جەرلەستەرى ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, حالىق اقىنى ءاسىمحان قوسباساروۆتى ەسكە الدى
تىرشىلىكتە ادامدار ءبىر-بىرىنە جان جادىراتار جاقسى سوزدەر ايتاتىنى انىق. دەگەنمەن, ومىردەن وتكەننەن كەيىنگى حالىق ىقىلاسىنىڭ ورنى وزگەشە ەكەندىگىنە وسى جولى كوز جەتكىزدىك. ۇمبەتالى اۋىلىنىڭ جۇرتشىلىعى مەن الىس-جاقىننان اتباسىن بۇرعاندار اۋىلدىڭ باتىسىنداعى ۇزىن كوشەگە فين جانە ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى, جامبىلدان باتا العان دارىندى شاكىرتى, مارقۇم ءاسىمحان قوسباساروۆتىڭ ەسىمىن بەرۋدى ءجون كورىپتى. وسى شاراعا ارنالعان جيىندى جامبىل اۋدانىنىڭ اكىمى ماحاببات بيگەلديەۆ اشىپ, اقىننىڭ ءومىر جولى مەن شىعارماشىلىعىنا كەڭىنەن توقتالدى.
جاسىندا جىر الىبى جامبىلدىڭ 1936 جىلى ماسكەۋدەن ابىرويمەن ورالۋىنا بايلانىستى وتكەن جيىندا العاش رەت ورتاعا شىعىپ, ارناۋ جىرىن اعىتقان جيىرماداعى جاس جىگىتكە تىڭدارمان قاۋىم ەرەكشە ءتانتى بولعان ەكەن. جاكەڭ دە ونىڭ اقىندىق تالابىن قۇپتاپ, اتالىق باتاسىن بەرگەن. سودان كەيىن دە ونەردى ومىرىنە سەرىك ەتكەن اسەكەڭ ءمادەنيەت سالاسىندا ۇزاق جىل جەمىستى قىزمەت اتقارعان ەدى. كەنەن مەن ۇمبەتالى اقىنداردى ۇستاز تۇتىپ, سوڭىنا رۋحاني مول مۇرا قالدىرعان جاننىڭ اۋىز ادەبيەتىنىڭ قۇندى دۇنيەلەرىن جيناۋداعى ەڭبەگى دە ەرەكشە.
ونىڭ زەردەسىندە ساقتالعان جامبىلدىڭ بىرنەشە كۇن تولاسسىز تولعايتىن داستاندارى اراسىندا ءسۇيىنباي مەن قاتاعاننىڭ ايتىسى, كەسكەنكەكىلمەن قاعىسۋى, قۇلمامبەت پەن مايكوتتىڭ ديدارلاسۋى, قيسىق باتىر مەن ق ۇلىنشاقتىڭ, ءجۇسىپبەك قوجا مەن شۇكەي قىزدىڭ جۇمباق ايتىسى, مامبەت پەن مايكوتتىڭ ءسوز باسەكەسى, تاعى باسقا كوپتەگەن جىر نۇسقالارى بار بولاتىن. حالقىمىزدىڭ وسىناۋ ۇشان-تەڭىز رۋحاني بايلىعى بۇگىنگى ۇرپاققا اسەكەڭنىڭ ءوز نۇسقاسىمەن جەتتى.
جىراۋلىق ءداستۇردى بەرىك ۇستانعان قۇيماقۇلاق اقىن جىرلارىنان تاريحي دەرەكتەردى دە مولىنان كەزدەستىرۋگە بولادى. كوزى تىرىسىندە اسەكەڭ جەتىسۋ اقىندارىنىڭ ءبىرنەشە لەگىمەن بىرگە بولعانىن ايتاتىن. وسىناۋ ولكەنى ولەڭ-جىرعا بولەگەندەردىڭ اتىن اتاپ, ەسكە الۋدى ىنىلىك, شاكىرتتىك پارىزى سانايتىن. ول بايبۋرىل, بارماق, قالقا مەن ءۇرىستەمبەك, اپەجەك پەن قۇراما, كەنەن مەن ەسداۋلەت, شۇكىتاي, سادىبەك, شولپانقۇل, مامبەت, وسپانتاي, ومىرزاق اقىندارمەن, ارعىنباي مەن جارتىباي, ابدىعالي, وتەپ, قارابەك, ابدىقادىر, ۇمبەتالى سياقتى جىر تارلاندارىنىڭ ەسىمىن قاستەرلەپ, اسىل مۇراسىن بۇگىنگى ۇرپاققا جاڭعىرتا جەتكىزدى.
