەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ ءالى دە باسىلماعانىن بىلدىرەدى.
ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىنا قاتىسىپ وتىرعان بارلىق دەپۋتاتتار, قوعامدىق ۇيىم وكىلدەرى, زاڭگەرلەر, باق وكىلدەرى ءۇشىن بۇل ماسەلە وتە وزەكتى. جالپى, «قاسىرەتتى قاڭتار» بويىنشا تەرگەۋدىڭ قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقانى, بەيبىت شەرۋگە شىعىپ, قازا بولعان قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ءولىمى, اسىرەسە تەرگەۋ يزولياتورىنداعى ازاپتاۋ دەرەكتەرىنە قاتىستى مالىمەتتەر – بۇكىل قوعام وسى ءمان-جايدىڭ بارلىعىن قۇزىرلى ورگانداردان انىق ءارى شىنايى اقپارات العىسى كەلەدى. بۇل – زاڭدىلىق.
قازىرگى مەملەكەتتىڭ, جاڭا قازاقستاننىڭ ىشكى ساياساتىنىڭ باسىمدىق بەرىپ وتىرعان باعىتى دا وسى. ءدال قازىرگى كەزدە قوعامعا وتىرىك ايتىپ, جالعان اقپارات بەرۋ, سۇراقتان جالتارۋ دەگەن مۇلدە بولماۋى كەرەك. پرەزيدەنت قوعامدىق رەزونانس تۋدىرعان كەز كەلگەن ماسەلەگە قاتىستى اشىق تالقىلاۋدى, پىكىر ءبىلدىرۋدى ۇسىنىپ وتىر.
قاڭتار وقيعاسىنا قاتىسى بار كۇدىكتىلەردىڭ قاتارىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى ك.ءماسىموۆ پەن ونىڭ بۇرىنعى ءۇش ورىنباسارىنىڭ ەسىمدەرىنىڭ اتالۋى كوپ نارسەنى اڭعارتادى. ونىڭ ۇستىنە ولارعا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان «مەملەكەتكە وپاسىزدىق جاساۋ», «بيلىكتى باسىپ الۋعا ارەكەت ەتۋ» دەگەن اۋىر ايىپ تاعىلىپ وتىر.
بەيبىت باستالعان شەرۋدىڭ سوڭى جاپپاي تارتىپسىزدىك پەن تەرروريستىك سيپات الىپ كەتكەندە ەل پرەزيدەنتىنىڭ «قايتسەم دە ەلىمدە بولامىن, استانادا قالامىن» دەپ تاباندىلىق تانىتقانى دا ءبىراز نارسەنى ۇقتىرادى. تۇپتەپ كەلگەندە بۇل – ەل تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن جاسالعان ماڭىزدى شەشىم بولىپ سانالادى. باس پروكۋرور, ىشكى ىستەر ءمينيسترى مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى قاڭتار قىرعىنى بويىنشا تىركەلگەن قىلمىستىق ىستەر جونىندە بايانداما جاساعاندا كۇدىكتىلەردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋ قامتاماسىز ەتىلەتىنىن ايتتى. تيىسىنشە, قىلمىسكەرلەر دە جازادان جالتارىپ كەتپەۋى كەرەك. ەڭ باستىسى ءتيىستى ورگاندار تەرگەۋ امالدارىنىڭ اشىق, زاڭدى جانە وبەكتيۆتى تۇردە جۇرگىزىلۋىنىڭ قوعام ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىنۋى ءتيىس.
بۇگىنگى وتىرىستا دەپۋتاتتاردىڭ ءوزى ۇلكەن بەلسەندىلىك تانىتىپ, حالىقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن وزەكتى سۇراقتاردى قويدى. راس, قاڭتار وقيعالارىنا قاتىستى ايتىلىپ جۇرگەن پىكىرلەر ءارتۇرلى, سىن دا از ەمەس. سونىڭ ىشىندە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ بىلىكتىلىگىنە, كاسىبيلىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىنە قاتىستى سان ءتۇرلى وتكىر دە وزەكتى ماسەلەلەر كوپ ايتىلىپ ءجۇر. بىراق ءبىر نارسە انىق. كەشەگى قاڭتار وقيعاسىنا زاڭدىق تۇرعىدان باعا بەرگەندە اسىعىستىققا بارماۋىمىز قاجەت. سەبەبى جاپپاي تارتىپسىزدىك پەن بيلىكتى قۇلاتۋدى كوزدەگەن لاڭكەستىككە ۇلاسىپ كەتكەن بەيبىت شەرۋ توڭىرەگىندەگى ماسەلەلەردى اينالاسى 1-2 ايدىڭ ىشىندە تولىق ءارى جان-جاقتى تەرگەپ ءبىتىرۋ مۇمكىن ەمەس. وسى وقيعادان بەرى 2 اي ۋاقىت ءوتتى, تەرگەۋ امالدارىنا دا وسىنداي ۋاقىت كەتتى. بۇل وبەكتيۆتى تەرگەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن از ۋاقىت.
قاڭتار وقيعالارى بىزگە ۇلكەن سىناق ءارى ساباق بولدى. ەلدىگىمىز بەن ەگەمەندىگىمىزگە ۇلكەن قاۋىپ تونگەن كەزدە قاراپايىم حالىق ەڭ ءبىرىنشى بيلىكتەن, قۇزىرلى ورگانداردان تاباندى ءارى ءادىل شەشىم كۇتەدى.
ەندىگى ماقسات – وسىنداي وقيعالاردىڭ بولماۋىنا باسىمدىق بەرۋ, ەلدىگىمىزدى ساقتاپ قالۋ.
مارات ءباشىموۆ,
ەۋروپالىق قۇقىق جانە ادام قۇقىقتارى ساراپتامالىق ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى