بولاشاق ماماندىعىن كينو يندۋسترياسىمەن بايلانىستىرۋدى جوسپارلاپ جۇرگەن جاس جۋرناليستەر, سىنشىلار مەن ستسەناريستەردى كىم جانە قالاي دايارلايدى؟ ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن پىكىرتالاس الاڭىنىڭ باستى تاقىرىبى وزەكتىلىگىمەن نازار اۋدارتتى.
قوعامدى تولعاندىرعان ساۋالدى كينو سالاسىنىڭ توڭىرەگىندەگى كاسىبي ماماندار ءبىلىم ورداسىنىڭ باسشىلىعىمەن بىرگە وتىرىپ تالقىلادى. دوڭگەلەك ۇستەل باسىنداعى اڭگىمەنىڭ سپيكەرلەرى – قازۇۋ رەكتورى جانسەيىت تۇيمەباەۆ, ۇكقمو باسقارما توراعاسى ەسەتجان قوسىباەۆ, قازاقستان كينوسىنشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى گۇلنار ابىكەەۆا, قازۇۋ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى سانسىزباي ماديەۆ, كينودراماتۋرگ جانە رەجيسسەر ءاسيا بايعوجينا, سونداي-اق ۇكقمو باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان شوكەنوۆ مامان دايارلاۋ تۋرالى ماڭىزدى ويلارىن ورتاعا سالا وتىرىپ, وتاندىق كينوداعى كەمشىلىكتىڭ دە بەتىن بۇركەمەلەپ قالا المادى.
پىكىرتالاس الاڭىنداعى بەتاشار ءسوزدىڭ تىزگىنىن العان قازۇۋ رەكتورى جانسەيىت تۇيمەباەۆ وتاندىق كينو ءوندىرىسى ءۇشىن ماماندار دايارلاۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرە الاتىن ەلىمىزدىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ زور الەۋەتىن اتاپ ءوتتى.
جانسەيىت تۇيمەباەۆ: «بيىل جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ باسپا جانە ەلەكتروندى باق كافەدراسىندا باكالاۆريات دەڭگەيىندە «كينو&مەديا» ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى اشىلدى. بۇل باعدارلاما كينو جانە مەديا سالاسىندا زاماناۋي كرەاتيۆتى ءونىمدى جاساۋعا قابىلەتتى كادرلاردى دايارلاۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق وقۋ پروتسەسىنە ءبىز «كينو تاريحى», «كينودراماتۋرگيا» جانە «كينورەتسەنزيا» سياقتى پاندەردى ەنگىزدىك».
كينوورتالىق باسشىسى ەسەتجان قوسىباەۆ ءوز كەزەگىندە كينويندۋستريانى دامىتۋدا اكادەميالىق ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ وزەكتى باعىتتارىنا نازار اۋدارا وتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا تەوريانى تاجىريبەمەن ۇشتاستىراتىن وقۋ-وندىرىستىك حاب اشۋدى ۇسىندى.
ەسەتجان قوسىباەۆ: ء«بىز جوسپارلاپ وتىرعان جۇمىس بەلگىلى ءبىر ادىستەمەگە جانە ءبىزدىڭ قايدا شىعاتىنىمىز, بۇل ارەكەتتەردى نە ءۇشىن جاسايتىنىمىز تۋرالى تۇسىنىككە نەگىزدەلۋى ءتيىس. نەگىزگى مىندەت – بولاشاق مامانداردى كاسىبي دەڭگەيدە دايىنداۋ. ارينە, ءبىز بۇل باعىت بويىنشا ارتتا قالىپ بارا جاتقانىمىزدى كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان بيىل ءبىز العاش رەت ۇكقمو بيۋدجەتىنە ءبىلىم بەرۋ مەن كادرلاردى دايارلاۋعا ارنالعان شىعىستاردى ەنگىزدىك. الداعى ۋاقىتتا ءبىز ءوز وتىنىمدەرىمىزدەگى قاراجات مولشەرىن بىرتىندەپ ۇلعايتاتىن بولامىز. سەرىكتەستەرگە كەلەتىن بولساق, بۇگىندە ەلىمىزدە ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى, «تۇران» ۋنيۆەرسيتەتى بار, دەگەنمەن, ءبىزدىڭ ىنتىماقتاستىعىمىز قۋاتتى عىلىمي جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى بار قازۇۋ-دان باستالعانىن قالايمىن, ەندى تەك وقىتۋ ءۇشىن ۇزدىك يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى تارتۋ قاجەت».
