ۇلى دالانىڭ تورىندە قازىعى قاعىلعان ەل استاناسى ۇلتتىق رۋحتىڭ ماڭگىلىك مايەگى, التىن تامىرى ىسپەتتى. ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىكتىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى وسى شاھاردا ارمانىن اسپانداتىپ, تالعامىن شىڭدايدى, ويى مەن بويىن تۇزەيدى. سەبەبى ەڭسەلى ەلوردا – قازاق ەلىنىڭ قايماعى بۇزىلماعان بولمىس-ءبىتىمىن, اسىل قاسيەتىن, كەمەلدىگى مەن تەرەڭدىگىن تەربەتىپ تۇرعان شىرايلى شاھار. «ەدىلدىڭ بويىنا ەل قوندىرسام» دەپ كەتكەن ءباھادۇر ماحامبەتتىڭ ارمانىن ەلباسى ەسىلدىڭ بويىندا ورىندادى. ەل قوندىردى. ەل سۇيسىنەر ەڭسەلى شاھار تۇرعىزدى.
باس قالا – اسقاق رۋحتىڭ الاڭى
التى قۇرلىققا قازاق جۇرتىنىڭ ايبىنىن اسىرىپ, مەرەيىن تاسىتقان ەلوردا سارىارقانىڭ سالقار توسىندە قانات جايعان ساتتەن بەرى ۇلتتىق رۋحىمىزدىڭ ۇستىنىنا اينالدى. ەل ەگەمەندىگىنىڭ ەڭ ۇلى ولشەمى دە وسى ەل استاناسىنىڭ بولعانى ەمەس پە؟ اتا-باباسى اڭساعان ازاتتىققا قولى جەتىپ, استاناسى اسقاقتاعان الاش بالاسىندا ودان اسقان ارمان جوق. استاناسى بىلاي تۇرسىن, ءوز ءتىلى, ءوز مادەنيەتى, ءوز ادەبيەتى جوق ەلدەر قانشاما؟ ءبىز بۇل قاسىرەتتەن اۋلاقپىز. ەسىلدىڭ بويىنا ەڭسەلى ەلوردا تۇرعىزىپ, ايرانداي ۇيىعان تاتۋلىعىمىزدى تۋ ەتىپ كەلەمىز.
الايدا كەمەل كەلەشەككە ۇمتىلۋ ءۇشىن دە سانادا ساباقتاستىق بولۋى قاجەت. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سوزىمەن ايتساق, «بۇگىنگى كۇندى ءتۇسىنىپ-ءتۇيسىنۋ ءۇشىن دە, بولاشاقتىڭ ديدارىن كوزگە ەلەستەتۋ ءۇشىن دە كەشەگى كەزەڭگە كوز جىبەرۋىمىز كەرەك». ءبىر قىزىعى, بۇگىنگى نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اۋماعى بولاشاقتا ەل استاناسى بولاتىنىن وسىدان 180 جىل بۇرىن تاپ باسىپ ايتىپ كەتكەن ءبىر ادام بار.
ول – اقسۇيەك اتاعىنان ايىرىلىپ, 25 جىلعا سىبىرگە جەر اۋدارىلعان پولياك جازۋشىسى ادولف يانۋشكەۆيچ. جازۋشى ءبىر جازباسىندا «اقمولا – بۇكىل دالانىڭ بولاشاق استاناسى» دەپ تاپ باسىپ جازادى. مۇنداي دا ساۋەگەيلىك بولادى! ءدال وسىنداي كورەگەندىكتى قازاقتىڭ قايسار ۇلى ءاليحان بوكەيحان دا ايتقان بولاتىن. «قازاقتى اۆتونوميا قىلساق, قاراوتكەل – الاشتىڭ ورتاسى, سوندا ۋنيۆەرسيتەت سالىپ, قازاقتىڭ ۇل-قىزىن وقىتساق, «قوزى كورپەش – باياندى» شىعارعان, شوقان, اباي, احمەت, مىرجاقىپتى تاپقان قازاقتىڭ كىم ەكەنىن ەۋروپا سوندا بىلەر ەدى-اۋ», دەپ ارمان-مۇراتىن ساباقتايدى ۇلت قايراتكەرى.
