ەل ەكونوميكاسىندا ءوسىم بار

ا.ءماميننىڭ ايتۋىنشا, بيىل ۇكىمەت ەلىمىزدىڭ ورنىقتى الەۋ­مەتتىك-ەكونومي­كا­لىق دامۋىن قامتاماسىز ەتتى. 10 ايدىڭ قو­رى­­تىندىسى بويىنشا ىش­كى جالپى ءونىمنىڭ ءوسۋ قارقىنى 3,5 پا­يىزعا دەيىن جەتتى. ناق­تى سەك­تور ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ نەگىز­­گى ءوسۋ درايۆەرى مەن ورنىقتى دا­مۋى­نىڭ فاك­­تورى بولىپ وتىر. وڭ­دەۋ ونەركا­سى­بىن­­­دەگى ءوندىرىس كولەمى 5,3 پايىزعا ءوستى, بۇل وڭدەل­گەن تاۋارلار ەكسپورتىن 25,5 پا­يىز­­عا وسىرۋگە مۇمكىندىك بەردى. قۇرى­لىس سەك­­تورىندا جوعارى ءوسۋ قار­قى­نى ساق­تالۋ­­دا. جىل باسىنان بەرى 11,6 ملن شار­شى مەتر تۇر­عىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىل­دى. بۇل بىل­­تىرعى جىلدىڭ وسىنداي كەزە­ڭى­نە قارا­عاندا 7,6 پايىزعا جوعا­رى. قابىل­دانىپ جات­قان جۇيە­لى شارالار كەن وندىرۋ­مەن اي­نا­­لىس­پايتىن سالالارداعى جوع­ا­رى ين­ۆەس­تيتسيالىق بەلسەن­دى­لىكتى قامتاماسىز ەتەدى. 10 اي­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ين­ۆەس­تيتسيالاردىڭ ءوسۋى 14 پايىزدى قۇرادى.

بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىل­دى­عىندا 11,1 ملرد دوللار تىكەلەي شەتەل­دىك ينۆەستيتسيالار تارتىلدى, بۇل بىل­تىرعى جىلدىڭ وسىنداي كەزەڭىنە قارا­عاندا 30,4 پايىزعا جوعارى. حالىقارالىق قارجىلىق جانە رەيتينگتىك ۇيىمدار قازاقستاندىق ەكونوميكانى ورنىقتى دەپ تانىدى. بيىلعى ءۇشىنشى توقساندا حالىق­ارالىق جەتەكشى كرەديتتىك اگەنتتىكتەر قازاقستاننىڭ پان­دەمياعا دەيىنگى ەگەمەن رەيتينگىن راستادى.

جاپپاي ۆاكتسينالاۋدىڭ ناتي­جەسىندە ەلىمىزدە تۇراقتى ەپي­دەميالىق جاعداي ساق­تالۋدا. بۇگىنگى كۇنى ءبىرىنشى كوم­پو­نەنتتى 8,7 ملن ادام الدى – بۇل 18 جاس­­­تان اسقان تۇرعىنداردىڭ 76%-ى, ەكىن­­­شى كومپونەنتتى شامامەن 8 ملن ادام الدى – بۇل حالىقتىڭ 70%-عا جۋىعى.

بيىل جالپىۇلتتىق حالىق ساناعى ويداعىداي ءوتتى. ەلىمىزدە ساناق تۇڭعىش رەت ەلەكتروندى فور­ماتتا ۇيىمداستىرىلدى. سا­ناق ناتيجەلەرى ەلدى ودان ءارى الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ بو­يىنشا العا قويىلعان مىن­دەتتەردى ءتيىمدى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

