قارلىعاش نيەتتى ادام

ەگەر ءبىر ادام تۋرالى ءبىر ادامنىڭ پىكىرىن ەستىسەڭىز, قابىلداماۋعا بولادى. ال, سول ادام تۋرالى ەكىنشى ءبىر ادامنان ءدال سونداي پىكىر ەستىسەڭىز, ويلانىپ قالاسىز. ال, سول ادام تۋرالى ءۇشىنشى ءبىر ادام العاشقى ەكەۋىنىڭ پىكىرىن قايتالاسا, البەتتە قابىلدايسىز. بەلگىلى زاڭگەر, الماتى وبلىستىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ توراعاسى كامىل ماراسۋلوۆ تۋرالى ەستىگەن العاشقى پىكىرىمىز كەيىندە ەستىگەن تالاي پىكىرلەرمەن ۇشتاسىپ جاتتى. «ول – قارلىعاش نيەتتى ادام» دەيدى ماراسۋلوۆ تۋرالى ايتاتىندار. «اكە كورگەن وق جونار» دەگەن دانالىق بار. اكە جولىن قۋعاندار تۋرالى ايتىلاتىن ءسوز. ال, كامىل اعامىز اكەسىن كورگەن جوق. اپكەسى قاليپا مەن جەزدەسى نۇرعالي ءنۇسىپوۆتىڭ تاربيەسىندە ءوستى. بىراق ءوزى كوزىن كورمەگەن اكەسىن ساناسىندا جاڭعىرتىپ, ونى كورگەندەردىڭ ايتۋىمەن بەينەسىن كوز الدىنا اكەلىپ, ىشتەي شيرىعىپ, «اكەمدەي بولسام» دەگەن ارمان نيەتپەن ەسەيدى, ەر جەتتى. سەبەبى, ونىڭ اكەسى ماراسۋل ەل قىزمەتىندە بولعان ادام. جۇرتىنىڭ قامىن جەگەن جان ەكەن. ول كەزدە جەتىسۋ گۋبەرنياسىنا قازىرگى جامبىل وبلىسىنىڭ ءبىر بولىگى, الماتى, تالدىقورعان ءوڭىرى تولىعىمەن قاراعان كەز دەيدى. قازاقتىڭ باس كوتەرەر زيالى ازاماتتارى سول كەزدەگى قيىن احۋالعا قاراماستان, مەملەكەتتىك ماڭىزى بار جۇمىستاردى جۇزە­گە اسىرادى. ماراسۋل بۇركىتباەۆ تا وزىق ويلى ازاماتتاردىڭ قاتارىندا بولىپ, سول كەزدەگى قوردايدان تارتىپ, مىنا شەتى قىتايمەن شەكارالاساتىن نارىنقول, كەگەن, جالاڭاش ايماقتارىندا قىزمەت ات­قا­رادى. سونداي جاۋاپتى قىزمەتتەردە ءجۇ­رىپ ول بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايرات­كەرلەرى وراز جاندوسوۆ, ىدىرىس كوشكىنوۆ سياقتى تاعى دا باسقا ازاماتتارمەن بىرگە جۇمىس اتقارادى. كەڭەس وكىمەتىنىڭ ساياساتىن جۇرگىزۋ ءۇشىن كەگەن, جالاڭاش ايماقتارىندا جۇمىس ىستەيدى. ەل الدىنداعى زور بەدەلىن بايقاعان جوعارىداعىلار 1930 جىلى ماراسۋلدى سول كەزدەگى كراسنوگور, قازىر­گى ءسۇلۋتور اۋىلى اتقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەتىپ سايلادى. وسىلاي ەلىنە, جۇرتىنا ادال قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ماراسۋل بۇركىتباەۆ 1938 جىلى حالىق جاۋى اتانىپ, قاندى تىرناققا ىلىنەدى. سوتسىز, تەرگەۋسىز اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى. سول جىلى ونىڭ سوڭعى تۇياعى كامىل دۇنيەگە كەلەدى. اكەسىن كورمەسە دە, اكەسىنىڭ كىم بولعانىن ەستىپ, ءبىلىپ وسكەن كامىل اعامىز اكە جولىن قۋعا بەل بايلايدى. – مەن اكەمنىڭ ءتۇر-كەلبەتىن كورمەي ءوستىم, – دەيدى كامىل مارسۋل ۇلى, – ول كىسىنى بىلەتىن زامانداستارىنىڭ ايتۋىمەن جانە سۋرەتتەن كورگەن بەينەسىن عانا كوز الدىنا ەلەستەتەمىن. جانە سول جالعىز سۋرەتتى ءالى كۇنگە ساقتاپ كەلەمىن... كامىل ماراسۋلوۆتىڭ بالالىق شاعى ەل باسىنا كۇن تۋعان سوعىس جىلدارىمەن تۇس­پا-تۇس كەلەدى. سوندىقتان دا, سول ءداۋىردىڭ ۇرپا­عى بولعان ولار ەرتە ەسەيدى. كامىلدىڭ زا­مان­داستارىنىڭ تاعدىرى ءبىر-بىرىنە ۇقساس. سوعىس سالعان قايعى-قاسىرەت, كيسە كيىمگە, ىشسە تاماققا جارىماعان ولار ەسەسىنە ءبىلىم الۋعا, ءبىلىمدى بولۋعا ۇمتىلدى. كامىل اعامىز دا ورتا مەكتەپتى تامامداعاننان كەيىن الماتىعا كەلىپ, ۋچيليششەنى ءبىتىردى. پوليگرافيا كومبيناتىندا ەڭبەك جولىن باستادى. 