ولاردىڭ كۇش-جىگەرى جۇيەلى دە دايەكتى جۇمىسقا باعىتتالاتىن بولادى
كونستيتۋتسياعا سايكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتىنىڭ ءماجىلىسى بەسىنشى سايلانىمنىڭ ءۇشىنشى سەسسياسى بارىسىندا نەگىزگى نازاردى زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنا اۋدارىپ وتىر. ال پالاتا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2013 جىلعى 2 قىركۇيەكتە سەسسيانى اشقان كەزدەگى سوزىندە بەلگىلەپ بەرگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن زاڭنامالىق بازانى جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى.
بەسىنشى سايلانىمنىڭ ءۇشىنشى سەسسياسى باستالعالى بەرى ءماجىلىستىڭ 21 جالپى وتىرىسى وتكىزىلىپ, ولاردا 49 زاڭ جوباسى قارالىپ, ماقۇلداندى جانە سەناتقا جىبەرىلدى. ولاردىڭ 25-ءى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باسقا مەملەكەتتەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن حالىقارالىق شارتتارى مەن كەلىسىمدەرىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى. وسى قۇجاتتار سىرتقى ساياسي جانە سىرتقى ەكونوميكالىق سيپاتتاعى ماسەلەلەردىڭ كەڭ اۋقىمىن قامتيدى. جالپى, وسى سايلانىمداعى ءماجىلىستىڭ جۇمىسى 2012 جىلعى قاڭتاردا باستالعالى بەرى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى 183 زاڭ جوباسىن ماقۇلداپ, سەناتقا جىبەردى.
قازىرگى تاڭدا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا بيۋدجەت جانە سالىق كودەكستەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ, ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى تۋرالى, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ, مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردىڭ اراجىگىن اجىراتۋ, مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر, اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭدار قابىلداندى.
بۇگىندە پالاتانىڭ قاراۋىندا قىلمىستىق, قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ, قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكستەرىنىڭ, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ جوبالارى جانە «الاتاۋ» اقپاراتتىق تەحنولوگيالار پاركى» يننوۆاتسيالىق كلاستەرى, ەڭ تومەنگى الەۋمەتتىك ستاندارتتار مەن كەپىلدىكتەر, كاسىپتىك وداقتار تۋرالى, زياتكەرلىك مەنشىك سالاسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا, مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ تۋرالى, مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ, سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋدى ودان ءارى جەڭىلدەتۋ بويىنشا ماڭىزدى زاڭ جوبالارى جاتىر.
دەپۋتاتتاردىڭ زاڭ شىعارۋ قىزمەتىنىڭ ءداستۇرلى نەگىزگى تۇستارىنىڭ ءبىرى –رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراۋ بولىپ تابىلادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2014 – 2018 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بازالىق دامۋ ستسەناريىنىڭ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050 ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بەرگەن تاپسىرمالارىنىڭ نەگىزىندە «2014 – 2016 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭ قابىلداندى.
بيىلعى جىلى دەپۋتاتتار جاڭا ءۇشجىلدىق بيۋدجەتتى قاراۋ كەزىندەگى ءتاسىلدەردى تۇبەگەيلى تۇردە وزگەرتتى. وندا بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ ۇنەمدىلىگى مەن تيىمدىلىگى باستى نازارعا الىندى. قۇجاتتىڭ ماجىلىستە قابىلدانۋىنىڭ الدىندا ەكى اي بويى ءاربىر بيۋدجەتتىك ءوتىنىمدى مۇقيات قاراۋمەن ۇشتاسقان قارقىندى جۇمىس جۇرگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە دەپۋتاتتار ۇشجىلدىق بيۋدجەتتىڭ جوباسىن ەلەۋلى تۇردە پىسىقتاپ شىقتى.
2014 – 2016 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى: 1) مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى تولىق كولەمدە ورىنداۋ; 2) جۇمىسپەن تۇراقتى جانە ناتيجەلى قامتۋدى ۇيىمداستىرۋعا جاردەمدەسۋ; 3) حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋ جانە تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ينفراقۇرىلىمىن ساپالىق جاعىنان جاڭارتۋ; 4) الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋ جانە مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ; 5) وڭىرلىك دامۋ; 6) ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋ; 7) شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدى قولداۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, قورعانىس قابىلەتتىلىكتى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى, قۇقىقتىق ءتارتىپتى نىعايتۋ جانە توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ مەن ولاردى جويۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ دا باسىم باعىت بولىپ سانالادى.
