كيىكباۋدىڭ كومەگى كوپ

وبلىستىق ينسپەكتسيانىڭ باسشىسى رۇستەم قارەكەنوۆتىڭ اي­تۋىن­شا, عارىش سەرىگى ارقىلى بەلگى تاراتىپ وتىراتىن كيىك­باۋدىڭ سيرەك كەزدەسەتىن جانۋارلار مەكەن­دەيتىن ورتادا كۇ­­زەتتى كۇشەيتۋدە جانە بو­كەن­دەردى براكونەرلەردەن قور­عاۋدا كوپ كومەگى تيەدى. تورعاي وڭى­رىندەگى ءتۇز ەركەسىنە كوبىنە اق­توبە جانە قاراعاندى وبلىستارىنان كەلەتىن براكونەرلەردەن قاۋىپ تونەدى ەكەن.

قازاقستان بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ قىزمەت­كەرلەرى 28 قىركۇيەكتەن بەرى التى انالىق بوكەنگە مويىنباۋ تا­عىپتى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ارنايى قۇرىلعى انالىق بوكەنگە عانا تاعىلادى, كيىكتىڭ تەكەسىنە تيىسۋگە بولمايدى. موينىنا باۋ تاعىلعان تەكە ءبىر جىلعا جەتپەي ءولىپ قالادى ەكەن. ال انالىق ب­وكەن ءۇش جىلعا دەيىن مويىنباۋ­دى ەلەمەستەن بۇلكىلدەپ جەلىپ جۇرە بەرەدى.

وبلىستىق ينسپەكتسياعا قا­راس­تى جانۋارلار دۇنيەسى جانە اڭشىلىق شارۋاشىلىق ءبولىمى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى رۋستام بيدىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جانۋارلار كۇزەتىندەگى ماماندار كيىكتىڭ قاي ماڭدا جۇرگەنىن 2-3 جىلعا دەيىن وسى مويىنباۋ ارقىلى كورىپ-ءبىلىپ وتىرادى. ارنايى باقىلاۋ قۇرىلعىسى ودان ارىگە شىدامايدى, بەلگى بەرەتىن ماگنيتى قۋاتىن جوعالتقان سوڭ, ءتۇسىپ قالادى ەكەن.

كيىكتى اۋلاپ, جانۋارعا مويىنباۋ تاعۋ – اسا جاۋاپتى ءارى قيىن شارۋا.

– بوكەندەردى تورمەن ۇستاي­مىز, بۇعان كەم دەگەندە 4-5 ادام كەرەك. ءتۇزدىڭ ەركە تاعىسىن  الدىمەن جەرگە جىعىپ, 2-3 ادام تىرپ ەتكىز­بەي ۇستاپ تۇرادى. ودان كەيىن كوزىن جاۋىپ, جىلدام مو­يىن­باۋ تاعامىز. مويىنباۋ تاعىپ جاتقاندا, بوكەننىڭ بيو­مەتريالىق مالىمەتتەرىن دە ولشەپ ۇلگەرەمىز. وسىنىڭ با­رىنە 5-6 مينۋتتا ۇلگەرۋىمىز كەرەك. ونىڭ وزىندىك سەبەبى بار, كيىك قول­عا تۇسكەن سوڭ جانۋاردىڭ قور­قىنىش­تان تۇلا بويى دىرىلدەپ, قان قىزۋى كوتەرىلەدى. شاپشاڭ قيمىلداماساڭ, ءتىپتى قولىڭدا ءولىپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس. سوندىق­تان مۇندايدا تەز قيمىلداپ, ۇنەمى كيىكتىڭ قان قىزۋىن با­قىلاپ وتىرۋ ماڭىزدى. ءبىز كەيدە جانۋاردىڭ موينىنا باۋ تاعىپ ۇلگەرمەي قالامىز. دەنە قىزۋى شەكتەن تىس جوعارىلاپ بارا جاتسا, دەرەۋ ەر­كىنە جىبەرە سالامىز. بىراق بيىل ءبارى ويداعىداي ءوتتى, – دەدى رۋستام بيدىباەۆ.

قازاقستان بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعى بيىل 25 كيىككە مويىنباۋ تاققان. سونىڭ التاۋى قوستاناي وبلىسىندا ءجۇر. اسسوتسياتسيا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە كيىكتىڭ ءۇستىرت, بەتپاقدالا جانە ورال پوپۋلياتسياسى بار, سولاردىڭ بارىنە عارىشتىق بەلگى تاراتقىشى بار مويىنباۋ تاعىلادى.

قازاقستاندا كيىكتى اۋلاۋ جانە وعان مويىنباۋ تاعۋ ادىس­تەمەسى 2009 جىلى ازىرلەنگەن. سودان بەرى 180 بوكەن عارىشتىق تارات­قىشپەن باقىلانادى. بۇل ءۇيىرلى جانۋارلاردىڭ مىنەز-قۇلقىن زەرتتەۋگە دە كومەكتەسەدى. سوڭعى 12 جىل ىشىندە جينالعان مالىمەتتەر كيىكتەردىڭ قاي وڭىردە تولدەپ, قاي جەردە قىستايتىنىن اينا قاتەسىز انىقتاۋعا, سونداي-اق پوپۋلياتسيا ارەالدارىنىڭ شەكارالارىن شاتاسپاي اجىراتۋعا مۇم­كىندىك تۋعان. ماماندار, ءتىپتى, بوكەن­دەردىڭ كوشىپ-قونۋىنا قانداي تەمىر جولدار مەن كولىك جولدارى كەدەرگى كەلتىرەتىنىنە دەيىن بەلگىلەپ قويعان.

قوستاناي وبلىسى