جۋىردا پورتۋگاليانىڭ استاناسى ليسسابوندا دزيۋدودان ارداگەرلەر اراسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا قاراعاندىلىق بالۋان ناسىپقۇل تىنىباەۆ توپ جاردى. التىن جۇلدە ءۇشىن بولعان تارتىستى بەلدەسۋدە ول اۋستريالىق رەينحولد كۋرتس ەسىمدى مىقتى بالۋاندى تىزە بۇكتىرىپ, الپىس جاستان اسقانىندا الەم چەمپيونى اتاندى.
ناسىپقۇل تىنىباەۆ شەت اۋدانىنداعى اقشاتاۋ توپىراعىندا 1960 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. وسى جەردە بالداۋرەن بالالىقتىڭ قىزىعىن وتكىزدى, كۇرەستىڭ دە ءالىپبيىن تۋعان توپىراقتا ءجۇرىپ تانىعان. امانكەش ازناباەۆ دەگەن ينجەنەر مەن مەكتەپتەگى دەنە تاربيەسى ءپانىنىڭ مۇعالىمى امانگەلدى رايحانوۆ اعالارىنان ۇيرەنگەن العاشقى ءادىس-تاسىلدەردى ءالى كۇنگە دەيىن ۇمىتقان جوق.
اۋىل بالاسىنىڭ جاسىنان قارا جۇمىس ىستەپ, قايراتتى بولىپ وسەتىنى بەلگىلى عوي. ناسىپقۇل دا قارا كۇشتەن كەندە بولمادى. الايدا كۇرەستىڭ العاشقى ساباعىن الا ءجۇرىپ, قۇر عانا كۇشپەن الىسقا ۇزاي قويماسىن جاقسى ءبىلدى.
بوزبالانىڭ بويىنداعى كۇرەسكە دەگەن قۇشتارلىق وسى سالانىڭ بار قۇپياسىن بىلسەم دەگەن بيىكتەرگە جەتەلەيتىن. قاراعاندى پەداگوگيكالىق ينستيتۋىنىڭ دەنە تاربيەسى جانە سپورت فاكۋلتەتىنە 1977 جىلى كەلىپ تۇسكەنىندە, بىردەن سامبونىڭ ۇيىرمەسىنە بارعانى دا سول سەبەپتەن-ءدى. ەرعالي تەمىرعاليەۆ سەكىلدى بىلىكتى باپكەردەن ءتالىم الىپ, سامبونىڭ تىلسىم سىرىنا قانىعا تۇسكەن.
ارادا ەكى جىل وتكەندە توككەن تەردىڭ جەمىسىن تەرە باستادى. الدىمەن وبلىس بىرىنشىلىگىندە جەڭىسكە جەتىپ, ودان كەيىن 62 كيلو سالماق دارەجەسىندە قازاقستان چەمپيوناتىندا توپ جاردى. اۋزى دۋالى مامانداردىڭ كوزىنە ءتۇسىپ, ەل قۇراما كومانداسىنىڭ ساپىنا قابىلداندى. ۇزاماي تۇرىكمەنستاننىڭ استاناسى – اشعاباد قالاسىندا وتكەن جاستار اراسىنداعى كسرو چەمپيوناتىندا ونەر كورسەتتى. ىعاي مەن سىعاي جيىلعان دودادا جۇلدە الماسا دا, العاشقى بەستىكتىڭ ىشىندە بولدى.
كىلەم ۇستىندەگى جولى تىم جەڭىل بولدى دەپ ايتۋعا استە بولماس. اسىرەسە تورەشىلەردەن كوردى كورەسىنى. ءالى ەسىندە, 1981 جىلى كسرو چەمپيوناتىندا ماسكەۋلىك اتاقتى بالۋان, ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى زاكي ۋمياروۆپەن بوزكىلەمدە بەلدەسكەن. بۇل كەزدە ناسىپقۇل تەپسە تەمىر ۇزەتىن جيىرما جاستا-تۇعىن. اتاق-داڭقىنا قاراماي, سامبونىڭ حاس شەبەرىن استىنا بۇكتەپ سالىپ, شىڭعىرتىپ تۇرىپ «اۋىرتۋ» ادىسىنە تۇسىرگەن. سوندا جانى قىسىلعان ۋمياروۆ بەتتىڭ ارىن بەلبەۋگە ءتۇيىپ, مۇنىڭ اياعىنان قانىن اعىزا قىرشىپ تۇرىپ تىستەپ العان ەدى-اۋ. تورەشىلەر كورمەگەن بولدى: ءتىپتى ادىسكە بەرىلگەن ۋاقىتتى مەزگىلىنەن بۇرىن توقتاتىپ, جانى مۇرىنىنىڭ ۇشىنا كەلگەن زاكي سابازدى امان الىپ قالعان. قازىر قاراپ تۇرسا, سونداعىسى جەڭىسكە بەرگىسىز جەڭىلىس ەكەن-اۋ!