سپيكەرلەر قازاقستانداعى زاماناۋي كينويندۋستريانىڭ دامۋ ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالىپ, بۇگىندە كينو سالاسىنداعى مامانداردى دايارلاۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ, كينوجۋرناليستيكا جانە ستسەناري شەبەرلىگى سياقتى پاندەردە وقۋ پروتسەسىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ونەرتانۋ دوكتورى, ۆگيك كينوتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ تۇلەگى گۇلنار ابىكەەۆا «ستسەناريستەر مەن كينوتانۋشىلاردى دايارلاۋدا نەلىكتەن ساتسىزدىككە ۇشىرادىق؟» دەگەن ماسەلەنى كوتەرىپ, تاريحقا شولۋ جاسادى.
گۇلنار ابىكەەۆا: «1996 جىلى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازۇوا-داعى كينوتانۋشىلار مەن كينوسىنشىلار شەبەرحاناسىنا ستۋدەنتتەردى جينادىم. باسىندا ون ادام بولدى, ونىڭ جەتەۋى قورعاۋعا شىقتى. بۇل جامان ەمەس. بىراق بۇل مەنىڭ ورىس تىلىندەگى كينوتانۋشىلار شەبەرحاناسىنداعى جالعىز تۇلەكتەرىم بولدى. بۇگىنگى تاڭدا قازۇوا قازاق تىلىنە باسا نازار اۋدارادى. ستسەناريدى ورىس تىلىندە جازاتىندارمەن دە جاعداي وسىلاي بولدى. مەنىمەن قاتار لەيلا اقىنجانوۆا (ۆگيك-ءتىڭ ستسەناري فاكۋلتەتىن بىتىرگەن) شەبەرحاناسىن جۇرگىزدى. ول دا بۇگىندە كينو مەن تەلەديداردا وتە بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جۇرگەن سەگىز شاكىرتىن تاربيەلەپ شىعاردى.
ەندى ستاتيستيكاعا كەلەتىن بولساق. دراماتۋرگيالىق ءبىلىمى بار بىزدە قانشا مامان بار؟ ەڭ كوپ دەگەندە ونعا جۋىق ديپلومى بار دراماتۋرگتەردى (ۆگيك قانا ەمەس, سونىمەن قاتار جوعارعى كۋرستاردى قوسا العاندا) اتاي الامىز. بەس جىل بۇرىن ءبىز قازاقستان كينوسىنشىلارى قاۋىمداستىعىن قۇردىق, بۇگىنگى تاڭدا ونىڭ قۇرامىندا 18 ادام بار, ولاردىڭ اراسىندا بازالىق ءبىلىمى جوعارىسى از. بۇل تۇرعىدا مەن, ارينە, كينوتانۋشىلاردى, كينو تۋرالى جازاتىن جۋرناليستەردى, سونداي-اق دراماتۋرگتەر مەن ستسەناريستەردى دايارلاۋ يدەياسىن قولدايمىن. كينو پروتسەسىن باقىلاپ تۇراتىن مۇنداي ماماندار بىزدە شىنىمەن وتە از.
مەن قازىر جاڭا «مەديا جانە كينو» مەكتەبى اشىلعان AlmaU-دا (الماتى مەنەدجمەنت ۋنيۆەرسيتەتى) ساباق بەرەمىن. ال كەلەسى جىلى وسى وقۋ ورنىندا كينوسىنشىلار شەبەرحاناسىن (تاجىريبەلىك توپ) اشۋ جوسپارلانىپ وتىر, وندا دا شەبەرلىك سىنىپتارىن جۇرگىزەتىنىمە قازىردەن قۋانىپ وتىرمىن».
ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا ساباق بەرەتىن تانىمال كينودراماتۋرگ جانە رەجيسسەر ءاسيا بايعوجينا گۇلنار ابىكەەۆانىڭ مامانداردى دايارلاۋ ساپاسى جايلى ايتقان ويىن قولدادى.
ءاسيا بايعوجينا: «ستسەناريستەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بار ەكەنىن مويىنداۋ كەرەك. قازاق تىلىندە وتە قىزىقتى جازاتىن كەيبىر جاس جىگىتتەر مەن قىزدار بار, بىراق ولار كينودا جۇمىس ىستەمەيدى, كوبىنەسە تانىمال ۆەب-سەريالداردى شىعارادى جانە سول سەبەپتى ولار ينتەرنەتتە ماڭىزعا يە.
ەكىنشى جاعىنان, بىزدە جىل سايىن انا تىلىندە كاسىبي ءبىلىمدى قاجەت ەتەتىن قازاقتىلدى تالاپكەرلەردىڭ سانى ارتىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرۋ قاجەت. بىراق مەملەكەتتىك تىلدە جازىلعان ساپالى ادىستەمەلىك بازا جوق. جىل سايىن ءبىز دراماتۋرگتەردى شىعارامىز, بىراق سوڭعى ءۇش جىلدا دراماتۋرگيا بويىنشا ءبىر عانا كىتاپ قازاق تىلىنە اۋدارىلعان. بۇل رەتتە مەنىڭ قازاق ونەر اكادەمياسىنداعى ستۋدەنتتەرىم اۋدارمانىڭ اۋىر ەكەنىن جانە ولارعا ورىس تىلىندە وقۋ تۇسىنىكتىرەك ەكەنىن ايتادى.
