ەگەر تۇتاستاي ادامزات بالاسىنىڭ دامۋ مادەنيەتىن الىپ قاراساق, تاپ-تازا, تەك ءبىر حالىققا عانا نەمەسە تەك ءبىر ۇلتقا عانا ءتان دەگەن مادەنيەت ۇلگىسىن تاپپايسىز. ويتكەنى, ادام بالاسىنىڭ ءبىر-بىرىمەن ۇعىنىسۋى ءۇشىن ءتىل پايدا بولعاننان بەرى مادەنيەتتەر ءبىرى ارقىلى ءبىرى بايىپ, وزىندىك دىلگە, ءومىر سۇرگەن ورتاعا بەيىمدەلىپ, سول اتىراپتاعى حالىقپەن بىرگە دامىپ وتىرعان. ماسەلەن, ءبىر وركەنيەتتىڭ يدەياسى مەن وندا پايدا بولعان يگىلىكتى جاڭالىق ەرتە مە, كەش پە, وزگەسىنە جەتىپ بايىپ وتىرۋىنىڭ مىسالىنا كىتاپ باسىپ شىعارۋ ءىسىن جاتقىزۋعا بولادى. كىتاپ شىعارۋ VIII عاسىردا قىتايدا دۇنيەگە كەلسە, ال كىتاپ باساتىن قوزعالمالى ليتەرى بار ماشينا وسى ەلدە ءحى عاسىردا پايدا بولعان, ال ولاردىڭ ەۋروپاعا جەتۋىنە باقانداي ءۇش عاسىر ۋاقىت كەتكەن. قىتايدا ءىى عاسىردا قاعاز جاساۋ قولعا الىنسا, ونى قىتايدان الەمگە الىپ تاراتقان جاپون جۇرتىنا قاعاز اراعا بەس عاسىر سالىپ بارىپ جەتكەن.
ءتۇرى مەن ءتۇسىن, ءتىلى مەن ءدىلىن ءتۇرلى ەتكەنىمەن, ءتۇبىرى ءبىر ادام بالاسى ۇزىن-سونار تاريح كوشىندە تولقىن-تولقىن تالاي تاريحي ۇدەرىستى باسىنان كەشىرگەن. ىقىلىم زامانداردان بەرى ول ۇدەرىستەردىڭ جىلدامدىعى دا ادام دامۋىنا تاۋەلدى بولىپ كەلدى. وسى ءبىر-بىرىنە دەگەن تاۋەلدىلىكتىڭ ارقاسىندا تارازى باسى تەڭ ءتۇسىپ ءجۇرگەن مادەنيەتتەر دامۋى سوڭعى ءجۇزجىلدىقتا وزگەشە كەيىپكە ەندى. ادام ايتسا نانعىسىز جىلدامدىقپەن ورىستەي تۇسكەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ارالاسۋ مەيلىنشە قويۋلانىپ, ەندى تابيعي تەپە-تەڭدىكتىڭ بۇزىلۋىنان الەمدە «وركەنيەتتەر قاقتىعىسى» دەگەن جاڭا تەرميننىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلدى.