– 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوق­سان­ىندا ەلىمىز تاۋەلسىزدىك الدى. تاريحي تۇرعىدان از ۋاقىت ارالىعىندا ماڭىزدى ىستەر ات­قا­رىلدى. قازاقستان ءوز دامۋ جولىندا ساپالى سەرپىلىس جاسادى. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆ ايقىنداعان سترا­تە­گيا­لىق باعدار – مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپ­تاسۋ با­رى­سىنداعى بارلىق سىن-قاتەر­دى با­تىل ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, ەلىمىزدىڭ قار­قىن­دى دا­مۋى­نىڭ كەپىلىنە اينالدى. تاۋەل­­سىز­دىكتىڭ العاشقى جىلدارى وندى­رىس­تەر­دىڭ توقتاپ, ساۋداداعى بايلا­نىس­تاردىڭ ءۇزىلىپ, جاپپاي جۇمىس­سىزدىقتىڭ بولعانى, سون­داي-اق جىلۋمەن جانە ەلەكترمەن جاب­دىق­تاۋ تۇراقسىز, ال نەگىزگى ازىق-ت ۇلىكتىڭ جە­تىس­پەگەنى قازىر اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ عا­نا ەسىندە. وسىنداي كۇردەلى كەزەڭنەن ابى­روي­مەن ءوتىپ, قازاقستاننىڭ تابىسقا جەتۋى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆ­تىڭ ەلدى دامىتۋ جولىن ءدال تاڭداۋىنىڭ ارقاسىندا بولىپ وتىر, – دەدى ا.مامين.

ۇكىمەت باسشىسى قازاقستاندىق دامۋ­دىڭ ماڭىزدى كەزەڭدەرىنە توقتالىپ, 1991 جىلى الەمدەگى ەڭ ءىرى سەمەي يادرولىق سى­ناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى ۇزاق كۇتكەن تاري­حي شەشىم قابىلدانعانىن, قازاقستان الەمدىك يادروعا قارسى قوزعالىستىڭ كوش­باسشىسىنا اينالعانىن, 1992 جىلعى ناۋرىزدا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى­نىڭ تولىققاندى مۇشەسى بول­عا­نىن, 1993 جىلعى قاراشادا ەلى­مىزدىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسى – تەڭگە ەنگىزىلگەنىن, ءدال سول جىلى «بولا­شاق» باعدارلاماسى ىسكە قوسى­لىپ, ونىڭ اياسىندا شامامەن 12 مىڭ جاس شەتەلدە ءبىلىم الىپ, ەلىمىزدىڭ يگى­­لىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ جاتقانىن, 1995 جى­لى جاڭا كونستيتۋتسيا, 1997 جىلى «قازاق­­ستان-2030» دامۋ ستراتەگياسى قا­بىل­­دانعانىن, بۇل قازاقستاننىڭ ۇزاق­مەر­زىمدى پەرسپەكتيۆاداعى ناقتى دامۋ باعدارىن ايقىنداعانىن ايتتى.

ەلباسىنىڭ ەلوردانى كوشى­رۋ تۋرالى تاريحي جانە ستراتە­گيالىق شەشىمى بۇكىل ەلدىڭ دا­مۋى­نا مىقتى اسەر ەتكەنىن جەتكىز­گەن پرەمەر-مينيستر تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام رەتىندە 2000 جىلى ۇلتتىق قوردىڭ قۇرى­لۋى – رەزەرۆ جيناقتاپ, ەلدىڭ سىرت­قى تاۋەكەلدەرگە قارسى تۇرۋعا مۇم­كىندىك بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. سون­داي-اق 2005 جىلى مەملە­كەتتىك شەكارانىڭ زاڭ جۇزىندە راسىمدەلۋىنىڭ تولىق اياقتالۋى اي­تۋ­لى وقيعا بولدى. 2012 جىلى «قازاقستان-2050» ستراتەگيا­سى­نىڭ قابىلدانۋىمەن الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ تۋرالى اسقاق ماقسات مەجەلەندى.

