ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بيىلعى جولداۋى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جاڭا تۇرپاتتا قالىپتاستىرۋ مىندەتتەرىن قويدى. باستى ولشەم – جۇمىستىڭ تۇپكى ءناتيجەسىمەن باعالانادى. جولداۋ قاعيداتتارىن ءتۇسىندىرۋ جانە ناسيحاتتاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبىن باسقارىپ كەلگەن ىشكى ىستەر ءمينيسترى س.بايماعانبەتوۆ دەپارتامەنتتىڭ جەكە قۇرامىمەن وتكىزىلگەن كەڭەستە ءبىزدىڭ الدىمىزعا تۇجىرىمدى تاپسىرمالار قويدى. وسىعان سايكەس, وبلىس اۋماعىندا قىلمىستىڭ جولىن كەسۋ جانە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا سونى سەرپىن تانىتاتىن بولامىز.
تالدامالى مالىمەتتەرگە ءجۇگىنسەك, تىركەلگەن قىلمىستاردىڭ اشىلۋ دەڭگەيى 78,8 پايىزعا كوتەرىلدى. ونىمەن قوسا, بۇرىنعى جىلداردىڭ قالتارىسىندا قالعان 135 قىلمىس اشىلىپ, تەرگەۋ جانە سوت ورىندارىنان بوي تاسالاپ جۇرگەن 290 قىلمىسكەر قۇرىقتالدى جانە حابار-وشارسىز كەتكەن 154 ادام تابىلدى. وتكەن جىلى تەرگەۋ وندىرىسىندە 7900-عا جۋىق قىلمىستىق ءىس بولسا, ونىڭ 5 مىڭعا جۋىعى سوتتىڭ قاراۋىنا جولداندى. ياعني, وندىرىسكە الىنعان ىستەردىڭ ساپالى ءارى مەرزىمىندە تەرگەلۋىنە قول جەتكىزىلدى دەگەن ءسوز.
ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەيىن. كوكشەتاۋ قالاسىنداعى 8 جاسار ءبۇلدىرشىننىڭ ءولىمى جۇرتشىلىقتى قاتتى الاڭداتىپ ەدى. كانىگى قىلمىسكەردى قۇرىقتاۋعا كوپ كۇش-جىگەر جۇمسالىپ, كاسىپتىك شەبەرلىگىمىز سىنعا ءتۇستى. اقىرى, ول 24 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى.
وبلىسىمىز اۋىل شارۋاشىلىقتى ءوڭىر بولعاندىقتان ورىن الاتىن قىلمىستاردىڭ سيپاتى دا وسىعان سايكەس كەلەدى. ولاردىڭ ءبىرى – مال ۇرلىعى. جالپى العاندا, مۇنداي قىلمىستاردىڭ سانى ەداۋىر كەمىگەنىمەن, بۇل ماسەلە كۇن تارتىبىنەن ءتۇسپەك ەمەس. سوندىقتان, جەرگىلىكتى باسشىلارمەن, شارۋا قوجالىقتارىمەن جانە ەڭ باستىسى, اۋىل تۇرعىندارىمەن بىرلەسكەن شارالارعا ەرەكشە نازار اۋدارۋدامىز. ۇرلىقتىڭ جولىن كەسۋ ماقساتىندا ەن-تاڭبا سالۋ, قۇجاتتاندىرۋ ماسەلەسىنە, مالداردى قاراۋسىز قالدىرماۋعا, باقتاشىلارمەن كەلىسىم-شارت جاساسۋعا ايرىقشا ءمان بەرۋدەمىز.
وسى جىلى زەرەندى اۋداندىق سوتى ءىرى كولەمدە جىلقى ۇرلاعان قونىسپاي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ق. دەگەن ازاماتتى 9 جىلعا باس ەركىنەن ايىرۋعا ۇكىم شىعاردى. بارىمتاشىنى قولعا ءتۇسىرۋ وڭايعا ءتۇسپەگەنىن ايتۋ قاجەت. ءىز كەسۋشىلەرىمىز ونى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قىتايمەن ىرگەلەس تاۋلى اۋداندارىندا جاسىرىنىپ جۇرگەن جەرىنەن ۇستادى. تەرگەۋ بارىسىندا, باۋكەسپەنىڭ سوڭعى ەكى جىلدا تابىننان 150 باس مالدى قولدى قىلعانى انىقتالدى. ءبىر وكىنىشتىسى, مال يەلەرى وسىعان دەيىن دابىل قاقپاعان.