العاش رەت وسى تەرميندى قولدانعان سەميۋەل حانتينگتون «قىرعي-قاباق سوعىستان» كەيىنگى الەمدە مادەنيەتتىڭ ءوزىن ءبىر جاعىنان بىرىكتىرۋشى, ءبىر جاعىنان ايىرماشىلىقتار ارقىلى ءبولىنۋگە يتەرمەلەيتىن كۇش دەپ, يدەولوگيا ارقىلى بولىنگەن ءبىر حالىق ورتاق مادەنيەتتەرى ارقىلى كۇندەردىڭ كۇنىندە بىرىگەدى, يا بولماسا بىرىگۋگە ۇمتىلادى (بۇل جەردە ول ەكى گەرمانيا مەن ەكى كورەيا مەملەكەتتەرىن مىسال ەتەدى), ورتاق مادەنيەتى بولماعان, بىراق يدەولوگيا كۇشىمەن بىرىككەن مەملەكەتتەر وداعى ءبارىبىر ىدىرايدى (كەڭەستەر وداعى), ال رۋحاني جانە مادەني ورتاق قۇندىلىقتارى, ۇقساستىقتارى بار ەلدەر ءبىر-بىرىمەن ساياسي, ەكونوميكالىق وداقتارعا بىرىگەدى دەيدى. سونداي-اق, حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ءوزى, ەگەر ارالارىنداعى ۇقساستىقتارى كوبىرەك بولسا, وندا, ءماسەلەن, ەۋروپا وداعى سەكىلدى جەمىستى جۇمىس اتقارادى دەي كەلە, ەكىنشى ءدۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن 45 جىل بويىنا ەۋروپانى قاق بولگەن جۇيە جويىلعالى ەكى ارانى بولگەن سىزىق شىعىسقا قاراي جىلجىپ, ەندى ول باتىس حريستياندارىن, پراۆوسلاۆيەلىكتەر مەن مۇسىلمانداردان ءبولىپ جاتىر دەپ جازادى. الەمدەگى وركەنيەتتەردى 7-گە ءبولىپ, سين (قىتاي), جاپون, ءۇندى, يسلام (مۇنىڭ ىشىندە بىرنەشە سۋبوركەنيەت بار, ولار – اراب, مالاي, تۇركى, پارسى), پراۆوسلاۆيە, باتىس, لاتىن امەريكاسى ءوركەنيەتتەرى دەپ كلاسسيفيكاتسيالاعان سەميۋەل حانتينگتون وسىلاردىڭ اراسىندا فيلوسوفيالىق كوزقاراستارى, باستى قۇندىلىقتارى, سالت-داستۇرلەرى مەن ومىرگە دەگەن ۇستانىمدارى مەن كوزقاراستارىنىڭ ءبىر-بىرىنەن ايتارلىقتاي دارەجەدە وزگەشەلىكتەرى بار ەكەندىگىن, ال ءدىننىڭ ورىستەۋىنىڭ ناتيجەسىندە ولاردىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىقتار تەرەڭدەي تۇسەدى دەگەن بولجام ايتىپ, ءوركەنيەتتەر اراسىندا بولاتىن قاقتىعىستاردىڭ ىقتيمالدىعىن جاقىنداتا تۇسەدى.
ەندى ءبىر ويشىل فەتحۋللاح گيۋلەن وركەنيەتتەر اراسىنداعى ۇنقاتىسۋدىڭ ماڭىزىنا جەتە ءمان بەرەدى. ول مۇسىلماندار مەن حريستيان الەمىنىڭ 14 عاسىرعا جۋىق ءبىر-بىرىمەن قايشىلاسىپ كەلگەنىن, باتىستىڭ يسلامنىڭ وزدەرىنە باسا-كوكتەپ كىرگەنىن ۇمىتپاعانىن, ال وسى ەكى دۇنيەنىڭ ءبىر-بىرىنە قاراما-قارسى تۇرۋىنىڭ ەشكىمگە جاقسىلىق اكەلمەيتىنىن, قايتا ەكەۋىنىڭ دە ءبىر-بىرىنە قۇرمەتپەن قاراۋىنىڭ تەك وزدەرىنە عانا ەمەس, الەمگە پايدالى بولاتىنىن العا تارتادى.
