جالعان اقپاراتتى شەكتەۋدىڭ استارىندا نە بار؟

شىنىندا دا, سوڭعى ۋاقىتتا جاڭا مەديانىڭ ەڭ باستى قوزعاۋشى كۇشتەرىنە اينالعان تەحنولوگيالىق كومپانيالاردىڭ جالعان اقپاراتپەن بەلسەندى كۇرەسە باستاعانىن بايقادىق. اسىرەسە, پاندەميا كەزىندە تاراعان الىپ-قاشپا اڭگىمە مەن كونسپيرولوگيا جاعدايدىڭ قانشالىقتى ۋشىعۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتكەندەي. ءبىر جاعىنان كوروناۆيرۋس, كارانتين, ۆاكتسينا تاقىرىپتارى بارشانى الاڭداتتى. ەكىنشىدەن, بىزگە بۇرىن تانىس ەمەس جاڭا قۇبىلىس جايلى بارشانىڭ ايتارى بولدى. وسىلايشا, جەلىلەردە تاراعان ءتۇرلى مالىمەتتىڭ دۇرىس-بۇرىسىن اجىراتۋ قيىنداپ كەتتى. كەي جاعدايدا ءتىپتى سوزىنە حالىق قۇلاق اساتىن مامانداردىڭ وزدەرى دە اقىلعا سىيمايتىن, كاسىبيلىگىنە كۇمان كەلتىرەتىن مالىمدەمەلەر جاساي باستادى. وسىلايشا, جالعان اقپاراتپەن ءدال قازىر, وسى ارادا كۇرەسۋ قاجەتتىلىگى تۋدى. بۇل, ارينە, دۇرىس-اق.

وسى تۇستا Facebook, Google, YouTube سەكىلدى الپاۋىت كومپانيالاردىڭ ماسە­لەنى ءوز قولدارىنا العانىن باي­قادىق. ولار كەيبىر تاقىرىپتاعى اقپاراتتى بۇعاتتايتىنىن ايتىپ, ەس­كەرتىپ جاتتى. كومپانيا دەپ ادەيى اي­تىپ وتىرعانىمىز, بۇل الىپ جەلى­لەردىڭ بيزنەس ەكەنىن, ياعني بىرەۋدىڭ قالتاسىن تولتىراتىن كاسىپ ەكەنىن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. جاڭا مەديا­داعى مونوپوليست, ءارى اسا قۇندى جەكە دەرەكتەرگە يە فيرمالاردىڭ ىقپا­لى ونسىز دا از بولعانداي, ەندى اقپارات­تىڭ مازمۇنى مەن ءمانىن دە باسقارا باس­تاعانى الاڭداتادى.

سوڭعى ۋاقىتتا YouTube-تىڭ كوروناۆيرۋس, ۆاكتسينا تۋرالى شىندىققا نەگىزدەلمەگەن كونتەنتتى جاريالاماي, بۇعاتتاپ وتىراتىنىن كورىپ ءجۇر­مىز. بۇل, ارينە, قۇپتارلىق. الايدا بۇل ما­سەلەنى باسقا قىرىنان قاراپ كورەيىك. «جال­عان اقپارات» دەگەن جەلەۋ­مەن جا­سالعان بۇل ارەكەتتەر ءسوز بوستان­دىعى مەن ەركىندىگىن شەكتەۋ بولماي ما؟

جاقىندا وسىنداي داۋعا قال­عان رەسەيدىڭ ەكى نەمىستىلدى ارناسى بۇعاتتالدى.

رەسەيدىڭ RT مەملەكەتتىك مەدياكومپانياسى باسقاراتىن ارنالار قالپىنا كەلتىرىلمەسە, رەسەي تارابى ەلدە YouTube پلاتفورماسىنىڭ جۇمىسىن شەكتەيتىنىن ايتىپ, تالاپ قويعان. بۇل رەسەيدىڭ جالعان اقپاراتقا قاتىستى العاشقى ايىپتالۋى ەمەس. وسىعان دەيىن Facebook ۆاكتسيناعا قاتىستى جالعان مالىمەت تاراتقان كوپتەگەن رەسەيلىك پاراقشالاردى جويعانى بەلگىلى.

البەتتە, جالعان اقپاراتپەن كۇرە­سۋ قارقىندى ءجۇرىپ جاتقانى قۋان­تادى. الايدا وسىعان دەيىن ساياسي ويىن­داردىڭ قاق ورتاسىندا جۇرگەن, ونسىز دا سەنىمنەن ايىرىلعان Facebook-ءتىڭ كەز كەلگەن ارەكەتىن سۇراققا الۋ زاڭدى بولار. بۇل قادامنىڭ دا كوپشىلىك بىلمەيتىن ساياسي استارى بار ما دەگەن كۇمان سەيىلمەي تۇر. ماسەلە جالعان اق­­پاراتقا جول بەرۋدە ەمەس, ونىڭ جال­عان ەكەنىن انىقتايتىن تاراپتىڭ سە­نىم­نەن شىعىپ قالعانىندا بولىپ تۇر.

رەسەيدەن بولەك, اۋستراليانىڭ Sky News Australia YouTube ارناسى دا ىندەتتىڭ بارىنا كۇمان كەلتىرەمىن دەپ جەتى كۇنگە جازالانعان. Google دا كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى عىلىمي دالەلدەنبەگەن, ونى جوققا شىعاراتىن كونتەنت جارىق كورمەيتىنىن حابارلادى. مۇنىڭ بارلىعى قوعامدا فەيك, ياعني جالعان اقپاراتتىڭ تارالۋىن ازايتۋعا ءتيىس.  دەگەنمەن, قابىلدانعان بۇل شەشىمدەر قانشالىقتى ءتيىمدى, ءادىل؟ بالكىم, قانداي اقپاراتتىڭ شىعۋ-شىقپاۋىن انىقتاۋدى بيزنەس يەسىنە ەمەس, سىرتتان قۇرىلعان, ەش تاراپتىڭ مۇددەسىن قورعامايتىن, تاۋەلسىز ۇيىمعا تاپسىرۋ كەرەك بولار. بىزدىڭشە, ەڭ دۇرىسى سول. بىراق الەمدەگى بارلىق دەرەككە يەلىك ەتىپ وتىرعان Facebook, Google cەكىلدى الىپ كومپانيالار وزگەلەردى ءوز جۇمىسىنا ارالاستىرسىن با؟ وسىعان دەيىن ءبىز تۋرالى بارلىق اقپاراتتى بىلەدى دەپ قورىققان جەلىلەر ەندى ءبىزدىڭ نە كورىپ, نە وقيتىنىمىزعا دەيىن تاڭداي الادى. بۇل الپاۋىت تەحنولوگيالار بىرتىندەپ ءبىر مەملەكەتتىڭ دەڭگەيىندە يدەولوگيا جۇرگىزىپ, ىقپال ەتە الاتىنداي كۇشكە يە بولماسىنا ەش كەپىل جوق. سول سەبەپتى وقىرمانعا اقپارات تۇتىنۋدا ءبىر عانا دەرەككوزدىڭ, جەلىنىڭ جاڭالىعىمەن شەكتەلمەي, جان-جاقتى زەرتتەپ, وقىپ بارىپ, ساراپتاي الاتىنداي دەڭگەيگە جەتۋدى, جاڭا مەديانى دۇرىس تۇتىنۋ داعدىلارىن بارىنشا ۇيرەتۋ ماڭىزدى.