ەسىرتكى زاتتارىن ساقتاۋ, ونى تاراتۋ جانە ساۋدالاۋعا قاتىستى 393 قىلمىس اشكەرەلەنسە, مۇنان باسقا 400-گە جۋىق قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, ايىپكەرلەر جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. زاڭسىز اينالىمنان 300 كيلوعا جۋىق اپيىن ءتاركىلەنىپ, جويىلدى. ءبىز قىلمىستاردى ءاشكەرەلەپ قانا قويماي, الدىن الۋ شارالارىن وتكىزۋگە ىنتالى بولىپ وتىرمىز. اسىرەسە, جاستاردى سالاماتتى ومىرگە تاربيەلەۋ ماقساتىندا مۇددەلى مەكەمەلەرمەن بىرلەسىپ جوعارى, ارنايى ورتا وقۋ ورىندارىندا, ەڭبەك ۇجىمدارىندا ءتۇرلى اكتسيالار, سەمينارلار, لەكتسيالار, ءدوڭگەلەك ۇستەلدەر, بايقاۋلار, سپورتتىق جانە مادەني شارالار ءوتكىزىلۋدە. زياندى ادەتتەن اۋلاق بولۋعا ۇندەيتىن كورنەكىلىكتەر, ءادەبيەتتەر, عىلىمي-تانىمدىق بەينەروليكتەر دايىندالىپ, جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلۋدا.
قوعامنىڭ تىرەگى – ءتارتىپ. ەندەشە, ونى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىستى كەشەندى كۇشتەردى, وزىق ءادىس-تاسىلدەر مەن تەحنيكالىق قۇرىلعىلاردى نىعايتا ءتۇسۋ قاجەت. وسىعان وراي, وبلىس ورتالىعىنداعى پاترۋلدىك پوليتسيا قىزمەتىنە 148 شتاتتىق ءبىرلىك قوسىمشا بەرىلىپ وتىر. قالالار مەن اۋدان ورتالىقتارىندا “ارلان”, “ساقشى” ەكيپاجدارى قىراعىلىق تانىتۋدا. ماقسات – قىزمەت كورسەتۋ اۋماعىن كەڭەيتۋ ارقىلى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا, قىلمىستاردىڭ ءىزى سۋىماي اشىلۋىنا ءمۇمكىندىك تۋدىرۋ. ءبىز, سونداي-اق, كوكشەتاۋ قالاسىندا پوليتسيانىڭ “كۆادرات” دەپ اتالاتىن جاڭا جۇمىس ءادىسىن قولعا الدىق. وسىعان بايلانىستى, جەرگىلىكتى اسكەري ءبولىمشەنىڭ جاۋىنگەرلەرى, ءىىد اپپاراتىنىڭ جەدەل قىزمەتكە جاتپايتىن قىزمەتكەرلەرى, مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتى باسقاراماسىنىڭ جانە جەكە مەنشىك كۇزەت فيرمالارىنىڭ وكىلدەرى دە كەزەكشىلىككە شىعۋدا. اتالعان ءتاجىريبەنىڭ قايتارىمى رەتىندە كوشە قىلمىسىنىڭ كۇرت كەمىگەنىن ايتۋعا بولادى.
دەپارتامەنتىمىزدە وسىدان ءۇش جىل بۇرىن جەدەل باسقارۋ ورتالىعى ىسكە قوسىلعان بولاتىن. ال, بۇگىندەرى كوشەلەر مەن قوعامدىق ورىنداردا بەينەباقىلاۋ قۇرالدارى كوپتەپ ورناتىلدى. وسىنىڭ ارقاسىندا قالانىڭ شەتكەرى ايماقتارى دا باقىلاۋدا ۇستالىپ, وقيعا ورنىنا جەدەل جەتۋگە مۇمكىندىك تۋدى. ءماسەلەن, وسىنداي قىراعى “كوزدەردىڭ” ارقاسىندا جۇزدەگەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ, 343 اۋىر قىلمىستىڭ جولى كەسىلىپ, 23 جول-كولىك وقيعاسىن ءاشكەرەلەدىك. جۋىردا, ورتالىق بازار اۋماعىندا كاسىپكەردىڭ كولىگىنە وق اتىلىپ, جاراقات العانى, قاراقشىلار 3,5 ميلليون تەڭگە اقشاسىن ۇرلاعانى جونىندە حابار تارادى. شىندىعىندا, كاسىپكەر قارىزىن جاسىرۋ ماقساتىندا قيتۇرقىلىقتى ءوزى ۇيىمداستىرعان. قىلمىستىق ارەكەت جەدەل باسقارۋ ورتالىعىنىڭ ەكراندارىندا تايعا تاڭبا باسقانداي كورىنىپ تۇردى.