جالپى العاندا, بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك باعدارلى سيپاتى بار, الەۋمەتتىك شىعىستاردىڭ جالپى كولەمدەگى ۇلەسى 2014 جىلى – 39,8%, 2015 جىلى – 39,8 %, 2016 جىلى – 38,6% بولادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. بۇلاردان بولەك دەپۋتاتتار 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭعا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىن ناقتىلاۋعا بايلانىستى وزگەرىستەر ەنگىزدى. جاڭادان ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2013 جىلعى 11 قازانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىنا سايكەس, بيۋدجەتكە قوسىمشا تۇسىمدەردى جانە يگەرىلمەگەن بيۋدجەت قاراجاتىن ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا جىبەرۋ ارقىلى ولاردىڭ پايدالانىلۋىن جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇكىمەت ۇسىنعان وزگەرىستەردى قاراۋ كەزىندە بيۋدجەت قاراجاتىن جوسپارلاۋ مەن جۇمساۋ ماسەلەلەرى جونىندە دە سىن-ەسكەرتپەلەر ءبىلدىردى. دەپۋتاتتار اتاپ وتكەندەي, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋىن تالداۋ مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ بيۋدجەتتى ساپاسىز جوسپارلايدى ءارى ونى اتقارۋ كەزىندەگى ءتارتىپ تە تومەن. وسىعان بايلانىستى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ۇكىمەتتەن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ مەن اتقارۋ ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا ناقتى جانە ناتيجەلى شارالار قابىلداۋدى تالاپ ەتتى. پارلامەنت ءماجىلىسى بۇدان كەيىنگى جۇمىستا دا وسى ۇستانىمدى قاتاڭ تۇردە ۇستاناتىن بولادى.
بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭدى ىسكە اسىرۋ مەملەكەتتىك قارجىنىڭ تەڭگەرىمدىلىگى مەن بيۋدجەتتىك تيىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى فاكتورعا اينالادى. وندا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردى قالىپتاستىرۋ, بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ, بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالار, بيۋدجەتتiك باعدارلامالار اكiمشiلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. ۇكىمەت ازىرلەپ, ماجىلىسكە ەنگىزگەن قارجىلىق قۇجاتتاردىڭ توپتاماسىندا الداعى ءۇش جىلعا ارنالعان بيۋدجەت جوباسىمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سالىق سالۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى بار. تۇرعىن ءۇي مەن كولىك سالىقتارىنىڭ مولشەرلەمەلەرىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن وسى زاڭ جوباسىندا سارالانعان ءتاسىل قامتاماسىز ەتىلمەگەندىكتەن, ول جۇرتشىلىق تاراپىنان دا, دەپۋتاتتار اراسىندا دا تەرىس پىكىر تۋعىزعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
سونىڭ سالدارىنان سالىق مولشەرلەمەلەرىن ارتتىرۋدىڭ سالماعى اسا باي ادامدارعا ەمەس, ەڭ الدىمەن قوعامدا تۇراقتىلىقتى ساقتاپ وتىرعان حالىقتىڭ ورتا تابىنىڭ وكىلدەرىنە تۇسەتىن بولدى. وسىعان بايلانىستى دەپۋتاتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2008 جىلدىڭ وزىندە جىل سايىنعى جولداۋىندا قىمبات ءۇيى بار ادامدار ءتيىستى سالىق تولەۋگە ءتيىس دەپ اتاپ وتكەنىن ۇكىمەتتىڭ ەسىنە سالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى نۇسقاۋلارىن ەسكەرە وتىرىپ, دەپۋتاتتار تۇرعىن ءۇي مەن كولىك سالىعى جونىندەگى نورمالاردى قايتا قارادى.
قارجىلىق (ينۆەستيتسيالىق) پيراميدالاردىڭ قىزمەتىنە قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنىڭ نورمالارى ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ, زاڭدى تۇلعالار مۇددەلەرىنىڭ قورعالۋ دارەجەسىن, سونداي-اق, قىلمىستىق قۋدالاۋ, پروكۋراتۋرا جانە سوت ورگاندارى جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرادى.
مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭدا تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى كودتاۋدىڭ ورتاق جۇيەسىن ازىرلەپ, ەنگىزە وتىرىپ, ساتىپ الۋدى جوسپارلاۋ جانە وتكىزۋ كەزىندە مىندەتتى بولىپ تابىلاتىن تاۋارلارعا, جۇمىستار مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرگە باعانىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قۇرۋ, سونداي-اق, ەلەكتروندىق مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى بىرىڭعاي وپەراتورعا اتالعان جۇيەنى ەنگىزۋ مەن سۇيەمەلدەۋدى جۇزەگە اسىرۋ جونىندە وكىلەتتىكتەر بەرۋ كوزدەلەدى.
