ۇلى دالا مۇرالارى

ماڭىزدى جيىندى اشىپ پىكىر بىلدىرگەن ازى­رەت سۇل­تان مەملەكەتتىك تا­ري­­حي-ما­دەني قورىق-مۋزەي دي­­رەك­تورىنىڭ مىندەتىن ات­­قا­رۋشى ەرسىن تاجى­باەۆ­تىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, ەل­­وردا تورىندە كورمە وتكى­زۋ­­دەگى باستى ماقسات تۇر­كىس­تان ولكەسىنىڭ تاريحي قۇن­­­­دىلىقتارى مەن رۋحاني-ما­­­دەني كەلبەتىن استانالىق اعايىن­دارعا تانىستىرۋمەن قاتار, مە­كەمەارالىق ىنتى­ماق­تاستىق ورناتۋ ەكەن.

بۇل رەتكى كورمە ەكسپوزيتسيا­سىنا مۋزەي-قو­رىق­تىڭ نەگىزگى قورىنان الىن­عان 60-قا جۋىق ەكسپونات اكە­لىنسە, ولاردىڭ 37-ءسى جازبا ەس­كەرتكىشتەر دە, قالعاندارى قۇران تاپسىرلەرى مەن قاسيەتتى كىتاپتى كوركەم بەزەندىرگەن كارتينالىق ۇل­گىلەر, سونداي-اق كۇرسى, تاس­پيح, شىراعدان سەكىلدى زاتتىق مۇ­رالار ەكەن.

كورمە سورەسىنە قويىلعان جادىگەرلەردى جەكە-جەكە تانىستىرار بولساق, ءحVىىى-ءحىح عع. ءتان قولجازبا جانە حح عا­سىردىڭ باسىندا قازان باس­پاسىنان جارىق كورگەن قا­سيەتتى قۇراندار, 1910 جى­لى اراب-پارسى تىلىندە قازان باس­پاسىنان شىققان تاپسىر­­لەر, ساحيح ءال-ءبۋحاريدىڭ اراب تىلىندە ىستانبۇلدىڭ دار ءال-حاليفات ءال-عاليا عا­ميرا باسپاحاناسىندا 1897 جى­لى باسىلعان «مۇحاممەد (س.ا.ۋ.) حاديستەرى», 1906 جىلى قازان قالاسىندا «اعايىندى كاريموۆتەر» باس­پاحاناسىنان شىققان تۇركى تىلىندە جازىلعان «مىڭ ءبىر حاديس» كىتابى, قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ 1845 جىلدارى كو­شىرىلگەن قول­جازبا «ديۋاني حيكمەت» كى­تابى, «ديۋاني حيكمەت» كىتابىنىڭ قازان باسپاسىنان شىققان نۇسقالارى, عۇلاما قۇل ءازيمنىڭ «حيكمەت» كىتا­بى, س.باقىرعانيدىڭ ءحVىىى عا­سىردا كوشىرىلگەن قولجازبا «ديۋان» كىتابى, اۋليە بيدەل­دىڭ «ديۋان» كىتابىنىڭ قول­جازباسى, قوجا ءحافيزدىڭ 1910 جىلى قازان باسپاسىنان شىققان «ديۋان» كىتابى, سو­فى اللاياردىڭ پارسى تىلىن­دە جازىلىپ, تاشكەنت باس­پا­­سىنان شىققان «ماسلاك ءال-مۋت­تاكين» كىتابى, 1907 جى­لى تۇركى تىلىندە بۇقارا باسپاسىنان شىققان ء«دىني ولەڭدەر جيناعى» كىتابى, الىشەر ءناۋايدىڭ تاشكەنت باسپاسىنان شىققان «عازال», «ديۋان» اتتى كىتاپتارى, يمام ماعرۋديدىڭ قولجازبا «قي­ساسى», شايىق حۋدايدات تاش-مۇحاممەد ءال-ءبۋحاريدىڭ ءحVىىى عاسىردا جازىلعان «بۋستان ۋل-مۋحيببين» كىتابى, ت.ب. قۇن­دى دۇنيەلەردى كوپشىلىك تا­ماشالادى. سونىمەن قاتار قۇران كارىم كىتابىنىڭ ايات­تارى, ناسح جانە سۋلس ۇلگى­سى­مەن ج­ازىلعان كارتينالارى كو­رەرمەن نازارىنا ۇسىنىلادى.

مادەني شارانى تۇيىن­دەگەن قولجازبالار جانە سيرەك كىتاپتار ۇلتتىق ورتا­لى­عىنىڭ باسشىسى جاندوس بول­دى­قوۆ: «اتالعان كورمە ەلور­دالىقتار ءۇشىن رۋحاني قازىنا بولارى انىق. ويتكەنى ەجەلگى رۋحاني قازىنا – ەجەلگى قولجازبا كىتاپتاردىڭ حالىققا بەرەرى مول. بۇل كورمە وسى جىل­دىڭ اياعىنا دەيىن ءبىر ايعا جۋ­ىق كەلۋشىلەرگە قىزمەت كور­­سە­تەدى. جاقسىعا جانى قۇ­مار كو­رەرمەندەردى كورمەنى تا­ما­شا­لاۋعا شاقىرامىز», دەدى.