تاريحى تەرەڭ تاراز توپىراعىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى مەن جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا جانە مەملەكەت باسشىسىنا تانىستىرىلعان «تاريحى تەرەڭ تاراز» مادەني باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا «تاراز جانە تۇركى وركەنيەتى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى.
اۋەلى كەلۋشىلەر ارنايى ۇيىمداستىرىلعان تاراز تاريحىنان سىر شەرتەتىن كورمە جۇمىسىمەن تانىستى. اتالعان جيىندا الەمنىڭ جانە ەلىمىزدىڭ بىرقاتار عالىمى تاراز جانە تۇركى تاريحى توڭىرەگىندە وي قوزعاپ, ءوزارا پىكىر الماستى.
ەكى مىڭ جىلدان استام باي تاريحى بار تاراز شاھارى ەجەلدەن وركەنيەتتىڭ ورداسى بولعان كونە مەكەن. مۇندا وتكەن قيلى كەزەڭدەر, ءتۇرلى وقيعالار ۇلى تاريحىمىزدىڭ ۇلاعاتتى ءبىر بولىگى. ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا تۇرعان تۇعىرلى تاراز تالاي عاسىردىڭ كۋاگەرى, ابىز شەجىرەشىسى رەتىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن جاساپ كەلەدى.
ەجەلگى قىتاي, اراب ساياحاتشىلارىنان باستاپ, بارتولد, لەرح, گۋميلەۆ سياقتى وزگە دە اتاقتى عالىمدار تاراز تۋراسىندا تاعىلىمدى ەڭبەكتەر جازىپ قالدىرعان. ايگىلى جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆ «تالايعى تاراز» تاريحي بايانىندا «ورتا عاسىرلارداعى تاراز قاي جاعىنان دا تەك ايماقتىق قانا ەمەس, ۇلكەن حالىقارالىق ماڭىزعا يە بولدى», دەپ جازادى. جالپى, تارازدىڭ تاريحي شەجىرەسىن اشىپ كورسەتەدى.
تاراز تاريحىنىڭ تىلسىم پاراقتارى, تۇركى تاريحىنىڭ تاعىلىمى بۇگىندە الەمدىك وركەنيەت جانە عىلىم-ءبىلىم كوشىندە وزىندىك ماڭىزعا يە بولىپ وتىر.
الەمنىڭ بىرقاتار ءبىلىمدار عالىمدارى كونە تاراز ءھام تۇركى تاريحىن بايلانىستىرا زەرتتەپ كەلەدى. وسى ورايدا, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى ۇلتىمىزدىڭ ۇلى تاريحىن ۇلىقتاۋعا, ۇلى دالامىزدا وتكەن ۇلى وقيعالاردى زەردەلەۋگە مۇمكىندىك بەرسە, «تاريحى تەرەڭ تاراز» مادەني باعدارلاماسى كونە شاھاردىڭ كوركەم تاريحىن تانۋعا جانە قولداۋ كورسەتۋگە باعىتتالعان. تانىمال تاريحشى عالىمدار باس قوسقان تاراز تورىندەگى رۋحاني جيىنعا ارنايى قاتىسقان جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ شارانىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, بۇل كونفەرەنتسيا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالالارىندا كورسەتىلگەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى, ەرەكشەلىگىمىزدى سارالاي وتىرا, جالپىتۇركىلىك وركەنيەتتىڭ مادەني دامۋى مەن تاريحي وركەندەۋىنە تىڭ تۇجىرىمدارمەن ۇلەس قوساتىنىن ايتتى. «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتاپ وتكەندەي, قازاق جەرىندە جىبەك جولىنان بەرى بارلىق كارتالاردا كەلە جاتقان ەكى قالا بار. ءبىرى تاراز قالاسى, ەكىنشىسى جاركەنت. ەلىمىزدە يۋنەسكو-عا ەنەتىن 11 نىسان بولسا, سونىڭ 5-ەۋى جامبىل وبلىسىندا ورنالاسقان. وسىنىڭ ءوزى ولكەمىزدىڭ تاريحى تەرەڭ ەكەنىن, كۇللى وركەنيەتتىڭ باستاۋى بولعانىن كورسەتەدى. كونفەرەنتسيانىڭ تاقىرىبى دا «تاراز جانە تۇركى وركەنيەتى» دەپ اتالۋى تەگىن ەمەس. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى وبلىسىمىزعا ءىسساپارى بارىسىندا ءبىزدىڭ تاراز قالاسىن تۇركىستان قالاسىنا تۋريستىك سەرىكتەس رەتىندە قالىپتاستىرۋ تۋرالى ۇسىنىمىزعا, «تاريحى تەرەڭ تاراز» اتتى مادەني باعدارلاماسىنا ءوز قولداۋىن ءبىلدىردى. بۇل تاراز قالاسىنىڭ تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنداعى دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى بولادى دەپ سەنەمىز. تۇركى حالىقتارىنا ورتاق بۇرىننان كەلە جاتقان ەكى جازۋ بار ەكەنى بەلگىلى. ونىڭ ءبىرى – ورحون-ەنەسەي جازۋلارى بولسا, ەكىنشىسى – تالاس جازۋلارى. «تۇركىستان – ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى» بولسا, تاريحى تەرەڭ تاراز تۇركى وركەنيەتىنىڭ وشاعى», دەدى بەردىبەك ساپارباەۆ.