ارينە, تاريحي تۇرعىدان, مادەني دامۋ جولىنان, ءدىلى مەن ءدۇنياۋي, ومىرلىك كوزقاراستار مەن فيلوسوفيالىق ۇعىمدىق جاعىنان وركەنيەتتەر اراسىندا ايىرما بار ەكەنى انىق. بىراق جەر شارىنىڭ جاھاندىق ولشەممەن العاندا ءجاي عانا ءبىر توزاڭ ەكەنىن ويلاعاندا, جوعارىداعى ءتۇرلى الەمنىڭ ادامزات بالاسى دەگەن ورتاق ءبىر اتاۋعا سىيىپ كەتەتىنى دە راس. مەيلى وركەنيەتتەر سانى 7-8, ءتىپتى, 9 بولسىن (ول جايىندا ءتۇرلى پىكىر بىلدىرۋشىلەر بار), دەگەنمەن دە, اقپاراتتار اعىنى جاھاندىق جىلدامدىقپەن الماسىپ, تەحنولوگيالار ەكسپانسياسى بيلىك قۇرعان زاماندا وركەنيەتتەر اراسىنداعى بايلانىستار قالاساق تا, قالماساق تا جۇرە بەرمەك جانە ول ءوز دەگەنىنە باعىندىرماي قويماق ەمەس. ماسەلە, سوعان دايىن بولۋدا. وركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىنىڭ ءناتيجەلى بولۋى سول ۇدەرىستە ءار ۇلت پەن ەتنوستىڭ ءوز كەلبەتىن, بەينەسىن ساقتاپ, الەمدىك وركەنيەتتى بايىتا تۇسۋىندە. ارينە, ءار ۇلتتىڭ ءوز بەت-بەينەسىن ساقتاۋىندا ءتىلدىڭ اتقارار ءرولى ۇشان-تەڭىز. ونى ەشتەڭەمەن سالىستىرۋعا دا كەلمەيدى.
جاراتۋشىنىڭ قالاۋىمەن ءبىزدىڭ ەلىمىز سان وركەنيەتتىڭ توعىسقان تۇسىندا, باتىستىڭ دا, شىعىستىڭ دا, يسلام ءوركەنيەتىنىڭ دە ءبىر-بىرىمەن تۇيىسەتىن جەرىندە ورنالاسىپتى. سودان دا بولار, قازاق دالاسىندا العاش قولعا ءۇيرەتىلگەن جىلقىنىڭ, اتقا جەڭىل وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۇزەڭگىنىڭ, اربا دوڭگەلەگىنىڭ ويلاپ تابىلۋى قاي وركەنيەتكە دە تەز جەتىپ, ولاردىڭ قاي-قايسىنىڭ دا دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەسىن قوستى. تۇركى ءتىلىنىڭ ىقپالى وزگە وركەنيەتتەرگە قالاي اسەرىن تيگىزسە, ولاردىڭ اتا ءتىلدى تۇرلەندىرۋگە ءوز اسەرىنىڭ بولعانى انىق.
ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا, وركەنيەتتەر قاقتىعىسى دەگەن تەرميننىڭ تۋىنا, ارينە, بەلگىلى ءبىر دارەجەدە نەگىز بار دەپ ەسەپتەگەنمەن, ءدال ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ تاريحي تانىمى مەن ومىرگە كوزقاراستارى, ماڭايىنداعىلاردىڭ وزگەشەلىگىنە قۇرمەتپەن قاراۋىن ىقىلىمنان قانىنا ءسىڭىرىپ ءوسىرۋى قاقتىعىستان گورى, ءوركەنيەتتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ ۇنقاتىسۋ ارقىلى بەرەكەلى تىرلىككە باستايتىنىن اڭعارتادى. الىسقا بارماي-اق, مىسالدى قازىرگى زامانعى جاڭا تاريحىمىزدان دا الۋعا بولادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن استانادا ءوتىپ جۇرگەن الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرى سونىڭ ايعاعى.
