تولارساقتان قان كەشىپ, مايداننىڭ اۋىر ازابىن كەشكەن جاننىڭ ءبىرى – عۇبايدوللا ابىلماعجانوۆ اقساقال. ول اقمولا وبلىسىنىڭ بۇرىنعى كيروۆ اۋدانىنىڭ قازاعى. سول اۋداندا “سوتسياليستىك قۇرىلىس” دەگەن كولحوز بولعان, عۇباڭ سول كولحوزدىڭ تۋماسى.
بەس سىنىپتىق ءبىلىمى بار ول سوعىسقا دەيىن كولحوزداعى جاۋاپتى جۇمىستاردى اتقارىپ جۇرەتىن. تاڭنىڭ اتىسىنان كۇننىڭ باتىسىنا دەيىن ءبىر بىتپەيتىن كولحوز جۇمىسىندا بريگادير بولعان ول كۇنۇزىن اتتان تۇسپەي, ماڭگى تاۋسىلمايتىن دالا جۇمىستارىنا حالىقتى ۇيىمداستىراتىن ايعايشى ەدى. ەر-ازاماتتى تەگىس كوگەندەپ, سوعىسقا الىپ كەتكەن جاعدايدا جۇمىس كۇشى ازايىپ, بريگاديردى دە ابدەن تيتىقتاتا باستاعان. سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە, اۋەلدە استىق پەن ەت ءوندىرۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋشىلاردى, كولحوز باسقارمالارىن, بريگادير, مامانداردى سوعىسقا المايمىز دەپ شەشكەن وكىمەت ولاردى دا مايدانعا اتتاندىرۋ قاجەت دەپ تاۋىپتى دەگەن حابار شىعادى. بۇل – كەڭەس اسكەرىنىڭ شىبىنداي قىرىلىپ جاتقان كەزىندە وكىمەتتىڭ امالسىز بارعان قادامى بولسا كەرەك. سول شەشىممەن 1942 جىلدىڭ قازان ايىندا عۇبايدوللا ابىلماعجانوۆ تا سوعىسقا الىنادى...
1903 جىلى تۋعان عۇباڭ سوعىس باستالعاندا 38 جاستا بولاتىن. ول ءۇيلى-باراندى, شيەتتەي بەس بالانىڭ اكەسى ەدى. ۇيدە جالعىز جۇمىس ىستەپ, ناپاقا تاباتىن دا سول بولاتىن. بىراق وندايعا قاراي ما, سوعىس قىزىپ, ادامدار قىرىلىپ جاتقان ورتاعا ونى دا الدى-ارتىنا قاراتپاي الا جونەلەدى. ءبىر ايدان كەيىن جالعىز ءىنىسى قايروللانى دا سوعىسقا اكەتەدى.
عۇبايدوللا الدىمەن 91-ءشى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ وقىپ-ۇيرەنۋ باتالونىندا كۋرسانت بولىپ قىزمەت ەتەدى. وسى قۇرامانىڭ قاتارىندا “سوتسياليستىك وتان مەن ءستاليننىڭ ىستەرىنە” ادال بولاتىندىعى جونىندە قاراشا ايىندا انت بەرەدى.
ءوزىنىڭ قالاي سوعىسقانى تۋرالى اقساقال اڭگىمە ايتۋعا شورقاق ەكەن. تەك اۋىر كۇرسىنىپ, سوعىس سۋرەتتەرى ەسىنە تۇسكەندە قاتتى تولقيتىن دەپ ەسكە الادى, قىزى ءشارىپجامال اپاي. دەگەنمەن, سۋىرتپاقتاپ سىر تارتقاندا ونىڭ اڭگىمەلەرىنەن مايدان دالاسىنىڭ اۋىر ازاپتارى مەن قاندى سۋرەتتەرى كوز الدىڭا كەلەدى. اۋزى اۋىر عۇباڭ كەيبىرەۋلەر سەكىلدى اسىرەقىزىل سۋرەتتەرمەن سويلەمەي, اششى شىندىقتىڭ ءوزىن ايتادى ەكەن.
بۇلاردى 1943 جىلدىڭ قاقاعان قىسىندا مايدانداعى اسكەرگە قوسادى. سوندا كيىم جۇقا, اياقتا ەتىكتىڭ ورنىنا شۇبەرەكتەن وراما بولعان. روتانىڭ ستارشيناسى بۇلاردىڭ مىنا ءتۇرىن كورىپ, جىلارىن دا, كۇلەرىن دە بىلمەپتى. سوسىن ءبىر شەشىمگە كەلىپ مەن سەندەردى قازىر كيىندىرەمىن, تەك وزدەرىڭە مىقتى بولىڭدار, دەيدى. ءسويتىپ, جاڭادان كەلگەن ونشاقتى جاۋىنگەردى حۋتوردىڭ شەتىندەگى ءبىر سارايعا الىپ كەلەدى. الگىنىڭ ىشىندە... نەمىس اسكەرلەرىنىڭ مايىتتەرى تەكشەلەنىپ قويىلعان ەكەن. ولارعا قاراۋعا جۇرەگى داۋالاماعان كەيبىر جاس جاۋىنگەرلەر تۇرا قاشادى. قىستىگۇنى جەر قاتىپ جاتقاندا قار ويىپ, مۇز تەسىپ جاۋلاردى جەرگە بەرۋگە ەشكىم بەلسەنىپ شىعا قويماي, كۇن جىلىنعانشا وسىلاي ەسكى سارايعا ساقتاپ قويعان ەكەن...