اتالعان رۋحاني جيىندى جۇرگىزگەن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, رەسپۋبليكالىق «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى جينالعاندارعا ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەگەن حاتىن وقىپ بەردى. سونداي-اق, مودەراتور ءوز سوزىندە تاراز – تامىرلى تاريحىمىز بەن ماۋەلى مادەنيەتىمىزدىڭ كۋاسى بولعان قاستەرلى ءوڭىر ەكەنىن, بۇل ءوڭىر سوناۋ عۇن داۋىرىنەن باستاپ تۇركى الەمىنىڭ اسا ءىرى ساياسي-ەكونوميكالىق جانە رۋحاني-مادەني ورتالىعى رەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقارعانىن اتاپ ءوتتى. «وسىعان وراي, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «تاراز – تاريحىمىزدىڭ تەمىرقازىعى» دەپ تاريحي باعاسىن بەرگەن. ال, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ كەشەگى ساپارىندا تۇرلەنگەن تارازعا ايرىقشا ءمان بەرىپ, جوعارى باعالاپ كەتتى. سوندىقتان, بۇگىنگى القالى جيىننىڭ تاراز توپىراعىندا ءوتۋىنىڭ سيمۆوليكالىق ماڭىزى زور. تاراز – قازاقتىڭ عانا قاراشاڭىراعى ەمەس, كۇللى تۇركى تاريحىندا تەكتونيكالىق بەتبۇرىستار جاساعان پاسسيونارلىق قۋاتتىڭ قاينار كوزى», دەدى دارحان قىدىرالى. جالپى, تاراز تاريحى تەرەڭدە جاتقان ولكەنىڭ ءبىرى. اۋەلى عۇن داۋىرىندە, 2000 جىل بۇرىن ىرگەسى قالانعان تالاس بەكىنىسىندە «تالاس شايقاسى» ارقىلى حان يمپەرياسىنا قارسى تويتارىس بەرىلگەنى تاريحي شىندىق. سونداي-اق, وسىندا تۇركى-مۇسىلمان وركەنيەتىنىڭ نەگىزى قالانعان ءارى بۇكىل تۇركىلەردىڭ مۇسىلمان دىنىنە بەت بۇرۋىنا ىقپال ەتكەن 751 جىلعى «تالاس-اتلاح» شايقاسى وتكەن. التىن وردا, شاعاتاي, موعولستان مەملەكەتتەرىنىڭ نەگىزى قالانعان 1269 جىلعى تاريحي «تالاس قۇرىلتايى» دا وسى وڭىردە وتكەن. ونىڭ 750 جىلدىق مەرەيتويى 2019 جىلى تاراز قالاسىندا كەڭىنەن اتالىپ وتكەن. سونىمەن قاتار, قازاق حاندىعىنىڭ العاش شاڭىراق كوتەرىپ, تۋ تىككەن مەكەنى رەتىندە دە, ۇلى جىبەك جولى بويىندا شىعىس پەن باتىس وركەنيەتىن توعىستىرىپ, الۋان ءتۇرلى مادەنيەتتەردىڭ الماسۋىنا ىقپال ەتكەن وركەنيەتتى ءوڭىر رەتىندە دە تارازدىڭ ورىنى ايرىقشا.