ەل تىنىشتىعىن ساقتاۋدا قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ ىقپالى وراسان. ەرىكتى حالىق جاساقشىلارىنا قاتىستى ءۇردىس قايتادان جاڭعىرتىلدى. بۇگىندە وبلىس اۋماعىندا وسىنداي 250 قۇرىلىم بولسا, ولاردىڭ قاتارىندا 1500-دەي ەرىكتى بەلسەندىلىك تانىتۋدا. اسىرەسە, ەلدى مەكەندەردەگى “ساربازدار” توبىنىڭ, بۋراباي اۋدانىنىڭ وبالى اۋىلىنداعى اقساقالدار كەڭەسىنىڭ, ششۋچە قالاسىنداعى يندۋستريالدى-پەداگوگيكالىق كوللەدجىندەگى جاستار جاساعىنىڭ, تاعى باسقا ءوزىن-ءوزى باسقارۋ قۇرىلىمدارىنىڭ جۇمىسى باسقالارعا ۇلگى بولارلىقتاي. ال, وبلىس ورتالىعىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ, ا.مىرزاحمەتوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەر, “ارنا” جانە مەديتسينالىق كوللەدج سياقتى بىرقاتار وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى بيىل جەدەل وتريادتارعا بىرىكتى. مۇنداي قۇرامالار تەك كوشەلەردە عانا ەمەس, جاستاردىڭ ويىن-ساۋىق ورىندارىنداعى, جاتاقحانالارداعى, وقۋ ورىندارىنداعى ءتارتىپتى قاداعالاۋعا ىنتالى بولىپ وتىر.
قوعامدىق ءتارتىپتى نىعايتۋدا جاڭادان قۇرىلعان كونسەرجىلەر ينستيتۋتىنىڭ ورنى بولەك. پوليتسيانىڭ, ناقتىراق ايتقاندا, ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلاردىڭ سەنىمدى كومەكشىلەرىنە اينالعان ولار وزدەرى تۇراتىن كوپ قاباتتى ۇيلەردىڭ اۋلاسىنداعى, دالىزدەرىندەگى ءتارتىپتىڭ ساقتالۋىن قاداعالاۋمەن قاتار, جۇمىسىمىزدىڭ جەدەلدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە سەپتەسۋدە. قوعامدىق كومەكشىلەردىڭ قاتىسۋىمەن 280-نەن استام قىلمىس اشكەرەلەنىپ, 1707 قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ جولى كەسىلدى. ءتارتىپ كۇزەتىندە كوزگە تۇسكەن 618 ازاماتقا 3 ميلليون 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە اقشالاي كومەك كورسەتىلدى.
ەرىكتى ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ءبىر توبىن جەكە قۇرام الدىندا قوشەمەتتەپ, ماراپاتتادىق. ولاردىڭ قاتارىندا وبلىسىمىزدىڭ اۋىل ايماقتارىنان كەلگەن بايدالى بوزىمباەۆ, قازىبەك زاكەنوۆ, ولەگ تيتارەنكو, كەنجەباي ماتجانوۆتار بار. ساندىقتاۋ اۋدانىنداعى كامەنكا اۋىل اكىمدىگىنىڭ جاستار ءىسى جونىندەگى مامانى و.تيتارەنكو جەرگىلىكتى ۋچاسكەلىك ينسپەكتورمەن بىرلەسىپ تالاي يگى ىستەردىڭ ۇيىتقىسى بولدى. ول اۋىل جاستارىن بەلسەندىلىككە شاقىرا وتىرىپ, بىرنەشە ۇرلىقتىڭ اشىلۋىنا ىقپال جاسادى. ال, زەرەندىلىك بايدالى بوزىمباەۆ اۋىل جاستارىن اتقا قوندىرىپ, ارا-تۇرا كەزدەسەتىن كەلەڭسىزدىكتەردىڭ جولىن كەسۋدە. ولاردىڭ ۇسىنىسىمەن كوپشىلىك تالقىسىنا تۇسكەندەر ەندى قايتىپ زاڭ بۇزۋشىلىققا جولاماسى انىق.
جالپى, قىلمىس اتاۋلىمەن كۇرەستە جۇمىستىڭ اشىقتىعى, قوعامدىق كۇشتەرمەن تىعىز بايلانىس ءوزارا سەنىم قالىپتاستىرىپ, ءتيىستى ءناتيجەلەرگە باستايدى. بيلىك تاراپىنان جاسالىپ جاتقان كومەككە دە ريزامىز. وتكەن جىلى جاڭا 60 اۆتوكولىك پەن قار ۇستىندە جۇرەتىن 2 ۇشقىر شانا الساق, قالا كوشەلەرىنە قوسىمشا 8 بەينەباقىلاۋ ورناتۋعا قارجى ءبولىندى. سونىمەن بىرگە اۋداندىق بولىمدەرمەن شۇعىل بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋدە زاماناۋي ءىP بايلانىس جۇيەسى ەنگىزىلدى. مۇنىڭ ءتيىستى قايتارىمى بولاتىندىعى ءسوزسىز.
تىلەگەن ماتكەنوۆ, اقمولا وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, پوليتسيا پولكوۆنيگى.
اقمولا وبلىسى.