باسقا امالى بولماعان سوڭ عۇباڭ وزگەلەرمەن بىرگە ولاردىڭ كەيبىرىن كوتەرىپ اكەلىسىپ, جىلى جەرگە كەلگەن سوڭ ەتىكتەرىن, جىلى كيىمدەرىن شەشىپ الادى. ءبىزدىڭ اسكەرلەر ءسويتىپ تە جان ساقتاعان ەكەن. ال وندايدى جەڭىمپاز قىزىل اسكەردىڭ جاۋدى “ۋرالاپ” قۋا بەرەتىندىگىن عانا كورسەتەتىن كينولاردا, كىتاپتاردا ايتار ما؟..
ادام ءۇش كۇننەن كەيىن كورگە دە ۇيرەنەدى دەگەن ءسوز بار ەمەس پە, كەشىكپەي عۇباڭ دا وزگەلەرمەن بىرگە ەتى ۇيرەنىپ, زۋىلداعان وق پەن اجال وتىنىڭ اراسىندا قان كەشىپ كەتە بارادى. سوعىسقا بىرگە كەلىپ, فاشيستەردىڭ ءوزى تۇگىلى ءمايىتىنە قاراۋعا جۇرەكتەرى داۋالاماعان جاس جاۋىنگەرلەر دە ءومىر مەن ولىمگە ەتىن ۇيرەتىپ الادى.
عۇباڭنىڭ ايتقان اڭگىمەلەرىنىڭ اراسىنداعى تاعى ءبىر شىندىق, كەڭەس اسكەرلەرىنىڭ قارۋ-جاراعى عانا ەمەس, اسكەري تەحنيكاسى دا نەمىستەردىكىمەن سالىستىرعاندا تۇككە تۇرمايدى ەكەن. قارسى شابۋىلدار كەزىندە نەمىستەر وقتى قارشا بوراتقانىمەن, قانداي دا ءبىر بيىكتى نەمەسە قالانى كەڭەس جاۋىنگەرلەرى شىبىنداي جۋساعان شىعىنعا قاراماي الماي قويمايتىنىن بىلسە, موتوتسيكل, ماشينا جانە باسقا دا وزدىگىنەن جۇرەتىن سوعىس جاراقتارىنا ءمىنىپ, مايدان دالاسىن تاستاپ, 50-60 شاقىرىمعا شەگىنىپ كەتەدى ەكەن. ولاردى قۋعان كەڭەستىكتەر جاياۋلاپ-جالپىلاپ جەتكەندە ولار جاڭا بيىككە بەكىنىپ الىپ, وقتى قارشا جاۋدىرىپ قارسى الادى ەكەن...
سونداي شابۋىلداردىڭ بىرىندە كوزدەي اتقان نەمىستىڭ ءبىر وعى ونىڭ جۇرەگىنىڭ ءدال تۇبىنەن تيگەن دە, بەس ميلليمەتر تومەن ءوتىپ كەتىپ قانا جانى قالادى. مايدان دالاسىندا قانسىراپ قالعان ونى جارالىلاردى جينايتىن تارسىلداق اربامەن دالا گوسپيتالىنە جەتكىزەدى. سول شابۋىلدا قىزىل اسكەردىڭ العا باسقاندىعىنىڭ ارقاسىندا عانا عۇبەكەڭ ءتىرى قالعان, ايتپەسە اۋىر جارالانىپ, ىڭىرانىپ جاتقان ول سول جەردە جان تاپسىرادى ەكەن.
اسكەري كوميسسيا عۇبايدوللانى 1943 جىلدىڭ اياعىندا ساپتان بوساتادى. ءسويتىپ, جۇرەگىنىڭ تۇبىنەن جارادار بولعان جان قايتادان ەڭبەك مايدانىنا ارالاسىپ جۇرە بەرەدى. ءبىر قىزىعى, ول سوعىس تۋرالى كينولاردى كورمەيدى ەكەن. ءوزى كورىپ, ورتاسىندا بولعان قىرعىندى قايتا كورۋدى ونىڭ جۇرەگى قالاماسا كەرەك.
ءبىزدىڭ ارىپتەسىمىز, جانى جايساڭ, جۇرەگى جارقىن ءشارىپجامال ابىلماعجانوۆا اپاي ونىڭ سوعىستان كەلگەن سوڭ كورگەن ءتورت پەرزەنتىنىڭ ءبىرى. “قىرىق جىل قىرعىن بولسا دا اجالدى ولەدى” دەگەن ەمەس پە, جۇرەك تۇبىنەن قان ساۋلاتقان عۇباڭ 1988 جىلى, ۇزاق تا ماعىنالى ءومىر ءسۇرىپ, 85 جاسىندا ومىردەن ءوتىپتى. وسى ماقالانى مارقۇمنىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتۋ ماقساتىمەن جازدىق.
جاقسىباي سامرات.