جيىن بارىسىندا ەلىمىزدىڭ مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ارحيۆ ىستەرى جانە قۇجاتتامانى باسقارۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قۋات بوراش اۋەلى مينيستر اقتوتى رايىمۇلوۆانىڭ حاتىن وقىپ بەردى. بۇدان كەيىن ول تاراز قالاسى كوشپەلى جانە وتىرىقشى مادەنيەتىنىڭ مۇراگەرى سانالاتىنىن, ءتۇبى ءبىر تۇركى الەمىنىڭ ىشىندە قاستەرلى قالا, كيەلى ورتالىق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. كەلەلى باسقوسۋدا بۇگىندە الاش تاريحى, الاشوردا اسكەرى جايلى زەرتتەۋ جۇرگىزىپ جۇرگەن بەلگىلى الاشتانۋشى عالىم, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بەرىك ابدىعالي ۇلى «تاراز جانە تۇركى الەمى» اتتى مازمۇندى بايانداما جاسادى. ءوز سوزىندە ول تاراز توپىراعىنان شىققان تارازيلەردى تۇگەندەپ, ولاردىڭ ەسىمدەرى مەن ەڭبەكتەرىن ۇرپاققا جەتكىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتىپ, بالبالتاستار مۋزەيىن اشۋدى ۇسىندى. «تۇركى ەلىنىڭ التىن بەسىگى – التاي, ورتالىعى – تۇركىستان دەسەك, ءدال وسى تىزىمدە تارازدىڭ دا اتى ەرەكشە ايتىلادى. ويتكەنى وسى جەردە يسلام ءدىنىنىڭ كەڭ تارالۋىنا ىقپال ەتكەن وقيعالار ورىن الدى. مۇنى دا الەمدىك دەڭگەيدە, اسىرەسە, تۇركى دۇنيەسىندە بارىنشا ناسيحاتتاۋ كەرەك», دەدى بەرىك ابدىعالي ۇلى. سونداي-اق, كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشى التىن وردا ءداۋىرىن زەرتتەۋشى بىلىكتى مامان, ۆيسكونسين-مەديسون جانە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى يۋلاي شامىلوعلى «VI-XIV عاسىرلارداعى تاراز جانە ورتالىق ازيا: ءبىرىنشى پاندەميا مەن ەكىنشى پاندەميانىڭ اسەرى» اتتى تاقىرىپتا بايانداما جاسادى. قازىرگى كەزدە وزەكتى ءارى تىڭ تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى – پاندەميا تاريحىن زەرتتەپ جۇرگەن عالىم ءوز پىكىرىن ءبىلدىرىپ, ءتۇرلى تاريحي مالىمەتتەردى العا تارتتى. ول قىتاي ساياحاتشىسى سۋان تسياننىڭ ءVIى عاسىردا اۋليەاتا وڭىرىندە بولىپ, زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەنىن, ودان قۇندى مالىمەتتەر قالعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار, تاريحى تەرەڭ تالاس قۇرىلتايىنىڭ تاعىلىمى توڭىرەگىندە دە اڭگىمە قوزعادى. اۋليەاتا ءوڭىرىنىڭ تاريحىنا الەمدەگى كوپتەگەن ءبىلىمدى تاريحشىلاردىڭ دا قىزىعۋشىلىق تانىتقانىن جەتكىزدى.
بۇگىنگى تاڭدا شەتەل عالىمدارى دا ەجەلگى تاراز ولكەسىنىڭ مۇرالارىن زەرتتەۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتۋدا. مۇنى تاراز تورىندە وتكەن «تاراز جانە تۇركى وركەنيەتى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسياعا اتاقتى شەتەلدىك عالىمداردىڭ قاتىسىپ, پىكىر بىلدىرۋىنەن دە كورۋگە بولادى. جيىنعا ونلاين رەجيمدە جاپونيا مەملەكەتىنەن ارنايى قاتىسقان PhD دوكتورى, «نارا» ۇلتتىق مادەني مۇرا جانە ۇلتتىق مادەني قۇندىلىقتاردى زەرتتەۋ» ينستيتۋتى زەرتحانالىق ارحەولوگيا سەكتسياسىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور ساداكاتتسۋ كۋنيتاكە جامبىل وڭىرىندە ەكسپەديتسيا جۇمىستارىن جۇرگىزگەنىن, ناقتى ايتساق, بۇيرەكباستاۋ ەسكەرتكىشىندە بولعان عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جونىندە اڭگىمەلەدى. اۋليەاتا ءوڭىرىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋگە ۇلەس قوسقان جاپون عالىمى تاراز تاريحىنىڭ دا تىم تەرەڭدە جاتقانىن جەتكىزدى. وعان ءبىر دالەل – تاراز ايماعىندا بورىقازعان, تاڭىرقازعان سىندى پالەوليت ءداۋىرىنىڭ تۇراقتارىنىڭ مول ەكەندىگى دەۋگە بولادى. بۇل باعىتتا كەزىندە حاسەن الپىسباەۆ سياقتى اتاقتى ارحەولوگتار زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن. بۇدان كەيىن ساداكاتتسۋ كۋنيتاكە سىندى شەتەلدىك عالىمدارمەن بىرگە تالاس, قاراتاۋ اڭعارىنداعى پالەوليت ءداۋىرىنىڭ ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەپ كەلە جاتقان تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جاكەن تايماعامبەتوۆ ءسوز الىپ, «قىزىلتاۋ پالەوليت كەشەنى – ەۋرازياداعى ەجەلگى ارحەولوگيالىق مادەنيەتتەردىڭ ءبىرى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى. ال, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ارحەولوگ-عالىم ماديار ەلەۋ ۇلى « ۇلى جىبەك جولى جانە ەجەلگى تاراز قالاسى» اتتى بايانداماسىندا تۇركى قاعاندىعى تۇسىندا ۇلى جىبەك جولى تۇركىلەردىڭ بيلىگىنە وتكەن سوڭ, جاڭا قالالار سالىنا باستاعانىن ايتا كەلىپ, ەجەلگى تاراز وركەنيەتى توڭىرەگىندە اڭگىمە ءوربىتتى. سونىمەن قاتار, قىرعىز ەلىنەن كەلگەن عالىم, قىرعىز-ماناس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى نەگيزبەك شابداناليەۆ «تالاس ايماگى جانا تالاس جازۋلارى» توڭىرەگىندە پىكىر ءبىلدىردى. ول جالپى تالاس ءوڭىرىنىڭ تاريحى, وركەنيەتى, كونە ەسكەرتكىشتەرى جونىندە ايتتى.