ەسەسىنە, ەگەمەن ەلدىڭ استاناسىن ايقىنداۋ باقىتى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ماڭدايىنا جازىلدى. «جاڭا استاناعا كوشۋ جانە ونى سالۋ تۋرالى وي مەندە ەرتەرەكتە, سوناۋ الىستاعى 1992 جىلى تۋعان ەدى, بىراق مەن ول كەزدە مۇنى اۋزىمنان شىعارمادىم, ويتكەنى قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى ويلاعاندى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى», دەي كەلە تۇڭعىش پرەزيدەنت: «1992 جىلى, قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتتىگىنە بۇكىل حالىق بولىپ سايلاعاننان كەيىن مەن اقمولاعا كەلدىم. ەسىلدەن كولدەنەڭ تارتىلعان ەسكى كوپىردىڭ ورتاسىندا تۇرىپ, وزەنگە قارادىم. ماعان قالانىڭ ورتاسىندا وزەن اعىپ جاتقان بولسا, قاشاندا سول ۇنايتىن. وزەن قالاعا ەرەكشە كورىك بەرەدى, مارتەبەسىن كوتەرەدى. مىسالى, بىزدە جايىقتىڭ بويىندا اتىراۋ, سىرداريانىڭ بويىندا قىزىلوردا, توبىلدىڭ بويىندا قوستاناي, ەرتىستىڭ بويىندا سەمەي مەن كەرەكۋ ورنالاسقان. ال الەمدە قانشاما استانا وزەن جاعاسىنا سالىنعان. سانكت-پەتەربۋرگ – نەۆادا, ماسكەۋ – ءوزى اتتاس وزەندە, پاريج – سەنادا, لوندون تەمزادا تۇر. ونىڭ ۇستىنە اقمولا قازاقستان مەن بۇكىل ەۋرازيانىڭ ورتالىعىنا ورنالاسقان», دەپ ءوز ويىن تۇيىندەيدى.
مىنە, ەلوردا اۋماعىندا قايناپ جاتقان ۇلتتىق رۋحتى وسىدان-اق اڭعارا بەرىڭىز. بۇگىنگى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ استاناسى سول رۋحتان اجىراپ قالعان جوق. ۇلتتىق بولمىستىڭ ەرتەڭگى بەينەسىن ايقىنداعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. باس قالاداعى «رۋحاني جاڭعىرۋ» جوبالىق كەڭسەسى اتالعان باعدارلامانىڭ 6 باعىتىن باسشىلىققا الىپ, 17 ارنايى جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ جول كارتاسى مەن ينديكاتورلارى اياسىندا اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولاتىن ماڭىزدى قادامدار, ىلكىمدى ىستەر جاساپ جاتىر.
ولاردىڭ قاتارىندا «تۋعان جەر», «قازاقستانداعى 100 جاڭا ەسىم», « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى», «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى», «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق», «قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى», «اۋىل – ەل بەسىگى», «تۇركى الەمىنىڭ گەنەزيسى», «دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىنىڭ مىڭ جىلى», «تاريحتىڭ كينو ونەرى مەن تەلەۆيزياداعى كورىنىسى», « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى», «ارحيۆ – 2025», « ۇلى دالانىڭ ەجەلگى ونەر جانە تەحنولوگيالار مۋزەيى», «ۇنەم – قوعام قۋاتى», ء«داستۇر مەن عۇرىپ», «ەڭبەك – ەلدىڭ مۇراتى», «قۇقىقتىق مادەنيەت» جوبالارى بار. بۇل جوبالاردى جۇيەلى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا ەلوردا اۋماعىندا ۇيىمداستىرىلعان شارالاردىڭ دەنى 400-دەن اسىپ جىعىلادى.
