ەلىمىزدە حالىقتى دەلدالسىز «ارزان» كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بيرجالىق ساۋدا-ساتتىق جۇيەسى ەنگىزىلدى. بۇل تۋرالى «جىلىتۋ ماۋسىمىندا حالىقتى كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋ: قاتتى وتىنمەن بيرجالىق ساۋدانىڭ ناتيجەلەرى» تاقىرىبىندا پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ الاڭىڭدا ۇيىمداستىرىلعان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ايتىلدى.
قىلىشىن سۇيرەپ قىس ايلارى جاقىنداپ كەلەدى. الدا بوراندى كۇندەر مەن ىزعارلى تۇندەر كۇتىپ تۇر. اۋا تەمپەراتۋراسى ءالى دە بولسىن نولدەن تومەندەي قويماعانىمەن, قازاقستاننىڭ كوپ وڭىرىندە كۇن رايى سالقىندادى. ءتىپتى كەي وڭىرلەردە جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى باستالىپ كەتتى. بۇل رەتتە, «ەلىمىز 2021-2022 جىلدارداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىن با, كومىر باعاسى قولجەتىمدى مە؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى.
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2020 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا بيرجالىق ساۋدا-ساتتىقتاردى, سونىڭ ىشىندە, ەڭ الدىمەن, مۇناي ونىمدەرى, ەلەكتر ەنەرگياسى, كومىر سالالارىن تارتىپكە كەلتىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىپ, بۇل سالالارداعى ءىرى كومپانيالاردىڭ تاپشىلىقتى قولدان جاساۋعا جول بەرۋگە بولمايتىنىن اتاپ وتكەن بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ءۇشىن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ جانىنان كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان – بيرجالىق كوميتەت قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامىنا اتالعان اگەنتتىكتىڭ, ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ, مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ جانە KASE وكىلدەرى كىردى, – دەدى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولات سامبەتوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بيرجالىق كوميتەتتىڭ نەگىزگى مىندەتى – بيرجالىق ساۋدانى دامىتۋ جونىندە ۇسىنىستار قالىپتاستىرۋ جانە بيرجالىق ساۋداعا قاتىسۋشىلار مەن ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ءتيىستى ۇسىنىمدار شىعارۋ. بيرجالىق ساۋدا-ساتتىقتى جۇرگىزۋ بارىسىن ونلاين رەجىمدە قاداعالاۋ, بيرجالىق جانە بيرجادان تىس باعا بەلگىلەنىمدەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە بيرجالىق ساۋداعا مونوپولياعا قارسى تالاپتاردى ساقتاۋ ءۇشىن بيرجالىق كوميتەت جانىنان احۋالدىق ورتالىق قۇرىلدى.
– بيىلعى ءساۋىر ايىنان باستاپ وتاندىق تاۋار بيرجالارى الاڭدارىندا العاش رەت كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردىڭ بيرجالىق ساۋدا-ساتتىعى باستالدى. ساۋداعا شىعارىلعان قاتتى وتىن كولەمى كومىر رازرەزدەرى وندىرەتىن بارلىق كولەمنىڭ 10%-ىن قۇرايدى. بۇل رەتتە كومىر شاعىن پارتيالارمەن (1-5 ۆاگون) كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردى تاۋار بيرجالارى ارقىلى وتكىزۋ جونىندەگى سەكتسيالىق قاعيدالارعا سايكەس تىكەلەي وڭىرلىك وپەراتورلارعا ساتىلادى. قالعان 90%-ى رازرەزدەردىڭ قالاۋى بويىنشا ءوز شارتتارىنا سايكەس ساتىلۋى مۇمكىن, – دەدى ب.سامبەتوۆ
بيرجالىق ساۋدا-ساتتىقتىڭ بۇل ءتارتىبى دەلدالداردىڭ قاتىسۋىنسىز حالىقتى «ارزان»/«قولجەتىمدى» كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەنگىزىلدى. بۇعان دەيىن كومىر ءوندىرۋشى كومپانيالار كومىر ساتۋ ماۋسىمى شارىقتاعان كەزدە ءىرى كولەمدەگى ءبىر رەتتىك ساۋدا-ساتتىق شەڭبەرىندە بيرجادا جىل سايىنعى بارلىق كولەمگە ءبىر جىل بۇرىن كەلىسىمشارت جاساسىپ قويىپ وتىرعان بولاتىن. سونىڭ سالدارىنان, كوتەرمە ساۋداگەرلەرگە جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولعان وزگە كومپانيالاردىڭ رەسۋرسى قولجەتىمسىز بولىپ قالدى.
