توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ تۇتاستىعى ماڭىزدى نەمەسە ۇقشۇ بىتىمگەرلىك اسكەرى قازاقستاندا قالمايدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ۇندەۋىندە ۇقشۇ-نىڭ بىرىككەن بىتىمگەرلىك اسكەري كۇش­تەرى­نە جۇگىنگەنىن ايتقان بولاتىن. ەل پرەزيدەنتىنىڭ ءسوزىن ۇقشۇ جەردە قال­دىرعان جوق. بىرىككەن بىتىمگەرلىك كۇشتەر بىرتىندەپ ەلگە كەلە باستادى. ارينە, بەل­گىلى ءبىر شەكتەۋلى مەرزىمگە. ولاردىڭ باس­تى ماقساتى – ەلىمىزدەگى ستراتەگيالىق نىسانداردى قورعاۋ. «وزدەرىڭىزگە ءمالىم, ۇقشۇ-نىڭ جارعىلىق قۇجاتتارىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىنە سايكەس قازاقستان كونستيتۋتسيالىق ءتارتىپتى رەتكە كەلتى­رۋ­گە كومەك بەرۋ ءۇشىن ۇيىمعا مۇشە مەملە­كەتتەردىڭ باسشىلارىنان بىرىك­كەن بىتىمگەرلىك كۇشتەرىن ەنگىزۋدى سۇرا­دى. بىتىمگەرلىك كۇشتەر ەلىمىزدەگى ستراتە­گيالىق نىسانداردىڭ قورعالۋىن جانە قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قىسقا مەرزىمگە كەلدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

ەل پرەزيدەنتىنىڭ سىن ساعات­تاعى سىندارلى ساياساتىنا قاراماس­تان وتانداستارىمىزدىڭ اراسىندا اتالعان اسكەري كۇشكە دەگەن سەنىمسىزدىك پايدا بو­لىپ, سان ءتۇرلى قاۋەسەت تاراعان ەدى. دۇ­نيە دۇرلىگىپ جاتقاندا نەنىڭ اق, نە­نىڭ قارا ەكەنىن ايىرىپ الۋ دا وڭايعا سوق­پا­سى انىق. وتكەن ءۇش ونجىلدىقتا لاڭكەستىك ارەكەتپەن ءدال بۇلاي بەتپە-بەت كەلىپ كورمەگەن حالىقتىڭ ۇرەيى ۇشقانىن تۇسىنۋگە بولادى. سوعان قاراماستان قا­زاق­ستان قاناتى قايىرىلىپ, بىرلىگىنەن ايىرىلىپ, سودىرلارمەن جالعىز كۇرەسىپ جاتقان جوق.

«بىرىنشىدەن, قازاقستان ءدال وسىنداي جاعدايدا جالعىز ءوزى قالعان جوق. ۇقشۇ-نىڭ قولداعانى – تەرروريستەرگە تانىتقان ايبارى. سوعان قاراماستان, وسى جاعدايدى پايدالانىپ اڭگىمەنى داقپىرتقا اينالدىرعىسى كەلەتىن ازاماتتار بار. «ول اسكەر ەل اۋماعىندا قا­لىپ قالادى, وتانداستارىمىزعا وق اتا­دى», دەگەن سياقتى داۋرىقپا اڭگىمە تاراپ ءجۇر. تاعى دا قايتالاپ ايتايىن, ۇقشۇ اسكەرى تەك تەحنيكالىق كومەك كورسەتەدى. ياعني ولار ەلىمىزدەگى ماڭىزدى ستراتەگيالىق نىسانداردى قورعاۋعا, كۇزەتۋگە عانا كەلدى. ەسەسىنە, ءبىزدىڭ ارنايى جاساقتار ەلدەگى لاڭكەستەرمەن كۇرەسكە جۇمىلدىرىلادى. سەبەبى كۇنى كەشە, ەڭ الدىمەن, وسى ستراتەگيالىق نىسانداردى قورعاۋعا ءماجبۇر بولعان ەدىك. ەندى ءوز اسكەرىمىز الماتىعا اتتانىپ, ارنايى وپەراتسيالار جۇرگىزىپ جاتىر. ياعني ەل اۋماعىنا كىرگەن ۇقشۇ اسكەرى كوشەدە جۇرمەيدى. وتانداستارىمىز ولاردى كور­مەۋى دە, بايقاماۋى دا مۇمكىن. ەلدەگى جاعداي تۇراقتالعاننان كەيىن ۇقشۇ اسكەرى ۇشاقتارىنا ءمىنىپ, ەلدەرىنە كەتەدى. بۇل جەردەن گەوساياسي ويىن ىزدەۋدىڭ قاجە­تى جوق. مۇنى قىسىلتاياڭ شاقتا كورشى ەلدەردىڭ قازاقستانعا كومەگى دەپ تۇسىن­گەن ءجون. الەمدە ءسات ساناپ تەحنولوگيا تۇرلەنىپ جاتىر. گيبريدتىك سوعىس دەگەن پايدا بولدى. ۇقشۇ-عا مۇشە كەيبىر مەملە­كەتتەردىڭ وسى ماسەلەگە قاتىستى تاجى­ري­بەسى بار. ولاردىڭ تاجىريبەسى بىزگە ۇلكەن كومەك», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى ايدوس سارىم.