ەلباسى « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا « ۇلى دالا ءال-فارابي مەن ياساۋي, كۇلتەگىن مەن بەيبارىس, ءاز تاۋكە مەن ابىلاي, كەنەسارى مەن اباي جانە باسقا دا كوپتەگەن ۇلى تۇلعالار شوعىرىن دۇنيەگە اكەلدى. سوندىقتان ءبىز بىرىنشىدەن, اتاقتى تاريحي تۇلعالارىمىز بەن ولاردىڭ جەتىستىكتەرىنىڭ قۇرمەتىنە اشىق اسپان استىندا ەسكەرتكىش-مۇسىندەر قويىلاتىن « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى» اتتى وقۋ-اعارتۋ ەنتسيكلوپەديالىق ساياباعىن اشۋىمىز كەرەك», دەگەن بولاتىن.
ەلباسىنىڭ بۇل ۇسىنىسى ەلوردا اۋماعىندا ەسكەرۋسىز قالعان جوق. ماسەلەن, بىلتىر مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن ءال-ءفارابيدىڭ 1 150 جىلدىق مەرەيتويى كەڭ كولەمدە اتالىپ وتسە, كۇنى كەشە ەلوردادا كورنەكتى فيلوسوف ءارى ويشىل ءابۋ ناسىر ءال-فارابي ەسكەرتكىشى اشىلدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا ورناتىلعان مونۋمەنت ءال-فارابي اتىنداعى وقۋشىلار سارايىنىڭ جانىندا ورنالاسقان. مونۋمەنت اۆتورلارى – ءا.بۇركىتباەۆ, د.سارباسوۆ, ك.بەگۋليەۆ, ا.توقباەۆ, د.ۇسەنباەۆ. گرانيت پەن قولادان جاسالعان ەسكەرتكىشتىڭ بيىكتىگى – 9,5 مەتر.
بۇعان دەيىن قالادا الاشورداشىلارعا, سونداي-اق تالعات بيگەلدينوۆكە, دينا نۇرپەيىسوۆاعا, قانىش ساتباەۆقا, جۇمابەك تاشەنوۆكە, جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆكە, ىبىراي التىنسارينگە ەسكەرتكىشتەر ورناتىلعان بولاتىن. سونداي-اق نۇر-سۇلتاندا كۇن سايىن ادامداردىڭ ءومىرىن قۇتقاراتىن ءورت سوندىرۋشىلەر مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇرمەتىنە مونۋمەنتتەر ورناتىلدى. بۇل جۇمىس جاستاردىڭ رۋحاني, پاتريوتتىق جانە مادەني قۇندىلىقتارىن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلىپ كەلەدى. رۋحاني جاڭعىرۋ دەگەنىمىز – وسى. قالادا حالقىمىزدىڭ قايسار رۋحى, تارلان تاريحىمىزدىڭ بەدەرلى بەينەسى, تۇعىرلى تۇلعالاردىڭ ەڭسەلى ەسكەرتكىشتەرى ايقىن اڭعارىلادى. مەكتەپ, داڭعىل, كوشە اتاۋلارى دا ۇلتتىق رۋحىمىزبەن سۋعارىلعان. بۇل جونىندە نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ «مەملەكەت تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى ايتسام, ناعىز رۋحاني جاڭعىرۋدى باسىمىزدان وتكەرىپ جاتىرمىز دەسەك ارتىق ايتقانىمىز ەمەس. ەلورداداعى جاڭا كوشەلەرگە ءابىش كەكىلباي ۇلى, فاريزا وڭعارسىنوۆا ەسىمدەرى بەرىلسە, قالاداعى بىرنەشە مەكتەپ ۇلت زيالىلارىنىڭ اتىمەن اتالا باستادى. بىلتىر وقۋ ورىندارىنا احمەت بايتۇرسىن ۇلى, بەيىمبەت مايلين, شاكارىم قۇدايبەردى ۇلى, جۇمابەك تاشەنوۆ, ءماشھۇر ءجۇسىپ, ءىلياس جانسۇگىروۆ, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى, ءاليحان بوكەيحان, ساكەن سەيفۋلليندەردىڭ ەسىمدەرى بەرىلدى. بيىل دا وسى قاتارلى ۇلت زيالىلارىنىڭ ەسىمدەرى جاڭا مەكتەپتەرگە بەرىلۋگە رەسپۋبليكالىق ونوماستيكالىق كوميسسيانىڭ شەشىمىن كۇتىپ وتىر. بۇل وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن وتە قاجەت دۇنيە», دەگەن بولاتىن.