اكادەميا 25 جىلعا جۋىق قىزمەت ەتىپ كەلەدى, بىراق مەملەكەتتىك تىلدە دراماتۋرگيا بويىنشا وقۋلىقتار جوق. مەنىڭشە, ۇلكەن ساتسىزدىك دەگەن وسى. ءبىزدىڭ كينوداعى كوپتەگەن قيىندىقتار جاقسى دراماتۋرگيانىڭ جوقتىعىنان تۋىنداپ وتىر. شىن مانىندە, كۋلەشوۆ, ەيزەنشتەين, تاركوۆسكيدىڭ كىتاپتارىنان باستاپ, شەتەلدىك اۆتورلاردىڭ كەرەمەت درامالىق وقۋلىقتارىنا دەيىن الەمنىڭ بارلىق كينو مەكتەپتەرى قولداناتىن عاجاپ ەڭبەكتەر تولىپ جاتىر».
سانسىزباي ماديەۆ: «كينو – بۇل ەڭ الدىمەن رۋحاني بايلىق. ءبىز بۇل بايلىعىمىزدى جوعالتىپ, سوڭعى جىلدارى عانا وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن قايتا تولتىرۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. بارلىق كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ ماڭىزى زور. بىزدە كينودراماتۋرگيا السىرەپ تۇر, ال كينوسىنشىلار مۇلدەم جوق, اسىرەسە قازاقتىلدى ماماندار از. بۇل وتە ماڭىزدى جانە وزەكتى ماسەلە. مۇندا ايتىلىپ جاتقانداردىڭ ءبارى دە ماڭىزدى, ءبىز ارىپتەستەرىمىزدى قولداۋعا دايىنبىز».
باۋىرجان شوكەنوۆ: ء«بىز نەلىكتەن قازاقستاننىڭ جەتەكشى جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى قازۇۋ-عا جۇگىنگەنىمىزدى تاعى دا ايتا كەتەيىن. كينو – بۇل وتە ماڭىزدى سالا, اكادەميالىق تاسىلدەرسىز يندۋستريانى ودان ءارى جىلجىتۋ مۇمكىن ەمەس. بىرىنشىدەن, ءبىزدى ستسەناري جانە دراماتۋرگيا سالاسىنداعى ءبىلىم ماسەلەلەرى ويلاندىرادى. ەكىنشىدەن, كينوسىنشىلىق پەن كينوجۋرناليستيكا دا بىزگە اۋاداي قاجەت. دالىرەك ايتساق, وسى سالاداعى اكادەميالىق ءبىلىم جەتكىلىكسىز. سونىمەن بىرگە جاقىندا ءبىز ماسكەۋ كينو مەكتەبىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستىك, ولار ءبىلىم بەرۋدى وزگەشە تۇرعىدان قاراستىرادى. ياعني ولار اكادەميالىق ەمەس, ەڭ كوپ دەگەندە ءۇش جىلدىق وقۋ پروتسەسىندە يگەرۋگە بولاتىن جەدەل ءبىلىم رەتىندە قولعا الۋدى قولايلى ساناپ وتىر. ارينە, جەدەل ءبىلىم الۋ ءۇشىن مىقتى ماتەريالدىق بازانىڭ بولۋى ماڭىزدى. مۇندا كينو ءوندىرىسى سالاسىندا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار ءۇشىن پراكتيكالىق ءبىلىم قاجەت. كينويندۋستريا بارلىق قاجەتتى مامانداردى ساپالى دايارلاعاندا عانا العا جىلجۋى مۇمكىن جانە بۇل ماسەلە قازۇۋ ارقىلى شەشىلسە, كەرەمەت بولار ەدى. نەلىكتەن؟ ەڭ الدىمەن, بۇل قاجەتتى قۇرالدار مەن كينو ءتۇسىرۋ تۇرعىسىنان جاقسى بازانىڭ, ياعني كينو وندىرىسىنە ءىس جۇزىندە قاجەت نارسەلەر – پاۆيلوندار, جابدىقتار, دىبىس جازۋ جانە مونتاجداۋ ستۋديالارىنىڭ بولۋى. ەگەر ءبىز بۇل ماسەلەنى بىرلەسىپ شەشە الساق جانە جاقىن ارادا ىسكە اسىرا الساق, مەنىڭشە, ەڭ ۇلكەن جەتىستىك وسى بولماق».