***
مۋلتيمادەنيەت يدەياسى – ەۋروپا تۋىندىسى. كانادا مەن اقش-تا مۋلتيمادەنيەت ءوزىنىڭ جەمىستى جولىن جالعاستىرۋدا دەپ كەلگەن, كارى قۇرلىقتا دا وسى يدەيا قۇنارلى توپىراققا ءتۇسىپ, بىتىك ءونىم بەرەدى دەگەن باتىس قازىر ودان اينىپ قالعانداي. ەۋروپانىڭ ءىرى قالالارىنا جۇمىس ىزدەپ, جايلى ورىن تاپپاق نيەتتەگى شەتەلدىكتەردىڭ شوعىرلانىپ ءبىر جەرگە ورنالاسۋى ولار ءۇشىن الىستا جاتقان تاريحي وتانمەن بايلانىستاي كورىندى. سەبەبى, سول ورتادا ول ءوزىنىڭ تۋعان تىلىندە ءسويلەۋىنە, مادەنيەتى مەن سالت-ءداستۇرلەرىن ساقتاپ قالۋىنا مۇمكىندىك بار ەدى. ءتىپتى, ەۋروپانىڭ ىشىندە تۇرىپ-اق قالانىڭ وزگە اۋداندارىمەن ارالاسپاي-اق تىرشىلىك ەتۋگە, سول جەردە ءتۇرلى قىزمەتتەر اتقارۋعا بولاتىنداي جاعداي تۋدى. باتىس مۇنداي قالىپتى مۋلتيمادەنيەت دەپ, ياعني وزگەشەلىكتى ورتادا ءوز بەينەسىن ساقتاپ قالۋعا قولايلى جاعداي تۋعىزدىق دەپ ونى ارتىقشىلىققا بالادى. ولارعا ارنايى الەۋمەتتىك قولداۋلار كورسەتىلىپ, وقۋ وقۋدا, جۇمىسقا تۇرۋ مەن ەڭبەك نارىعىن رەتتەۋدە ءتيىستى زاڭنامالار قابىلدانىپ, ازاماتتىقتى قابىلداۋدا, جاڭا ورتاعا بەيىمدەلۋدە كومەك كورسەتىلدى. مۋلتيمادەنيەتتى قوعام وسىلايشا ەڭبەك ميگرانتتارىنا ەۋروپا ەسىگىن ايقارا اشتى.
ال ەۋروپالىقتار وركەنيەتى, اسىرەسە, سوڭعى 50 جىل ىشىندە بالا تۋ ازايعان, جاستارى تۇرمىس قۇرۋعا اسىقپايتىن, ءتىپتى, ءبىر جىنىستى نەكەنى قولداپ زاڭ شىعارعان قوعامعا اينالدى. شەتتەن كەلگەن ميگرانتتار ءۇشىن بالا تۋ, ۇيلەنۋ, وتباسىن قۇرۋ ولاردىڭ ءدىلىندەگى قاندارىنا سىڭگەن قاسيەت. ەندى ەكى ورتادا «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىقتى» دەگەندەي, ەۋروپا كۇتپەگەن پروبلەما بوي كورسەتتى. ول اسسيميلياتسياعا ۇشىراماي, وزدەرى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان الەۋمەتتىك-مادەني ورتاعا ءسىڭىرىلۋدى قالامايتىن الەۋمەتتىك قوعامنىڭ پايدا بولۋى ەدى. اسسيميلياتسيا جۇزەگە اسپايتىن بولعاندىقتان, ەندى ءبىر ءسات ولار «اسسيميلياتسياسىز ينتەگراتسيالانۋ» دەگەن ويدى العا سۇيرەگەن. ءسويتىپ, ەۋروپادا 1980-جىلداردىڭ العاشقى جارتىسىندا, 90-جىلداردىڭ باسىندا «مادەني وزگەشەلىكتى قۇرمەتتەۋ», «ءوز ۇلتتىق كەلبەتىڭدى ساقتاۋ قۇقى» سىندى تەرميندەر العا شىقتى. الايدا, سوڭعى جىلدارى تەك ساياساتتانۋشى, الەۋمەتتانۋشى عالىمدار ەمەس, مەملەكەت باسشىلارى وسى يدەيالاردىڭ ءجۇزەگە اسپاعانىن مويىنداپ, ونى بيىك ءمىنبەرلەردەن جالپى جۇرتقا جاريالاي باستادى.