جاقىندا وبلىس اكىمىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جارىق كورگەن “ايتامىن ساعان ناز دۇنيە” اتتى بۇرىن جاريالانباعان كەيبىر ولەڭ-جىر, قيسسا-داستاندارىنىڭ, ايتىستارىنىڭ وقىرماندار قولىنا تيگەنىن جينالعاندار زور قۋانىشپەن قابىلدادى.
وسى تۋرالى باياندامادا جان-جاقتى ايتىلدى. سونداي-اق, ۇزاق جىل مادەنيەت سالاسىندا جەمىستى قىزمەت ەتكەن ەڭبەك جانە سوعىس ارداگەرى ءاسىمحان قوسباسار ۇلى ەل باسىنا كۇن تۋعان سۇراپىل جىلداردا دا ەرەن ەرلىگىمەن تانىلعان ەدى. ونىڭ كەۋدەسىندە “ ۇلى وتان سوعىسى”, “قىزىل جۇلدىز”, ءىىى-ءشى دارەجەلى “داڭق” وردەندەرى مەن “موسكۆانى قورعاعانى ءۇشىن” جانە كوپتەگەن مەدالدار جارقىرايتىن.
سونىمەن بىرگە اقىننىڭ ءار جىلدارى “جازۋشى” باسپاسىنان جارىق كورگەن “الاتاۋ اياسىندا”, “ازامات”, “جەتىسۋىم – جەرۇيىعىم”, “جامبىلدان الىپ باتانى” اتتى كىتاپتارى دا حالىقتىڭ رۋحاني ازىعىنا اينالدى.
سالتاناتتى جيىندا قادىرلى قوناقتار اتىنان داۋلەسكەر كۇيشى قارشىعا احمەدياروۆ, اقىننىڭ كوزى تىرىسىندە قادىر تۇتقان سىيلاس ءىنىسى توققوجا ەستەنوۆ, جازۋشى, “قازاق ادەبيەتى” گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جۇماباي شاشتاي ۇلى, ءوز اۋلەتى اتىنان ۇلكەن ۇلى ەشەنحان قوسباساروۆ جانە باسقا ادامدار تەبىرەنە ءسوز تولعاپ, ونىڭ بيىك ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى مەن اقىندىق جادىنىڭ ەرەكشەلىگىن اتاپ ايتتى.
اۋىلداعى قۋانىشتا شولاققارعالى سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى باعاشار تولەندى اقىن تۇرعان كوشەنى ءاسىمحان قوسباسار ۇلىنىڭ ەسىمىمەن اتاۋ تۋرالى حالىق ۇيعارىمىمەن قابىلدانعان شەشىمدى وقىدى. سودان كەيىن اقىن اتىنداعى كوشەنىڭ كوگىلدىر لەنتاسى سالتاناتپەن قيىلدى.
ۇمبەتالى اۋىلىنىڭ ورتالىق الاڭىنا جيىلعان جۇرتشىلىق قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆ, ونەر ساڭلاقتارى قارشىعا احمەدياروۆ, التىنبەك قورازباەۆ, ايجان نۇرماعانبەتوۆا, فارحات ەسكەندىر, قۇرمانبەك ءالىمعازى, قوبىزشى اقەركە ءتاجىباەۆانىڭ اۋەلەتە شىرقاعان اندەرى مەن كۇيلەرىنە قۇلاق ءتۇرىپ, ءلاززاتقا ءبولەندى. ساحنادان اقىننىڭ اۋىلداس ءشاكىرتتەرى ءومىرباي ءومىرزاقوۆ, زۇقاي شارباقىن ۇلى, ءاسىمحان مايلىباەۆ ارناۋ جىرلارىن وقىدى. جايساڭ ورتا مەكتەبىنىڭ ۇجىمى اقىن ومىرىنەن ءازىرلەگەن شاعىن ساحنالىق قويىلىمىن ۇسىندى.
كۇمىسجان بايجان.
الماتى وبلىسى.