ەلباسىنىڭ  ينتەگراتسيالىق پروتسەس­تەر­دى دامىتۋ تۋرالى باستاماسى ىسكە اسىپ, 2014 جىلعى مامىردا ەۋرازيالىق ەكو­نو­ميكالىق وداق قۇرىلدى. 2015 جى­لى بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا «100 ناق­تى قادام» ۇلت جوسپارى بەك­ى­تىلدى. الەم­دىك ەكونوميكاعا ينتە­گرا­تسيانىڭ ماڭىز­دى كەزەڭى قازاق­ستاننىڭ سول جىلى قارا­شادا دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيى­مى­نا كىرۋى بولدى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەر ەلدىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ ەلەۋ­لى كورسەتكىشتەرىن قام­تاماسىز ەتۋگە مۇم­كىندىك بەردى. وسىلايشا, 30 جىلدىڭ ىشىن­­دە ىشكى جالپى ءونىم 17 ەسە ءوستى. سىرت­قى ساۋدا اينالىم كولە­مى 100 ملرد دول­لار­عا دەيىن جەتتى. جالپى, ەلدىڭ حالىق­ارا­لىق رە­زەرۆ­تەرى 90,9 ملرد دوللارعا دە­يىن ءوستى. ەلگە 400 ملرد دوللارعا جۋىق تىكە­لەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى.

قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى ەلدەرى اراسىندا جان باسىنا شاققاندا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا. جەكە باستامالاردى قولداۋ مەن دامىتۋ 2021 جىلى ەكونوميكاداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەس ۇلەسىن ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 33 پايىزىنا دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى. بۇل سەكتورداعى جۇمىسپەن قامتۋ 3,4 ملن ادامعا دەيىن ۇلعايدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ اياسىندا 500-دەن استام جاڭا ءونىم ءتۇرىن شىعارۋ جولعا قويىلدى.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلى­مىزدە الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفرا­قۇرىلىمدى سالۋ بويىنشا جوبا­لاردىڭ جۇ­زە­گە اسۋ قارقىنى جوعارى. جالپى, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلىمىز ور­نىق­­تى سايا­سي ينستيتۋتتارى مەن باسەكەگە قا­بىلەتتى قۋاتتى ەكونوميكاسى بار دەمو­كرا­تيالىق مەملەكەت رەتىندە قالىپتاستى.

– سونىمەن قاتار ىشكى ساياسي, ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق تۇراقتىلىق قامتا­ماسىز ەتىل­دى. دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا-ەكو­­نو­ميكالىق جۇيەگە تولىق ەنىپ, ەلىمىز ءوزىن سەنىمدى سەرىكتەس رەتىندە كورسەت­تى. ورتا­لىق ازيا ايما­عى­نىڭ ەكونومي­كالىق كوش­باسشىسى رەتىندە قالىپتاستى. قازاقستان – حالىقارالىق ارەنادا كوپۆەك­تورلى جانە تەڭدەستىرىلگەن سىرت­قى ساياسي باعى­تى بار بەدەلدى جانە تۇراقتى مەملەكەت رەتىن­دە نى­عايدى. 2019 جىلدىڭ ناۋرى­زىن­دا ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆ بيلىك ساباقتاستىعى تۋرالى سترا­تەگيالىق شەشىم قا­بىلدادى. بۇل شەشىم ەل دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ ىرگەتاسىن قالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن سايلاۋ ءساتتى ءوتتى. حا­لىق سايلاۋدا قاسىم-جومارت كە­مەل ۇلى توقاەۆقا جوعارى سەنىم ءبىلدىرىپ, قولداۋ كورسەتىپ, ءوز داۋىستارىن بەردى. وتكەن 30 جىلداعى ەلىمىزدىڭ بارلىق تابىس­ى مەن جەڭىسى – ەلباسىنىڭ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جانە كوپ­ۇلتتى ەگەمەن قازاق­ستاننىڭ تۇ­راق­تىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە با­عىتتالعان ناقتى باعدارىنىڭ ناتي­جەسى! ءبىز ەلباسى قويعان ماق­ساتتارعا جەتۋگە جانە پارتيا باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا بار كۇش-جىگەرىمىزدى سالامىز, – دەدى پرەمەر-مينيستر.