باتىس تۇركى قاعاناتى تۇسىندا تارازدا تۇركى تايپالارىنىڭ ەتنيكالىق ءتۇزىلىسىنىڭ وتكەنى دە تاريحتان ايان. ونىڭ نەگىزگى قۇرامى دۋلىلار مەن نۇشەبيلەردەن قۇرالعان ون-وق ەلى كەيىننەن تۇرگەش, قارلىق, قاراحان مەملەكەتتەرىنىڭ قۇرامىنا ەنىپ, قازاق حاندىعى تۇسىندا قازاق حالقىنىڭ ەتنيكالىق قالىپتاسۋىنا زور ۇلەس قوسقان. پلەنارلىق وتىرىستىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە تۇركيا ەلىنىڭ يەديتەپە ۋنيۆەرسيتەنىنەن ارنايى قاتىسىپ وتىرعان تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور احمەت تاشاعىل ەجەلگى تۇركى حالىقتارىنىڭ ەتنيكالىق ءتۇزىلىمى جايىندا, وڭتۇستىك قازاقستاندى مەكەندەگەن تۇركى تايپالارى تۋراسىندا ايتتى. ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, پروفەسسور الىمعازى داۋلەتحان «اتلاح-تالاس شايقاسى جانە ونىڭ تاريحي ماڭىزى» تاقىرىبىندا بايانداما جاسادى. ال, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور بەرەكەت كارىباەۆ تالاس قۇرىلتايى جانە ونىڭ تاريحي ماڭىزى تۋرالى اڭگىمەلەدى. عالىم 751 جىلعى قىتايداعى تاڭ اۋلەتىنىڭ اسكەرى مەن اراب حاليفاتىنىڭ اسكەرلەرى اراسىندا وتكەن اتلاح شايقاسى, 1269 جىلى تالاس وزەنى بويىندا وتكەن موڭعول اقسۇيەكتەرىنىڭ جالپى قۇرىلتايى جونىندە ايتا كەلىپ, مۇنداي تاريحي ماڭىزى وتە زور وقيعالاردى زەرتتەپ ءبىلۋ جانە ماڭىزىن اشىپ كورسەتۋ وتاندىق تاريح عىلىمى الدىندا تۇرعان مىندەتتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن جەتكىزدى. «تالاس قۇرىلتايىن قاراستىرۋ ارقىلى ءبىز موڭعول يمپەرياسىنىڭ ىدىراۋى پروتسەسىنىڭ قالاي جۇزەگە اسقاندىعىن, العاشقى موڭعول حاندارىنىڭ باعىنىشتى حالىقتارعا قاتىستى جۇرگىزگەن ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ قالاي وزگەرىسكە ۇشىراعانىن بىلە الامىز. سوندىقتان ءحىىى عاسىر ورتاسىنداعى قازاقستاننىڭ ساياسي تاريحىندا 1269 جىلعى تالاس قۇرىلتايىنىڭ الاتىن وزىندىك ورنى بار جانە دە ول ارنايى تۇردە جەكە قاراستىرۋدى قاجەت ەتەدى», دەدى ول.