قولىنا ديپلوم العان سوڭ, ەكى جىل اسكەر قاتارىندا قىزمەت ەتتى. قىزمەت ەتتى دەگەن جاي ءسوز, ارينە ەكى جىلدى كۇرەسۋمەن وتكىزدى. كسرو مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا اسكەرلەرىنىڭ سپارتاكياداسىندا قاتارىنان ەكى رەت جەڭىسكە جەتىپ, ءوز سالماعىندا تەڭدەس قارسىلاس تاپپادى.
ەل قۇراما كومانداسىنىڭ ساپىندا ۇزىن-سانى ون جىلداي ۋاقىت دەڭگەيىن ءبىر مىسقال دا تومەندەتپەي, بىرقالىپتى ونەر كورسەتتى. سامبونىڭ سول كەزدەگى الماس مۇسابەكوۆ, قانات پەن تالعات بايشولاقوۆتار, ايتجان شاڭعاراەۆ, ەربول قىرعىزباەۆ, بوستان جاڭبىرباەۆ سىندى ساڭلاقتارىنىڭ جانىندا ءجۇرىپ, جامان كۇرەسۋدىڭ ءوزى ۇيات-تىن. مىنە, قازاقتىڭ وسىنداي قايسار جىگىتتەرىنەن قۇرالعان كوماندا 1984 جىلى ۋكراينانىڭ دونەتسك قالاسىندا وتكەن كسرو-نىڭ كوماندالىق چەمپيوناتىندا كۇمىس جۇلدەنى جەڭىپ العان. ال بۇدان ءۇش جىلداي بۇرىن كيەۆتەگى بۇكىلوداقتىق جاستار ويىندارىندا دا وسى بيىكتەن كورىنگەن ەدى.
قۇراما كوماندا ساپىندا جۇرگەن كەزىندە ناسىپقۇلدىڭ سالماعىندا بۇكىل وداق بويىنشا 70-كە تارتا سپورت شەبەرى, 14 حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى, 7-8 ەڭبەك سىڭىرگەن سپورت شەبەرى ونەر كورسەتتى. قازاقستاننىڭ ءوز ىشىندە دە قايمىقپاي قارسى شىعاتىن باسەكەلەس دەگەن جىرتىلىپ-ايىرىلاتىن. جاستار اراسىنداعى الەم چەمپيونى مادەن كاليەكوۆ, سونان سوڭ سالكەن جارتىباەۆ سىندى مىقتى بالۋاندار مۇنىڭ نەگىزگى قارسىلاستارى بولدى. مىنە, وسىنداي كىل مىقتىنىڭ جۋان ورتاسىندا ءجۇرىپ, نەبىر بايراقتى باسەكەلەردە ءتورتىنشى-بەسىنشى ورىنداردان تومەن ءتۇسىپ كورگەن جوق. قۇراما كوماندانىڭ سول كەزدەگى باپكەرى گريگوري يوسيفوۆيچ بادلەردى كۇنى بۇگىنگە دەيىن قۇرمەتپەن ەسكە الادى.
جىلجىپ 1984 جىل دا جەتكەن. بالۋاندىقتان ءبىرجولاتا قول ءۇزىپ كەتپەگەنمەن, جاتتىقتىرۋشىلىق جۇمىسقا دەن قويا باستادى. مۇنىڭ قارىمى مەن دارىنىن جاقسى بىلەتىن نيەتتەس جانداردىڭ قولداۋىمەن قاراعاندىداعى جوعارى سپورت شەبەرلىگى مەكتەبىنە جاتتىقتىرۋشى بولىپ قىزمەتكە ورنالاستى. سول كەزدە عوي, جۇمىسقا جاڭا كىرىسكەن ناسىپقۇلعا سامبودان الەم چەمپيونى قانات بايشولاقوۆتىڭ ءىنىسى جاناتتى اكەلىپ وزىنە تاپسىرعانى.