بۇل جاعداي قازاقستاندى قايتسە دە شىڭداپ, شىنىقتىرىپ شىعادى. قاۋىپ­سىزدىك قىزمەتىنىڭ تاجىريبەسى ارتادى. ا.سارىم ايتىپ وتىرعانداي, ۇقشۇ اس­كەرىنەن ۇرەيلەنەتىن تۇك تە جوق. ءتىپتى ول اسكەردى قاراپايىم حالىق كور­مەۋى دە, باي­قاماۋى دا مۇمكىن. سە­بە­بى لاڭكەستەرمەن كۇرەستى ءوز اسكەرىمىز جۇرگىزەدى.

مۇنى پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسى­نىڭ بۇرىنعى ءبىرىنشى ورىنباسارى داۋ­رەن اباەۆ تا ايتتى. «بۇل – بىتىم­­گەرلىك ميسسياسى. ۇقشۇ اسكە­رى اس­­كەري قي­م­ىلدارعا قاتىسپايدى. تەررو­ري­ستەر­دى جويۋمەن اينالىسپايدى. 6 قاڭ­تاردا قالا­نى تازارتۋ وپەراتسياسىن قورعانىس مينيس­ترلىگىنىڭ اسكەري بولىگى, «ارىستان», «ارلان», «بۇركىت» بولىمشەلەرى اتقاردى. سونىمەن بىرگە ۇيىمنىڭ بىتىم­گەرشىلىك ميسسياسى قورعاۋ جانە كۇزە­تۋ قىزمەتىن ورىندايدى. وپەراتسيا ناتيجەسىندە قالا­داعى بارلىق اكىمشىلىك عيماراتتار تەرروريستەردەن تازارتىلدى», دەدى د.اباەۆ.

بەيبىت كۇندى وت كەشكەن, مايدان كورگەن ادامنان ارتىق ەشكىم دە باعالاي الماي­تىنى انىق. سونداي اعا بۋىن اردا­گەرلەرىمىز ارامىزدا بار. سوندىقتان ۇقشۇ-نىڭ بىرىككەن بىتىمگەرلىك اسكەري كۇشتەرىنىڭ ماڭىزى تۋرالى, ەڭ الدىمەن, سوعىستىڭ سويقانىن باستان وتكەرگەن ازاماتتار ايتا الادى. «ناۋقاسقا ءدارى بەرسەڭىز – ەمدەلەدى. ءدال سول سەكىلدى, ۇقشۇ-نىڭ قازاقستانعا قول ۇشىن سوزۋى – ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن تىكتەيدى. بۇل ۇيىمنىڭ ساربازدارى ەلىمىزدە شايقاسقا, قاقتىعىسقا قاتىسپايدى. ستراتەگيالىق نىسانداردى قورعاۋعا الادى. سوندىقتان وتانداس­تارىمىز پرەزيدەنتتىڭ بۇل شەشىمىنە تۇسىنىستىكپەن قاراۋى ءتيىس. ەگەر جاعدايدى ۋشىقتىرىپ الساق ناعىز قيىندىق سوندا پايدا بولادى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل قادامىن دەر كەزىندە قابىلداعان دۇرىس شەشىم دەپ بىلەمىن. ىنتىماق, بىرلىك, كەلىسىم – ەڭ اسىل باقىت ەل ءۇشىن. ەلىمىز, ەگەمەندىگىمىز, تۇتاستىعىمىز ءۇشىن پرەزيدەنتتى بارىنشا قولداۋىمىز قاجەت», دەدى اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, ءماجىلىس دەپۋتاتى باقىتبەك سماعۇل.