1992 جىلى گەلمۋت شميدت: «گەرمانيادان دا, فرانتسيادان دا, ۇلىبريتانيادان دا ميگرانتتار قابىلداي بەرەتىن ەلدەر جاساۋعا بولمايدى. ءبىزدىڭ قوعام ونى كوتەرە المايدى. ولار وندا دەگراداتسياعا ۇشىرايدى. نە نارسەنىڭ دە شەگى بار. مۋلتيمادەنيەتتىك ورتا ەتيكالىق تۇرعىدان دۇرىس-اق كورىنەر, الايدا ءىس جۇزىندە, دەموكراتيالىق قوعامدا, ءاربىر ازامات ءوز دەگەنىمەن ءجۇرەتىن قوعامدا, ونى ىسكە اسىرۋعا بولمايدى», دەسە, 2010 جىلى انگەلا مەركەل مۋلتيمادەنيەتتى قوعام قۇرۋ يدەياسىنىڭ تولىقتاي كۇيرەگەنىن ايتا كەلە, يمميگرانتتاردىڭ وزدەرى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قوعامعا ينتەگراتسيالانۋى كەرەكتىگىن, گەرمانيا مادەنيەتى مەن ونىڭ قۇندىلىقتارىن قابىلداۋى قاجەتتىگىن باسا ايتتى. وسى ويدى قولدايتىنىن 2011 جىلى ميۋنحەندە دەۆيد كەمەرون جەتكىزسە, نيكوليا ساركوزي دە ءوز ارىپتەستەرىن تولىق قولداپ: «ءيا, مۋلتيمادەنيەت يدەياسى ءساتسىز بولىپ شىقتى. ءبىز كەلگەن يمميگرانتتاردىڭ ءوز كەلبەتىن ساقتاۋىنا ءمان بەرىپ, قابىلداۋشى جۇرتتىڭ كەلبەتىنە نۇقسان كەلۋىنە ءمان بەرمەپپىز. ەگەر ءسىز فرانتسياعا كەلىپ, ونىڭ ۇلتتىق قاۋىمداستىعىنىڭ ىشىنە ەنۋدى قولايلى كورمەسەڭىز, وندا ءسىزدى مۇندا ەشكىم دە كەرەك ەتپەيدى. ءبىز مۋلتيمادەنيەت يدەياسىن قولداعاندا بارلىعىمىز بەيبىت قاتار ءومىر سۇرەمىز, ءبىر-بىرىمىزگە قۇرمەتپەن قارايمىز دەگەن ەدىك. الايدا, بۇل مۇلدەم جۇزەگە اسپادى», دەپ وسى ماسەلەگە قاتىستى ويىن سۇراعان جۋرناليستەرگە جاۋاپ بەرگەن بولاتىن. وسى تارىزدەس پىكىرلەردى نيدەرلاند, نورۆەگيا, بەلگيا ەلدەرىنىڭ كوشباسشىلارى دا جەتكىزدى.
باتىس ەۋروپا مەملەكەتتەرى ىشىندە مۋلتيمادەنيەتتىڭ جەمىستى جۇمىس ىستەپ جاتقان ەلى – شۆەيتساريا. بىراق ول بىرنەشە عاسىر بويىنا ءبىر-بىرىمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ جاتقان, نەگىزىنەن ەۋروپالىق ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن ءوركەنيەت توقايلاسقان ورتادا جۇرۋدە. وسى شۆەيتساريانىڭ وزىندە يسلامعا كەلگەندە, اتاپ ايتقاندا, حيدجاب كيۋگە رۇقسات ەتىلمەيتىنى جايىندا زاڭدار قابىلداندى.