ۇلتتىق رۋحتى ۇلتتىق تاربيە اسقاقتاتادى
ەلوردا تورىندە ۇلتتىق رۋحتى جاڭعىرتۋ قادامدارى بارىنشا جۇيەلى, جوسپارلى جاسالىپ جاتقانى انىق. ۇلتتىڭ ايناسىنا اينالعان شاھاردى كورىپ, جاھان جۇرتشىلىعى قازاق ەلىنىڭ ديدارىن تانيدى. الايدا باس قالاداعى بايىپتى باستامالار ەسكەرتكىشتەرمەن, كوشە اتاۋلارىمەن شەكتەلىپ قالعان جوق. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءتورتىنشى وتىرىسىندا «بەدەلدى حالىقارالىق زەرتتەۋ قورىتىندىلارى ءبىزدىڭ وقۋشىلاردىڭ وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا داعدىلارى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە دامىماعانىن كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان وقۋ مادەنيەتىنە باۋلۋ, وقۋ ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ ەلىمىزدەگى ورتا ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ باسىم باعىتىنا اينالۋعا ءتيىس. بالانىڭ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى, قورشاعان ورتانى كىتاپ ارقىلى تانۋى مەكتەپ قابىرعاسىندا قالىپتاسۋ كەرەك. ال كىتاپحانا وقۋشىنىڭ سول ىنتاسىن وياتىپ, ونى قىزىقتى كىتاپ الەمىنە جەتەلەۋى قاجەت», دەي وتىرىپ, كىتاپ وقيتىن ۇلت قالىپتاستىرۋ ءۇشىن جاس قازاقستاندىقتار اراسىندا وقۋ مادەنيەتىن دامىتۋعا جانە ىلگەرىلەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارعان بولاتىن. وسىعان بايلانىستى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ۇلتتىق جاڭعىرۋ كەزەڭىنە كوشىرۋ جونىندەگى جول كارتاسىنا سايكەس, بيىل ەلىمىزدە العاش رەت «تۋعان ەلىڭ قازاقستانىڭدى جاقسى بىلەسىڭ بە؟» تاقىرىبىنداعى رەسپۋبليكالىق بالالار وقۋلارى ۇيىمداستىرىلىپ, ەلوردا جاستارى جۇلدەلى 3-ورىننان كورىندى.
نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى «رۋحاني جاڭعىرۋ» قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى قولعا العان اۋقىمدى ءىس-شاراعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن باس-اياعى 37 مىڭنان استام مەكتەپ وقۋشىسى قاتىسىپ, تالاستى تارتىسقا ءتۇستى. مۇنداعى ماقسات – بالالار اراسىندا كىتاپ وقۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى قالىپتاستىرۋ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ءوز وتانىنا دەگەن ماقتانىش سەزىمىن وياتۋ, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ يدەيالارىن ءتۇسىندىرۋ ەدى.
وسىلايشا, جاس ۇرپاقتىڭ جىگەرىن جانىپ, نامىسىن قايرايتىن, وي كوكجيەگىن كەڭەيتەتىن بايقاۋعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن 3 600-دەن استام جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 37 مىڭنان استام ورتا بۋىن وقۋشىسى قاتىستى. مەكتەپ ىشىنەن ىرىكتەلىپ, جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان تۇلپار اتانعان بالاقايلاردىڭ ءبىرى جەڭىستى جولدارىن جالعاستىرىپ جاتسا, ەندى ءبىرى جەڭىلىستىڭ اششى ءدامىن تاتىپ, ىستىق جاسقا دا ەرىك بەردى. بايقاۋ پروتسەسى وڭىرلىك اكىمدىكتەردىڭ, وبلىستىق, قالالىق, اۋداندىق ءبىلىم بولىمدەرىنىڭ كومەگىمەن ۇيىمداستىرىلدى.
ءبىر قىزىعى, بۇعان قازىلىق ەتكەن كوميسسيا قۇرامىنا دا وڭايعا سوققان جوق. بالالار بىرىنەن ءبىرى اسادى. ارينە, ولارعا قويىلاتىن سۇراقتار دا ءتۇرلى دەرەككوزدەردەن الىنعان بولار دەپ توپشىلاعان بولاتىنبىز. الايدا ءبارى ءبىز ايتقانداي بولماي شىقتى. بۇل ماقساتتا ارنايى «سيقىرلى جۇلدىزشا», «اتامەكەن» ەلىنىڭ سيقىرلى اڭىزدارى», ەجەلگى قازاقستان تاريحىنىڭ كوڭىلدى وقۋلىعى «سيقىرلى قازعىش-تاياقشا», «قازاقستان ەلىنە سيقىرلى ساياحات» سىندى ارنايى كىتاپتار باسىلىپ شىعارىلدى. مىنە, وسى كىتاپتاردىڭ نەگىزىندە بايقاۋعا قاتىسۋشىلارعا سۇراقتار ازىرلەنىپ, تاپسىرمالار بەرىلدى. سونىمەن قاتار وقۋشىلارعا وسى كىتاپتاردا بار مالىمەتتەردەن تىس رامىزدەر, ۇلتتىق ۆاليۋتا, ۇلتتىق تاريح تۇرعىسىنان دا ساۋالدار قويىلىپتى. الايدا جاس تا بولسا باس بولعان بالدىرعاندار مۇنداي سۇراقتارعا دا مۇدىرگەن جوق.
بايقاۋدىڭ قورىتىندى رەسپۋبليكالىق كەزەڭىندە قازاقستاننىڭ بەس وڭىرىنەن ۇزدىك شىققان 25 بالا, ياعني 5 كوماندا باق سىنادى. سونىڭ بارىسىندا قاتىسۋشىلار تۋعان ولكەنىڭ تاريحى, مادەنيەتى, گەوگرافياسى, استرونومياسى, سالت-داستۇرلەرى, سونداي-اق «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ارناۋلى جوبالارى بويىنشا سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ, كۆەستكە قاتىستى. وسىلايشا, 10 جەلتوقساندا نۇر-سۇلتاندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ كەڭسەسىندە رەسپۋبليكالىق كونكۋرستىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى. وندا ۇيىمداستىرۋ مۇشەلەرىمەن قاتار, جەڭىمپاز وڭىرلەردەن كەلگەن ءبىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, ۇستازدار جانە وقۋشىلار باس قوستى.
بايقاۋ كوميسسياسىنىڭ شەشىمىنە سايكەس, 3-ورىنعا ەلوردالىق №86 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ وقۋشىسى ەرالى قوزى, №66 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ وقۋشىسى تورەگەلدى راحمان, №70 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ وقۋشىسى قۇرمانالى ارمان, №56 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ وقۋشىسى ساپا تەمىرلان, №40 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ وقۋشىسى سابىر ەرسۇلتان يە بولدى. جەڭىمپازدار ارنايى گراموتالارمەن, باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
سونىمەن قاتار وسى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى اياسىندا قولعا الىنعان 17 ارنايى جوبانىڭ ءبىرى سانالاتىن « ۇلى دالانىڭ ەجەلگى ونەر جانە تەحنولوگيالار مۋزەيى» جوباسى اياسىندا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تۋريزم جانە ولكەتانۋ ورتالىعى «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى – جاس ۇرپاققا امانات» تاقىرىبىندا ۆەبينار ۇيىمداستىردى. ال 1 مامىر – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى «الجير» ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە توتاليتاريزم قۇرباندارىنىڭ مەموريالدى-مۇراجاي كەشەنى مەرەكەگە وراي «ۇلت بىرلىگى – ۇلى بايلىق» كورمەسىن, «تاتۋلىق – دوستىقتىڭ كيەلى بەسىگى» اتتى ءدارىسىن ۇسىندى. بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى اتريۋم زالىندا «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – بىرلىك پەن كەلىسىمنىڭ سيمۆولى» تاقىرىپتىق ونلاين-ەكسكۋرسياسىن جۇرگىزىپ, ساكەن سەيفۋللين مۋزەيى «ەل تىرەگى – تاتۋلىق» تاقىرىبىندا ونلاين فوتو-كورمە ۇيىمداستىردى.
