نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىندە زاماناۋي رەستاۆراتسيا زەرتحاناسى اشىلۋىنىڭ ناتيجەسىندە كومەسكىلەنگەن تاريحي قۇجاتتارعا قايتا جان بىتكەندەي. مۇراعات زەرتتەۋشىلەرى بوياۋى كەتكەن مالىمەتتەردى تسيفرلاندىرىپ, ەسكى دەرەكتەردىڭ جاڭا قابىلىن ءتۇزدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا: «بابالارىمىزدىڭ ءومىرى مەن ولاردىڭ عاجاپ وركەنيەتى جونىندەگىكوپتەگەن دەرەكتى قۇجات ءالى دە بولسا, عىلىمي اينالىمعا تۇسكەن جوق. ولار الەمنىڭ بۇكىل ارحيۆتەرىندە ءوز ىزدەۋشىسى مەن زەرتتەۋشىسىن كۇتىپ جاتىر. سوندىقتان ەجەلگى داۋىردەن قازىرگى زامانعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن بارلىق وتاندىق جانە شەتەلدىك مۇراعاتتار دۇنيەسىنە ەلەۋلى, ىرگەلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ءۇشىن «ارحيۆ – 2025» جەتى جىلدىق باعدارلاماسىن جاساۋىمىز قاجەت دەپ سانايمىن» دەگەن بولاتىن. مىنە, بۇگىندە سول كەلەلى ءىس قولعا الىنىپ, ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. اتاپ ايتقاندا, 2019 جىلعى 20 جەلتوقساندا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان «ارحيۆ – 2025» جوباسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى جوسپارى قابىلدانىپ, ونىڭ مىندەتى – ۇلتتىق ارحيۆ قورىن وتاندىق جانە شەتەلدىك ارحيۆتەردەن, عىلىمي ورتالىقتاردان قازاقستان تاريحى جونىندەگى قۇجاتتارمەن تولىقتىرۋعا جانە ولاردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋگە باعىتتالدى. بۇل ورايدا قالالىق ءارحيۆتىڭ اتقارىپ جاتقان شارۋالارى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي.
«مۇراعاتشىلاردىڭ يەلىگىندە سوڭعى ۇلگىدەگى يتالياندىق رەستاۆراتسيا قۇرالدارى بار. ونىڭ كومەگىمەن ەسكى قاعاز قۇجاتتاردى قالپىنا كەلتىرۋدەمىز. سونداي-اق اقپاراتتى ەلەكتروندى تاسىمالداۋشىلارعا بەرۋدى تەزدەتۋگە جانە ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك تۋىپ وتىر. قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن الىنعان قۇجاتتاردىڭ ىشىندە جىرتىلعان قۇجاتتار دا بار. سول ءۇشىن زەرتحانا ارنايى جارىقتاندىرۋ ۇستەلىمەن جابدىقتالعان. مۇنداي كۇردەلى جۇمىستا جاپوندىق ارنايى قاعاز بەن تابيعي جەلىم قولدانىلادى. قازىر, عاسىر جاساعان عاجايىپ دەرەكتەرگە قايتا ءوڭ بەرۋدەمىز», دەيدى ارحيۆ ديرەكتورى مەيرام بەكتەمباەۆ.
بۇگىندە 1920 جىلدارداعى اراب گرافيكاسىمەن جازىلعان كوپتەگەن قۇجات قالپىنا كەلتىرىلىپ, ەلەكتروندى نۇسقاسى جاسالۋدا. سول كەزدەگى ەلدى ۇجىمداستىرۋ تۋرالى ايتىلعان مالىمەتتەر مەن ساياسي وقيعالار, اشىق حاتتار اراب قارپىمەن جازىلعان. اتاپ ايتقاندا, 1928 جىلى اتباسار اۋدانىنداعى تاركىلەۋ جۇمىستارى, اقمولا ۋەزدىك اتقارۋ كوميتەتىندە ساقتالعان م ۇلىكتەردى تۇگەندەۋشارالارى. بۇگىندە بۇل قۇجاتتار تۇگەلدەي تسيفرلاندىرىلدى.
ەلوردالىق مۇراعاتتا لاتىن قارپىندە باسىلعان قۇجاتتار دا جەتەرلىك. وندا اقمولا قالالىق كەڭەسىنىڭ, وبلىس باسشىلىعىنىڭ ءىس-قاعازدارىكەزدەسەدى. قىزىعى, ءدال وسى لاتىن ءالىپبيىن 1916 جىلى ايىرتاۋ وبلىسىنىڭ كوكچەتاۆ وڭىرىندە تۋعان جاۋىنگەر قايىرجان تىكشيكەەۆ ءوز حاتىندا قولدانعان ەكەن. ول 1942 جىلى 7 اقپاندا اسكەرگە شاقىرىلىپ, 1943 جىلى حابارسىز كەتكەن. «ەلوردا شەجىرەسىنە ءوز اتىڭىزدى ەنگىزىڭىز» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى اياسىندا نەمەرەسى مارات تىكشيكەەۆ پەن تۋىستارى لاتىن گرافيكاسىندا جازىلعان حاتتاردى ارحيۆ قورىنا تاپسىردى.