ءماجىلىس ماقۇلداعان باسقا دا ماڭىزدى زاڭداردىڭ اراسىنان استانا قالاسىندا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» دەپ اتالاتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن ۇيىمداستىرۋ مەن وتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى نورمالارى بار زاڭدى اتاپ ءوتۋ كەرەك. ويتكەنى, استانادا وسىنداي اۋقىمدى حالىقارالىق ءىس-شارانى وتكىزۋ ۇزدىك الەمدىك ەنەرگيا ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن, بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدىڭ جاڭا ازىرلەنىمدەرى مەن تەحنولوگيالارىن تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل كورمە, ارينە, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن جۇيەلى تۇردە ارتاراپتاندىرۋعا جانە وندىرىستىك قۋاتتار مەن عىلىمي بازانى تەحنولوگيالىق تۇرعىدان جاڭعىرتۋعا كۇشتى سەرپىن بەرەرى ءسوزسىز.
مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ باسىمدىقتارىن ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر دە ءماجىلىس دەپۋتاتتارىنىڭ ءجىتى نازارىندا تۇر. وسى ورايدا, دەپۋتاتتار قابىلداعان الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭدى اتاپ ءوتۋ قاجەت. ول قولدانىستاعى زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ تۋرالى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە, سونداي-اق, جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەر جۇكتىلىگى مەن بوسانۋىنا بايلانىستى جانە بالا ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمى بويىنشا دەمالىستا بولعان كەزەڭدە ولار ءۇشىن مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن سۋبسيديالاۋدى ەنگىزۋگە باعىتتالعان.
ەڭبەك كوشى-قونى ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ دا قابىلداندى, ول شەتەلدىكتەردىڭ بولۋىنا كوشى-قون باقىلاۋىنىڭ ءتيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ەڭبەكشى كوشىپ-قونۋشىلاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن زاڭداستىرۋعا, ولاردىڭ الەۋمەتتىك جانە ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن, سونداي-اق, كىرىستەردى الۋ مەن سالىقتاردى تولەۋ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ زاڭنامالىق نەگىزىن دامىتۋ بويىنشا دا ايتارلىقتاي جۇمىس اتقاردى. ماسەلەن, 2014 جىلعى 22 قاڭتاردا ىشكى ىستەر ورگاندارى تۋرالى زاڭ جوبالارىنىڭ توپتاماسى ماقۇلدانىپ, سەناتتىڭ قاراۋىنا جىبەرىلدى.
وسى زاڭ جوبالارىندا مينيسترلىكتىڭ قۇزىرەتتەرىن ورتالىق اپپارات جانە جالپى ىشكى ىستەر ورگاندارى رەتىندە ءبولۋ, ولاردىڭ مىندەتتەرى مەن قۇقىقتارىن ايقىنداۋ, زاڭدىلىقتى نىعايتۋدىڭ قۇقىقتىق كەپىلدىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ مەن پوليتسيانى وعان ءتان ەمەس فۋنكتسيالاردان جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسقا دا فۋنكتسيالارىن قايتالاۋدان ارىلتۋ كوزدەلەدى. سونداي-اق, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ پروفيلاكتيكاسى, قىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل, قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىندا قوعامدىق كەڭەستەر مەن قوعامدىق بايقاۋشى كوميسسيالاردىڭ قىزمەتى پىسىقتالادى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى 2013 جىلعى 25 جەلتوقساندا جول ءجۇرىسى تۋرالى زاڭ جوبالارىنىڭ توپتاماسىن ماقۇلداپ, سەناتتىڭ قاراۋىنا جىبەرگەن بولاتىن. زاڭ جوبالارى جول ءجۇرىسىن ۇيىمداستىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, جول ءجۇرىسىنىڭ پروتسەستەرىن مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. قۇجات جوبالارىندا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جول ءجۇرىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى قۇزىرەتى انىقتالىپ, ينتەللەكتۋالدىق كولىك جۇيەلەرىن ەنگىزۋ نەگىزدەرى بەلگىلەندى. جول ءجۇرىسىنىڭ قاعيدالارىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلىپ, اكىمشىلىك ايىپپۇلداردى ءوز ۋاقىتىندا تولەۋگە ىنتالاندىراتىن نورمالار ەنگىزىلدى.