قازىرگى كۇنى باتىس ەۋروپا ەلدەرىندە «ازاماتتىق ينتەگراتسيا» ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلۋدە. بۇرىنعى مادەني كوپتەكتىلىك تۋراسىنداعى اڭگىمە باعىتى ىسىرىلىپ قالدى. دەگەنمەن, ونىڭ ۇلتتىق ازشىلىقتاردى قورعاۋ جونىندەگى ەۋروپا كونۆەنتسياسىنا قايشى كەلىپ جاتقانىمەن, ازىرگە ەشكىمنىڭ ءىسى دە جوق ءتارىزدى. كىم بىلگەن, ءبىر كەزدە كونۆەنتسيانى العا تارتىپ, ازشىلىقتاردىڭ ءوز قۇقىقتارىن قورعايمىز دەپ كوشەگە شىعىپ, ونىڭ ۇلكەن قوزعالىسقا اينالىپ كەتۋى دە ابدەن مۇمكىن. سەبەبى, وسى قالىپپەن جۇرسە, ەۋروپادا «تازاقاندىلاردان» گورى, «ءتۇرلى-تۇستىلەردىڭ» سانى جاعىنان ۇلكەن باسىمدىققا يە بولۋلارى تەك ۋاقىتتىڭ عانا ءىسى.
***
ەجەلدەن سان ءتۇرلى مادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر شيىرلاعان, عاسىرلار كوشىندە سولاردىڭ بىرازىمەن ارالاسسا دا ءوز ءبىتىمىن بۇلدىرمەي, قازاقتىق رۋحىن تۋ ەتكەن, قوناقجايلىعى مەن توزىمدىلىگى, كونتەرىلىگى مەن ابىرويىن قولدان بەرمەگەن نامىستىلىعى قاتار جۇرگەن حالقىمىز ءححى عاسىرعا كونە تۇركىلىك مادەنيەتتى, قازاقتىڭ قانىن الدىنا تۋ كوتەرىپ جەتكىزگەن. تاريحي تاعدىرى كورشىلەرىمەن توقايلاسقان تۇستار ءبىزدىڭ بىتىمگە دە وزگەرىستەر اكەلدى. تىلدىك ورتا شۇبارلانىپ, انا ءتىلىمىز قالا قازاعىنىڭ ەمەس, دالا قازاعىنىڭ عانا ءتىلى بولىپ قالعان كەزدەر بولدى.
تاۋەلسىزدىك كەلدى, ۇلتتىق نامىس ويانىپ, ۇلتتىق مەرەكەلەرمەن بىرگە, ۇلتتىق سانا, ۇلتتىق ءداستۇر وزگەرىسكە ۇشىراعان كۇيىمەن, بۇگىنگى زامانعا لايىقتالعان بىتىمىمەن ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. كەم-كەتىگىمىز دە, جەتىستىگىمىز دە بار. ەڭ باستىسى, ۇلارداي شۋلاپ, ءبىتپەيتىن داۋدىڭ ەتەگىنەن ۇستاپ, شاۋجايىنا جارماسىپ, جاعادان الىپ, كويلەك جىرتىسقان حالقىمىز جوق. قازاقستاندىق قالىپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ مادەنيەتى مەن تىلىنە قۇرمەتپەن قاراپ, قولىنان كەلسە ءبىر-بىرىنە كومەكتەسۋگە ءازىر حالقىمىز بار.
مەنىڭ تەلەارنادا بىرگە قىزمەت اتقارعان ۇلتى ورىس قۇربىم بار. قىز كەزىندە الەنا شمىگلوۆا بولاتىن, قازىر نەحوروشەۆا. ول تورعاي وبلىسى تاراپ, وتپەلى كەزەڭنىڭ قيىن كۇندەرىندە, 1996 جىلى ماسكەۋگە قونىس اۋداردى. سوندا تۇرمىسقا شىقتى. بىراق الەنانىڭ ءبىر بۇيرەگى تۋعان جەرىنە, قازاقستانىنا بۇرىپ تۇرادى. جىلىنا ايتەۋىر ءبىر رەت قازاقستانعا كەلىپ, اۋناپ-قۋناپ, جىلقىنىڭ ەتىن جەپ, قىمىزىن ءىشىپ, ءان-كۇيلەرىن تىڭداپ, ءبىر جىلعا جەتەرلىك قۋات الدىم دەپ كەرى قايتادى. بىلتىردان بەرى ول براتيسلاۆادا تۇرىپ جاتىر. وتكەندە پولشاعا ىسساپارعا بارعانىمدا ارنايى ىزدەپ كەلىپ, ەلدىڭ جاڭالىعىن, كوزكورگەندەردى سۇراپ, بارلىعىنا دۇعاي-دۇعاي سالەمىمدى جەتكىز دەپ قالدى. قالتافونىنا قوڭىراۋ تۇسكەندە وينايتىن سازى دا قازاق ءانى. «مۇزارت» ورىنداۋىنداعى التىنبەك قورازباەۆتىڭ سەرىكباي وسپانوۆتىڭ سوزىنە جازىلعان «ساعىندىم الماتىم-دى» ءانى.