العاشىندا جۇرەكسىنگەنى راس-تىن. ەندى شە, ءمۇيىزى قاراعايداي ديحانباي بيتكوزوۆ, مارات جاحيتوۆ سىندى ايگىلى باپكەرلەر تۇرعاندا, مۇنىكى بوس دالباسا بولىپ كورىنگەن باسىندا. دەسە دە, نارتاۋەكەل ەتىپ, ىسكە بىلەك سىبانا كىرىسكەن. بۇل باپتاپ سالعان بايشولاقوۆ اۋەلى كسرو بىرىنشىلىگىن, ونان كەيىن ازيا چەمپيوناتىن, سودان بارىپ الەم كۋبوگىن بىرىنەن سوڭ ءبىرىن جەڭىپ الدى. تاعى ءبىر شاكىرتى ەردەن حاليلين قازاقستان چەمپيوناتىندا توپ جارىپ, ىلە-شالا الەم كۋبوگىندا قولا جۇلدەگە يە بولدى. جانە ءبىر شاكىرتى قىدىرباي ابىشەۆ بولسا, قازاق كۇرەسىنەن دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايىندا مەرەيى ۇستەم بولىپ, ەڭ مىقتى بالۋان اتاندى.
سامبو, قازاق كۇرەسىنەن شاكىرت باۋلي ءجۇرىپ, اقىرى 1998 جىلى دزيۋدو كۇرەسىنە ءبىرجولاتا كوشتى. ايتپاقشى, وسى دزيۋدو كۇرەسىنەن 1985 جىلى سەمەي قالاسىندا وتكەن قازاقستان چەمپيوناتىنىڭ فينالىندا كۇرەسىپ, «سپورت شەبەرى» ءنورماتيۆىن ورىنداعان بولاتىن.
دزيۋدو كۇرەسىنە اۋەل باستان عىلىمي تۇرعىدان قاراپ, ايرىقشا اۋەستىكپەن وقىپ-ۇيرەنۋدى باستادى. ۇلكەن ىسكە كىرىسەر الدىندا وزىنە ءتان بايىپتىلىقپەن بار مەن جوقتى بەزبەنگە تارتىپ, الدىنا قويعان ماقساتىن ون ويلانىپ, ءجۇز تولعانىپ بارىپ مەجەلەدى. جاپوندار دزيۋدوعا بالانى بەس-التى جاسىنان باستاپ الادى ەكەن, بۇل دا ءسويتتى. مارات باراتوۆ, الەكساندر شيرشوۆ دەگەن شاكىرتتەرى ءبىر توپ بالانىڭ ىشىنەن ەكشەلىپ شىقتى. وسى الەكساندر ون التى جاسقا دەيىن قازاقستان چەمپيوناتتارىندا ءتورت بىردەي كۇمىس الدى, ال مارات حالىقارالىق جارىستا جۇلدەلى بولدى.
ناسىپقۇل امانتاي ۇلى وزىندىك قولتاڭباسى قالىپتاسقان, كوزدەگەن ماقساتى ايقىن باپكەر. ىزدەنىپ-ۇيرەنۋدەن استە جالىققان ەمەس. ەركىن كۇرەس, گرەك-ريم كۇرەسى جانە قازاق كۇرەسىنەن دە پايداعا جارار ايلا-تاسىلدەردى الۋعا بولادى دەپ ەسەپتەيدى. «تەك, سودان دزيۋدوعا نۇقسان كەلمەسە بولدى», دەيدى ول. ءتىپتى, بوكستان ەڭبەك سىڭىرگەن جاتتىقتىرۋشى لەونيد تىلەۋباەۆقا ءجيى بارىپ, تاجىريبەلى باپكەردەن اقىل-كەڭەس الىپ, كەيبىر ماسەلەلەردى تالقىعا سالىپ وتىرۋدى ادەتكە اينالدىرعان. «شاكىرتىڭە ءوز بالاڭداي قاراعان كەزدە عانا, ىسىڭنەن ءبىر ناتيجە شىعادى», دەگەن ونىڭ تۇجىرىمىمەن كەلىسپەسكە بولمايدى.
ناسىپقۇل امانتاي ۇلى – ۇيدەگى بالا تاربيەسىنە دە وتە تەرەڭ ءمان بەرگەن جان. ۇلى جانىبەك اكەنىڭ ءىزىن باستى. بۇگىندە ول دزيۋدودان ەل قۇراما كومانداسىنىڭ مۇشەسى. قازىرگى ۋاقىتتا ورال قالاسىندا وتەتىن قازاقستان چەمپيوناتىنا دايىندالىپ ءجۇر. ال الپىستاعى الەم چەمپيونىنىڭ كوڭىل تۇكپىرىندەگى كوپ ارمانىنىڭ ءبىرى – جانىبەگى ءوزىنىڭ قولى جەتپەگەن بيىكتەردى باعىندىرسا دەيدى. ال ءوزى بولسا, كەلەسى جىلى جاپونيادا تۇڭعىش رەت وتەتىن ارداگەرلەر اراسىنداعى وليمپيادا دوداسىندا تاعى ءبىر مارتە كۇشى مەن باعىن سىناپ كورمەكشى.