1960-1964 جىلدارى كەڭەس ارمياسى قاتارىندا قىزمەت ەتىپ, ەلگە قايتا ورالعان سوڭ قازاق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى. «ورنىندا بار وڭالار» دەگەن وسى. ۋنيۆەر­سيتەتتى بىتىرگەننەن كەيىنگى «سوقتىقپالى, سوقپاقسىز» ءومىر جولى باستالىپ كەتتى. زاڭگەر ءارى ارىپتەس ءىنىسى ادايبەك شاڭقۇل ۇلىنىڭ كامىل ماراسۋلوۆ اعاسىنا ارناعان ولەڭىندە مىناداي ءبىر شۋماق بار: سولماسا تەرەك بولار شىبىق ءبىر كۇن, وسى ءبىر زاڭدىلىقتى ۇعىپ ءجۇردىڭ. ايتەۋىر كەلەر كۇنگە ءۇمىت قىلدىڭ, ومىردە ءوزىڭدى ءوزىڭ شىنىقتىردىڭ. راسىندا دا, «كەلەر كۇننەن ءۇمىت قىلعان», «ومىردە ءوزىن شىنىقتىرعان», كامىل مارا­سۋلوۆتىڭ ناعىز ەڭبەك جولى وسى كەزدەن باس­تالادى. اۋەلى الماتى قالاسىنداعى سوۆەت اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمىندە تەرگەۋشى بولىپ قىزمەتىن باستايدى. 1970 جىلى الماتى وبلىسىنداعى تالعار اۋداندىق حالىق سوتىنىڭ سۋديالىعىنا سايلانادى. 1977 جىلى الماتى قالالىق سوتىنا اۋىسادى. ال, 1982 جىلى الماتى قالاسىنداعى وكتيابر اۋداندىق حالىق سوتىنا سۋديالىققا سايلانادى. 1990 جىلدان باستاپ كۇنى بۇگىنگە دەيىن الماتى وبلىستىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ توراعاسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. – ادۆوكاتتىق كاسىپ ەڭ اۋىر, ەڭ ابىرويلى قىزمەت قوي, – دەيدى كامىل ماراسۋل ۇلى, – زاڭگەرلىك ماماندىقتىڭ قاي-قايسىسى دا جەڭىل ەمەس, دەگەنمەن ادۆوكاتتىق قىزمەتتىڭ اتقاراتىن ءرولى ەرەكشە. بۇگىندە ءبىزدىڭ قاتارىمىزدا بۇكىل سانالى عۇمىرىن ادۆوكاتتىققا ارناپ كەلە جاتقان ازاماتتار از ەمەس. ولاردىڭ ىشىندە د.ادىلبەكوۆا, ك.تولىباەۆا, ك.ەسمۇحانوۆا, گ.كاستەەۆا, ش.كۇسەمىسوۆا, ت.لاۆرينوۆا ءتا­رىز­دى قورعاۋشىلاردىڭ ەسىمدەرىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. سونداي-اق, بۇرىن زاڭنىڭ باسقا سالالارىندا قىزمەت ەتىپ, بۇگىندە ادۆوكات بولىپ جۇرگەن ا.بەيىمبەتوۆ, ۆ.ابيەۆ, ك.تۇرمامبەتوۆ سياقتى ازاماتتاردىڭ ومىرلىك تاجىريبەلەرى مەن ءبىلىم-بىلىكتەرى كەيىنگى بۋىن جاستارعا ونەگە... جوعارىدا كامىل ماراسۋلوۆتى «قارلىعاش نيەتتى ادام» دەپ اتايتىنى تۋرالى ايتقانبىز. ونىڭ سەبەبىن ىزدەپ كورسەك, توركىنى ارىدە ەكەن. بۇل ونىڭ تەك قانا قىزمەتىنە عانا ەمەس, تۋا ءبىتتى ادامگەرشىلىگىنە دە قاتىستى سەكىلدى. وسى ورايدا ادايبەك شاڭقۇل ۇلىنىڭ تاعى دا كامىل ماراسۋلوۆقا ارناعان ولەڭىندەگى: قيانعا جەتەلەيدى بيىك جولدار, ەل جۇرتى ادال جاندى ءسۇيىپ قولدار, اينالدىڭ قوعاۋشىلار قورعانىنا, جازىقسىز كەتپەسىن دەپ كۇيىپ جاندار... – دەگەنىندەي, ابزال ازامات, بەلگىلى زاڭگەر كامىل ماراسۋلوۆقا «قورعاۋشىلىردىڭ قور­عانى» بولىپ جۇرە بەر دەگەندى ايتقىمىز كەلەدى. ادايبەك بەيىمبەتوۆ, زاڭگەر, شارافاددين ءامىروۆ, جۋرناليست.