– بۇگىندە وندىرىلەتىن كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردىڭ بارلىق كولەمىنىڭ 10%-ىن شاعىن پارتيالارمەن ساتۋ ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترىنىڭ 2021 جىلعى 13 تامىزداعى بۇيرىعىمەن زاڭنامالىق تۇردە بەكىتىلگەن. ماسەلەن, وڭىرلىك وپەراتورلارعا تاۋار بيرجالارى ارقىلى مىندەتتى تۇردە وتكىزۋگە جاتاتىن كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردىڭ جالپى جىلدىق كولەمىنىڭ 10%-ىن بەلگىلەۋ بولىگىندە بيرجالىق تاۋارلار تىزبەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. كومىر رازرەزدەرىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 2021 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىجىلدىعىندا تاۋار بيرجاسىنداعى ساۋدا-ساتتىققا 511 مىڭ توننا كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىر شىعارىلادى. ياعني جىل سوڭىنا قاراي ولار كەلەسى جىلىتۋ ماۋسىمىنا بيرجادا 511 مىڭ توننا كومىر ساتاتىن بولادى. بۇل رازرەز ارقىلى وندىرىلەتىن كولەمنىڭ 10%-ىن قۇرايدى. بۇگىنگى تاڭدا 476 مىڭ تونناعا جۋىق كومىر ساۋدا-ساتتىققا شىعارىلدى. سونىڭ 200 مىڭنان استام تونناسى ساتىلدى, – دەدى ب.سامبەتوۆ.
سونىڭ ىشىندە, «قاراجىرادا» شامامەن – 80 مىڭ توننا, «شۇباركولدە» – 120 مىڭ توننا, «بوگاتىر كومىردە» – 3,5 مىڭ توننا. كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردى ساتىپ الۋشىلار رەتىندە ەلىمىزدىڭ 11 وڭىرىنەن 40 وڭىرلىك كومىر وپەراتورلارى قاتىستى. ولاردىڭ قاتارىندا نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارى مەن اقمولا, الماتى, شىعىس قازاقستان, جامبىل, قاراعاندى, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار وبلىستارىنىڭ كومىر وپەراتورلارى بار. وسىلايشا, جاڭا ويىنشىلار پايدا بولىپ, ايماقتاعى وپەراتورلار اراسىندا باسەكەلەستىك ارتتى.
– 2021 جىلدىڭ قىركۇيەك-قازان ايلارى ارالىعىندا «بوگاتىر كومىر», «كۋزنەتسكي رازرەزى», SAT Komir تاۋ-كەن كومپانياسى كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىرىمەن بيرجالىق ساۋدا-ساتتىق وتكىزۋ جوسپارلانعان. ساۋدا-ساتتىق كەستەسىن تاۋار بيرجاسىنىڭ سايتىنان نەمەسە مونوپولياعا قارسى اگەنتتىكتىڭ رەسمي تەلەگرامم-ارناسىنان تابۋعا بولادى. بيىل كۇزدە كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردىڭ بولجامدى قۇنىن انىقتاۋ ءۇشىن ۆەدومستۆو تالداۋ جۇرگىزدى. بۇل تالداۋ تاسىمالداۋ شىعىنى سياقتى جەكەلەگەن شىعىستاردىڭ ارتقانىنا قاراماستان, تاۋار بيرجالارى ارقىلى وندىرۋشىلەردەن تىكەلەي ساتىپ الىنعان 2021-2022 جىلدارداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ كومىر باعاسى وتكەن 2020-2021 جىلدارداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنداعى باعالار دەڭگەيىندە ەكەنىن كورسەتتى, – دەدى ب.سامبەتوۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اكىمدىكتەرگە كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق كومىردى بولشەك ساۋدادا وتكىزۋ نارىعىندا باعا بەلگىلەۋ جۇيەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋ جانە باعانىڭ نەگىزسىز كوتەرىلۋىنە جول بەرمەۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ ۇسىنىلعانىن جەتكىزدى.