«جاھاندانۋ زامانىنداعى قازاقستاندىق مادەنيەت» ارنايى جوباسى اياسىندا قالامگەرلەر اللەياسىندا «اشىق اسپان استىنداعى كىتاپحانا» اكتسياسىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسى مەن Foliant باسپاحاناسى كىشكەنتاي وقىرماندارعا ءوز كىتاپتارىن ۇسىندى. كورمەگە قازاق ادەبيەتى, شەتەل ادەبيەتى, الەم ادەبيەتىنىڭ ەرتەگىلەرى مەن قازاق جازۋشىلارىنىڭ روماندارى قويىلدى. فەستيۆال اياسىندا كۇنى بويى فەيسبۋك, ينستاگرام پاراقشالارىندا «كىتاپ وقىپ, رۋحاني باي بول!» رەسپۋبليكالىق ونلاين-چەللەندجى بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, ارتىستەر, وقىرمانداردىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلدى.
ۇلتتىق مۋزەيدە كۇش اتاسى قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆتىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا وراي, «قازاق دالاسىنىڭ ۇلى بالۋانى قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆ» اتتى تاقىرىپتىق بەينەەكسكۋرسيا ۇسىندى. سونداي-اق ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا, ق.مۇڭايتپاس ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىنا وراي نۇر-سۇلتان قالاسىندا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇلدەسى ءۇشىن قازاق كۇرەسىنەن «قازاقستان بارىسى» رەسپۋبليكالىق تۋرنيرىنە ىرىكتەۋ ماقساتىندا «نۇر-سۇلتان بارىسى» ءوتىپ, وندا 26 بالۋان باق سىنادى. ءدۇبىرلى دودا – «قازاقستان بارىسى» تۋرنيرىنە جولدامانى ساراپقا سالدى. تارتىسقا تولى بەلدەسۋلەر ناتيجەسىندە ولجاس شىنكەەۆ توپ جارىپ, التىن بەلبەۋدى يەلەندى. ەكىنشى ورىن ايبات سەيتەنگە بۇيىرسا, ۇزدىك ۇشتىكتى نۇربەك دوسمۇحانبەتوۆ قورىتىندىلادى.
«دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىنىڭ مىڭ جىلى» ارنايى جوباسىنىڭ اياسىندا تاۋەلسىزدىك سارايىندا «التىن دومبىرا» ونەر ورتالىعى اشىلدى. ونەر ورتالىعىندا بالالار تەك دومبىرا تارتۋدى ۇيرەنىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار جاس بۋىننىڭ قازاق حالقىنىڭ رۋحاني بولمىسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. قازاق وركەسترىنىڭ سەيتەك ورازالى ۇلىنىڭ 160 جىلدىعىنا ارنالعان «زامان-اي» ونلاين كونتسەرتى ءوتتى. كەش كۇيشى, كومپوزيتور, قوعام قايراتكەرى – سەيتەك ورازالى ۇلىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن جاڭعىرتۋعا, قازاقتىڭ كۇي ونەرىندە وزىندىك ايقىن قولتاڭباسىن قالدىرعان ونەر يەسىنىڭ مول مۇراسىن كورسەتۋگە ارنالدى.
نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا وراي « ۇلى دالا داۋىسى» ءداستۇرلى مۋزىكا كەشى ءوتتى. ال مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى د.نۇرپەيىسوۆانىڭ 160 جىلدىعىنا ارنالعان «دينادان جەتكەن كۇي كۇمبىر» رەسپۋبليكالىق مۋزىكالىق چەللەندجىن ۇيىمداستىردى. «حالىق ءانى» ءبولىمىنىڭ «جاڭا تولقىن» اتتى ءداستۇرلى مۋزىكا كەشى قولعا الىنىپ, وعان فيلارمونيا انشىلەرىمەن بىرگە «قورقىت» ەتنوانسامبلى جانە «شالقىما» حالىق بي ءانسامبلى قاتىستى.