«جول ءجۇرىسى تۋرالى» زاڭدا جول جۇرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى ايقىندالادى, ولار بۇرىن زاڭعا تاۋەلدى اكتىمەن – جول ءجۇرىسىنىڭ قاعيدالارىمەن رەتتەلگەن بولاتىن. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى زاڭ جوبالارىن قاراۋ بارىسىندا ولارعا بىرقاتار ەلەۋلى ۇسىنىستار مەن ەسكەرتپەلەر ەنگىزدى. مىسالى, جولاۋشىلاردى تاسۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن جانە شىعارىلعان جىلىن قوسا العاندا, ءتورت جىلدان اسپاعان, سونداي-اق, جۇرگىزۋشىنىڭ ورنىنان باسقا وتىرۋ ورىندارىنىڭ سانى سەگىزدەن اسپايتىن جانە بۇل رەتتە اۆتوموبيل كولىگى سالاسىندا كاسىپكەرلىك قىزمەتتە پايدالانىلمايتىن كولىك قۇرالدارى دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسى بويىنشا مىندەتتى تەحنيكالىق قاراپ-تەكسەرۋدەن بوساتىلدى. دەپۋتاتتار, سونداي-اق, بەلگىلەنگەن ءجۇرۋ جىلدامدىعىن ساعاتىنا قىرىق شاقىرىمنان استام شاماعا اسىرعانى ءۇشىن كولىك قۇرالىن جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى اكىمشىلىك جازانى وتىز ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندەگى ايىپپۇلمەن اۋىستىردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2013 جىلعى 11 قازانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس جۇرگىزۋشىنىڭ كولىك قۇرالىن ماس كۇيدە جۇرگىزگەنى, كولىك قۇرالىن جۇرگىزۋدى ماس كۇيدەگى ادامعا بەرگەنى, سونداي-اق, ماس كۇيىن انىقتاۋ ءۇشىن كۋالاندىرۋدان وتۋدەن جالتارعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى قاتاڭداتىلادى. حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس, جول-كولىك وقيعالارى بولۋىنىڭ ناقتى قاۋپىن تۋعىزاتىن جانە جول جۇرىسىنە بارلىق قاتىسۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن اگرەسسيالىق جۇرگىزۋ ءادىسى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك بەلگىلەندى.
اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قابىلدانعان زاڭ اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭنامانىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىن ەلەۋلى تۇردە رەفورمالاۋعا, بورىشكەرلەردىڭ سوت شەشىمدەرىن ورىنداماعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋعا, قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ قولدانىلۋ تيىمدىلىگىن, ولاردىڭ الەۋمەتتىك ءومىرشەڭدىگىن ارتتىرۋعا جانە وسى سالاداعى سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتارى قاراستىرىلىپ جاتقان ۇكىمەتتىك زاڭ جوبالارىنىڭ ساپاسى مەن تۇجىرىمدامالىق نەگىزدەرىنە جوعارى تالاپ قويا وتىرىپ, وزدەرى دە زاڭ شىعارۋ باستاماسى تۇرعىسىنان بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. مىسالى, دەپۋتاتتار توبى ازىرلەگەن اگروونەركاسىپتىك كەشەن ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى 2013 جىلعى 27 قاراشادا, حالىقارالىق شارتتار ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى 2013 جىلعى 18 جەلتوقساندا, ال تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ جوباسى 2014 جىلعى 8 قاڭتاردا ماقۇلدانىپ, سەناتتىڭ قاراۋىنا جىبەرىلدى. قازىرگى كەزدە جۇمىستا دەپۋتاتتاردىڭ وزدەرى باستاماشى بولعان ەڭ تومەنگى الەۋمەتتىك ستاندارتتار مەن كەپىلدىكتەر ماسەلەلەرى بويىنشا, بالالاردى ولاردىڭ دەنساۋلىعى مەن دامۋىنا زيان تيگىزەتىن اقپاراتتان قورعاۋ جونىندەگى زاڭ جوبالارى جاتىر.
جالپى العاندا, وتكەن جىلى ءماجىلىس دەپۋتاتتارى 23 زاڭ جوباسىنا باستاماشىلىق جاسادى, بۇل وتكەن جىلداردىڭ كورسەتكىشتەرىنەن 2 ەسەدەي كوپ. ال پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ ايتۋىنشا, الداعى كەزەڭدە پارلامەنتتىڭ زاڭ شىعارۋ جۇمىسىنىڭ باستى باعدارى ەل پرەزيدەنتىنىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا ايقىنداپ بەرگەن باسىمدىقتار بولىپ تابىلادى.
وسى ستراتەگيالىق قۇجاتتى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا دەپۋتاتتىق كورپۋس ۇكىمەتپەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي وتىرىپ, يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋدى جۇرگىزۋگە, عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكا قۇرۋعا, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە, الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدى ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋعا, مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ساپالى زاڭدار قابىلداۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ن.نىعماتۋلين اتاپ وتكەندەي, دەپۋتاتتىق كورپۋستىڭ بۇكىل كۇش-جىگەرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعىتىن ودان ءارى زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇيەلى دە دايەكتى جۇمىسقا باعىتتالاتىن بولادى. بۇل باعىت – ناقتى جۇمىس باعدارلارىن ايقىنداپ قانا قويماي, ورتاق ءىستىڭ تابىستى بولۋىنا نىق سەنىم ۇيالاتادى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».