– مەن بۇلارعا قازاقشا ۇيرەتىپ جاتىرمىن, مىنا ءان ۇناپ, مەنەن سۇراپ وزدەرىنىڭ تەلەفونىنا جازدىراپ العان كورشىلەرىم دە بار, العاشىندا ولاردىڭ كەيبىرەۋى قازاقتار دەگەندى ەستىمەگەندەرىن ايتقان, قازىر ءبىلىپ جاتىر. ناۋرىزدى قالاي قارسى الاتىنىمىزدى, قىز ۇزاتۋ, قۇدالىق اتقارۋ, تۇساۋ كەسۋ سىندى عۇرىپتاردى ايتىپ بەرىپ ەدىم, قانداي مادەنيەتتى حالىق دەيدى. ولار ءبىزدىڭ ەتتى جەپ كورگەن جوق قوي, قازاقستان تۋريستىك باعىتتاردى اشقاندا سالت-داستۇرلەر مەن عۇرىپتاردى, ءان-كۇيلەر مەن ۇلتتىق تاعامداردى ۇمىتپاسىنشى. سول ارقىلى ەۋروپالىقتار دا, باسقا جۇرت تا قازاقتىڭ قانداي جوعارى ءمادەنيەتى بار ەكەنىن بىلەدى. انار, سەن وسىنى جازۋدى ۇمىتپا, جالپى, ەۋروپالىقتار قازاقتاردان كوپ ءنارسەنى ۇيرەنۋى ءتيىس,–دەيدى الەنا. مەن وعان: «الەنا, سەن دە ايتا ءجۇر, قازاقستاندا مۋلتيمادەنيەت دەگەن ۇعىم جوق, ەسەسىنە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن, ونىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى بارلىعىن, اسسامبلەيادان پارلامەنتكە دەپۋتاتتار سايلاناتىنىن, كورشىڭ تەك ءوز ۇلتىڭنان بولسىن دەگەن ۇعىمنىڭ قازاقستاندا مۇلدە جوقتىعىن دا ايتا ءجۇر»,– دەپ جاتىرمىن.
ءسوز جوق, قازاقستاندا تۋىپ, مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت وكىلدەرىمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ, سىيلاسىپ ءومىر كەشىپ جۇرگەن ءاربىر وزگە ءتۇستى قازاقستاندىق بويىن وسىنداي ءىلتيپاتتى, ىستىق سەزىمدەر بيلەيدى. ءبىر-ءبىرىنىڭ مادەنيەتىنە قۇرمەتپەن قاراپ, ورتاق وتاندارىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە, بالالارىنىڭ باقىتتى, باياندى ءومىر سۇرۋىنە مۇددەلى. سول سەزىممەن مەملەكەتتىك ءتىلدى دە ۇيرەنىپ, ۇلتتىق مادەنيەتكە دە, سالت-ءداستۇر مەن تۇرمىسىنا كىرىگىپ كەتكەن, دىلىنە ەنگەن قازاقستاندىق عۇرىپپەن ءومىر كەشۋدە. اسسيميلياتسيالانعان جوق, بەت-بەينەسىن ساقتاپ, ءوز ۇنىمەن, بىراق تۋعان جەرىنە, تۋعان ەلىنە دەگەن جىلى سەزىمىمەن, ماحابباتىمەن تىنىستايدى. تەك وسى قالىپ ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن دەيىك.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».