قىزىلوردا وبلىسىنا اكىم بوپ تاعايىندالعانىنا تۋرا ءبىر اي بولعاندا قىرىمبەك كوشەرباەۆ ەل الدىندا ەسەپ بەردى. «قىزمەتكە ەندى كىرىسكەن ادام ەسەپتى قالاي بەرەر ەكەن؟» دەگەن ساۋالدى زالداعى ءاربىر ادامنىڭ كوزىنەن كورگەنبىز. سودان كەزدەسۋ باستالدى. قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى وتكەن جىلى اتقارىلعان جۇمىسقا ەمەس, بولاشاققا باعدار تۇزگەگەنىن ايتتى. «وبلىس اكىمىنىڭ ءىس-قيمىل جوسپارى» اتتى قۇجات قابىلداپ, 2013 جىلى اتقاراتىن جۇمىستىڭ بارلىعىن سوندا توپتاستىرىپ, ونىڭ مەرزىمدى باسىلىمدارعا جاريالاناتىنىن جەتكىزدى. وسىنىڭ ءبارى كۇنى كەشە عانا بولعان سياقتى ەدى. وعان دا ءبىر جىل ءوتىپتى.
ءبىز بۇگىن ءوز موينىمىزعا العان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ باسىم بولىگى ورىندالدى دەپ سەنىمدى تۇردە ايتا الامىز. قابىلدانعان 175 ءىس-شارانىڭ تەك 3-ءۋى عانا بەلگىلى سەبەپتەرگە بايلانىستى دەر كەزىندە ورىندالعان جوق. بىراق ول جوبالاردى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاپ, بيىل ىسكە اسۋىنا كۇش سالامىز. ەڭ باستىسى, ويعا العان جوسپارىمىز ورىندالماي قالمايدى. ءىس-قيمىل جوسپارىنداعى 12 جوبا بويىنشا ناقتى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بارلىق باعىتىنداعى 150 ءىس-شارا تولىعىمەن اتقارىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ايماقتىڭ ەكونوميكالىق احۋالىن جاقسارتىپ, بىرنەشە ماڭىزدى الەۋمەتتىك جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا جول اشتى. ءوڭىر دامۋىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى بويىنشا وڭ وزگەرىستەر بايقالادى, دەدى ايماق باسشىسى.
وبلىس ەكونوميكاسى شيكىزاتقا تاۋەلدى. مۇناي مەن ۋران ءوندىرىسى نەگىزگى تابىس كوزى بولعاندىقتان, ءوڭىر ەكونوميكاسى حالىقارالىق نارىققا تىكەلەي باعىنىشتى. ويتكەنى, شيكىزاتتىڭ باعاسى تۇراقتى ەمەس. بىرەسە اسپانداپ كەتەدى, ەندى بىردە جەر باۋىرلاپ قالادى. بىلايشا ايتقاندا, ءوز ۇيىڭدە قوجالىق ەتۋگە مۇمكىندىگى جوق ادام سياقتىسىڭ عوي. ونىڭ ۇستىنە, قۇمكولدەگى كەيبىر كەن ورىندارىندا مۇناي قورىنىڭ ازايعانى بايقالادى. بۇل ءوندىرىستىڭ قارقىن الۋىنا كەرى اسەرىن بەرەدى. دەگەنمەن, وسىنداي جاعدايدىڭ وزىنە قاراماستان ونەركاسىپ ءوندىرىسى 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما ارتقانىن كورەمىز. بۇل جەتىستىككە وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ارقىلى قول جەتكەن. ال اتالعان سالا الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 19 پايىزعا ارتقان. ءبىر جىل ىشىندە ايماق ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا 370 ميلليارد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تارتىلىپتى. 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا ينۆەستيتسيانىڭ 40 پايىزعا وسكەنىن بايقاۋعا بولادى. وبلىس بيۋدجەتى ون ەكى ايدا 39 ميلليارد تەڭگەگە وسكەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا 360 مىڭ توننا كۇرىش جينالدى. بۇل سوڭعى 20 جىلدا قول جەتكىزگەن ەڭ ۇلكەن كورسەتكىش بولىپ وتىر. الەۋمەت كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى مەن كوممۋنالدىق تولەمدەردىڭ باعاسىن باقىلاۋدا ۇستاپ تۇرمىز. ءبىر جىل ىشىندە وبلىستا 100-گە جۋىق جاڭا نىسان اشىلدى. قۇرىلىس سالۋ كولەمى 17 پايىزعا ءوستى. ون مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى. ونىڭ ىشىندە 8 مىڭ ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى, دەدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى.
بىلتىر ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ءىسى قولعا الىندى. جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن سالىپ, الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن سالالارعا باسىمدىق بەرىلدى. سول بويىنشا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما شەڭبەرىندە ايماقتا 24 جوبا قولعا الىندى. بۇگىندە ونىڭ 13-ءى تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەپ تۇر. وبلىستا شىنى, پوليمەر قۇبىرلارىن, تسەمەنت, كولىكتىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن شىعاراتىن, قىزىل ميا ءوڭدەيتىن زاۋىتتاردىڭ قۇرىلىسى باستالماق. سونىمەن قاتار, مەتاللۋرگيا كلاستەرىن دامىتۋ – نەگىزگى باعىت.
كۇرىش ءوندىرۋ, بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ءۇشىن ارنايى كونسورتسيۋمدار قۇرىلدى. بيىل وڭىردە تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى رەكوردتىق ءونىم جينالىپ, كۇرىش شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن «ابزال جانە ك» تولىق سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى ابزال ەراليەۆتىڭ قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى اتاعىن الۋى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى.
ەلدى مەكەندەرگە تازا اۋىزسۋ تارتۋ, گازداندىرۋ ماسەلەلەرى دە ءوز دارەجەسىندە ءجۇرىپ جاتىر. بۇگىندە ايماقتاعى تۇرعىنداردىڭ 94 پايىزى تازا اۋىزسۋ ءىشىپ وتىر. «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرىنان قىزىلوردا قالاسىنا دەيىن 23 شاقىرىمنان اساتىن جوعارعى قىسىمدى گاز قۇبىرى سالىندى. ەكىنشى رەزەرۆتى كوگىلدىر وتىن جەلىسى تارتىلدى. بۇل وبلىس ورتالىعىن گازبەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
الداعى ۋاقىتتا سىرداريانىڭ سول جاعالاۋىنا جاڭا قالا تۇسەدى. استاناعا قاراپ بوي تۇزەيتىن قالا سىردىڭ قوس قاپتالىن جايلاپ جاتپاق. وسى ماسەلەگە كەلگەندە اكىم ءسوزى وتە اسەرلى شىقتى. «ءسوزىمىزدى ماحامبەتتىڭ ىزىمەن جالعاساق, ءبىزدىڭ قازىرگى ارمانىمىز بىلاي ورىلەر ەدى: بويىنا سىردىڭ بوس جاتقان, قالا سالساق دەپ ەدىك. كورشى-كولەم, دوس تاپقان, ەل قوندىرساق دەپ ەدىك. بۇيىرتسا, وعان جەتەر كۇن دە الىس ەمەس».
ەسەپتى كەزدەسۋ سوڭىندا تۇرعىندار اكىمگە وزدەرىن مازالاعان ساۋالداردى قويىپ, لايىقتى جاۋابىن الدى.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.