وزگە ەلدەردىڭ اسكەري كۇشىنە, ساربازدارىنا جۇگىنۋدىڭ قانداي قاجەتى بار دەگەن سۇراۋلى سويلەم ەل اماندىعىن ويلايتىن ءار ازاماتتىڭ كوكەيىندە تۇرارى انىق. ماسەلە سول قاجەتتىلىكتىڭ بولعانىندا بو­لىپ وتىر. ماڭىزدى نىسانداردى قور­عاۋسىز قالدىرىپ, تەرروريزممەن كۇ­رە­سۋ دەگەنىڭىز بوس ءسوز. ارنايى جاساقتارىمىز لاڭكەستەرگە لاپ قويعان كەزدە ستراتەگيالىق نىساندار دۇشپاننىڭ قولىنا تۇسسە قالاي بولماق؟ ءسويتىپ جۇرگەندە ەلدەگى جاعداي دا جاقسارا قويمايتىنى انىق. «وداقتاستاردىڭ قولداۋىنسىز دا ءوز اسكەرىمىزبەن ماسەلەنى شەشۋگە بولادى. بىراق جاعداي قازىرگىدەي 2-3 كۇندە ەمەس, ودان ۇزاقتاۋ ۋاقىت ارالىعىندا رەتتەلەر ەدى. وندايدا ادام شىعىنى دا ارتادى. سوسىن ءبىز بىتىمگەرلىك كۇش قۇرامىنداعى ماماندارمەن تاجىريبە الماسۋدامىز. احۋال قالىپقا كەلگەن بويدا ولار ءوز ەلدەرىنە قايتادى», دەدى ساياسي شولۋشى عازيز ابىشەۆ.

ەڭ باستىسى, ۇقشۇ-نىڭ بىرىككەن بىتىمگەرلىك اسكەري كۇشتەرى قىزمەتىن ورىنداپ بولعان سوڭ ءوز مەملەكەتتەرىنە قايتادى. وعان ورىنسىز ءشۇبا كەلتىرىپ, ەلىمىزگە باسقىنشىلار كىردى دەپ ويلاۋدىڭ ءوزى ابەستىك. «شەتتەن اسكەردىڭ كىرۋى ەلدەگى تۇراقتىلىققا كەسىرىن تيگىزبەيدى. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر وسىعان دەيىن دە مۇنداي جاعدايعا تاپ بولعان. كەزىندە قىرعىز ەلىندە بولعان قىرعىن كەزىندە دە كورشى ەل باسشىسى وسى ۇيىمنان كومەك سۇراعان ەدى. ۇيىمنىڭ ءاۋ باستا قۇرىلۋداعى ماقساتى دا وسى بولاتىن – قيىن كەزدە ءبىر-بىرىنە قول ۇشىن سوزۋ», دەدى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سانات كوشكىمباەۆ.

ۇقشۇ-نىڭ بىرىككەن بىتىمگەرلىك اسكەري كۇشىنە جۇگىنۋ دەگەنىڭىز – وتاندىق ارميانىڭ وسالدىعىن اڭعارتپايدى. كەرىسىنشە, كۇردەلى كەزەڭدە جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, بىرلەسە ارەكەت ەتۋدىڭ بىرەگەي ۇلگىسى قالىپتاسادى. سەبەبى لاڭكەستىك ارەكەتتەردىڭ زيانىن تارتىپ, زاردابىن شەگىپ وتىرعان تەك قازاقستان ەمەس. تەرروريزممەن جاھان جۇرتى جاعا جىرتىسىپ كەلەدى. «بۇل اسكەري السىزدىكتى ءبىلدىرىپ وتىرعان جوق. ءاربىر مەملەكەتتىڭ ءوزىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگى بار. تەرروريزم دەگەن ءبىر مەملەكەتتىڭ عانا اياسىندا شەشىلەتىن دۇنيە ەمەس. ءار مەملەكەت ءوز ساراپتامالارىن جاساپ جاتىر. مۇنى تەك ۇجىمداسقان, بىرىككەن كەزدە عانا جەڭە الامىز», دەدى تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى باقتىباي قاسىمبەكوۆ.

ۇقشۇ-نىڭ بىرىككەن بىتىمگەرلىك اس­كەري كۇشتەرى قايتكەن كۇندە دە قازاق­س­تان اۋماعىندا قالمايدى. ەسەسىنە, «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» قازاق حالقى بۇل قيىن كەزەڭدى دە وتكەرىپ, اياققا نىق تۇراتىنى انىق. ۋاقىت – ەمشى. مەملەكەت باسشىسى حالىققا ۇندەۋىندە ء«بىزدىڭ تاريحىمىزداعى وسى ءبىر قيىندىقتى تەز ارادا ەڭسەرەتىنىمىزگە ەشقانداي كۇمانىم جوق. ەڭ باستىسى, بولاشاقتا مۇنداي وقيعالاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەۋ كەرەك», دەدى. ەل الدىندا تۇرعان ەندىگى ماقسات تا وسى. وسىنداي ورىنسىز وقي­عا­لار­دىڭ قايتالانۋىنا جول بەرىلمەۋى كەرەك.