«تاراز جانە تۇركى وركەنيەتى» اتتى عىلىمي كونفەرەنتسيادا كونە تاراز جانە تۇتاس تۇركى تاريحى, جالپى العاندا ۇلتتىڭ ۇلى تاريحى توڭىرەگىندە قۇندى دەرەكتەر كەلتىرىلىپ, كەلەلى ويلار ايتىلدى. تارازبەن ىرگەلەس جامۋكات, بارىسحان, جىكىل, قۇلان, مەركە سىندى ورتاعاسىرلىق قالالار دا تۇركى تاريحى مەن وركەنيەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقارعانى ءسوز بولدى. سونىمەن قاتار, وسى قالالاردان تابىلعان ارحەولوگيالىق دەرەكتەر تاريحىمىزدىڭ تۇگەندەلۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقانى دا اڭگىمە بولدى. بۇل رەتتە قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مۇحتار قوجا ورتاعاسىرلىق تاراز جادىگەرلەرى مەن ولاردىڭ تاريحي ماڭىزى جايىندا بايانداما جاساسا, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ارحەولوگ دوكەي تالەەۆ «تالاس ءوڭىرىنىڭ 1000 جىلدىق تاريحىنان سىر شەرتكەن جادىگەرلەر: شولتوبە, كوكقاينارتوبە جانە جىلقىشىتوبە» تۋرالى ايتتى. «سوڭعى جىلدارعا دەيىن جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر قىزىلقاينارتوبە, شولتوبە, باقاتوبەلەردىڭ ءى-ءىV عاسىرلار ارالىعىمەن مەرزىمدەلەتىندىگى انىقتالعان. ولاردىڭ قۇرىلىس سالۋ تاسىلدەرى مەن ساۋلەتكەرلىك ەرەكشەلىكتەرى دە ۇقساس. قازبادان تابىلعان ارحەولوگيالىق ماتەريالدار دا مەزگىلدەس. قىتاي جازبا دەرەكتەرى بويىنشا قاڭلى مەملەكەتىنىڭ شىعىس شەكاراسى تالاستىڭ بويىنا دەيىنگى ارالىقتى قامتىعان. قاڭلى مەملەكەتىنىڭ گۇلدەنگەن ۋاقىتى ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىزعا دەيىنگى ءىى عاسىر مەن ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىزدىڭ ءىى عاسىرلارى. كەلتىرىلگەن دايەكتەر زەرتتەلگەن نىسانداردىڭ قاڭلىلارعا تيەسىلى ەكەندىگىن بىلدىرەدى. زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىسى ەرتە ورتاعاسىرى كەزىندە تالاس ءوڭىرىن مەكەندەگەن تۇرعىنداردىڭ وتىرىقشى ەگىنشىلىكپەن اينالىسقاندىعىن بىلدىرەدى», دەدى دوكەي تالەەۆ. تاراز تورىندە وتكەن «تاراز جانە تۇركى وركەنيەتى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيانى حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى قورىتىندىلاپ, القالى جيىندا تارازدىڭ شەجىرەلى تاريحى مەن تۇركى وركەنيەتى جايىندا مازمۇندى باياندامالار جاسالىپ, كەلەلى وي-پىكىرلەر ورتاعا سالىنعانىن ايتتى. رۋحاني جيىنعا قاتىسقان بارشا ازاماتتارعا العىس ءبىلدىردى. سونداي-اق, حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ قورىتىندى قۇجاتتارى قابىلداندى.
بۇدان كەيىن كونفەرەنتسيا جۇمىسى « ۇلى تالاس قۇرىلتايى: التىن وردا», «اتلاح شايقاسى جانە جاڭا وركەنيەت», «تاراز جانە تۇركى الەمى» جانە «ماڭگىلىك ەل يدەياسى جانە تۇركى ەلدەرى» اتتى ءتورت سەكتسيا بويىنشا جالعاستى. سەكتسيا جۇمىسىندا بەرەكەت كارىباەۆ, يۋلاي شامىلوعلى, بەرىك ابدىعالي ۇلى, ماديار ەلەۋ ۇلى, مۇحتار قوجا, جاكەن تايماعامبەتوۆ جانە وزگە دە عالىمدار مازمۇندى باياندامالار جاسادى. جالپى, «تاراز جانە تۇركى وركەنيەتى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا تۇركى وركەنيەتىنىڭ تاريحي ماڭىزى, تاراز تاريحىنىڭ شەجىرەلى دەرەكتەرى, قازاق ەلىنىڭ وتكەن تاريحى, قازاق دالاسىنداعى قۇندى جادىگەرلەر توڭىرەگىندە ايتىلدى. سونداي-اق, الەمدىك ۇلى وقيعالاردىڭ ءوتۋ بارىسى مەن ولاردىڭ تاريحي نەگىزدەرىنە زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلدى.