... ويىن ورتاعا سالادى
سپورت ينفراقۇرىلىمدارى سالىنسا يگى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جاقىندا جاريالاعان جولداۋىندا: «دەنساۋلىق كەپىلى – دەنە شىنىقتىرۋ» دەپ وتە ورىندى ايتتى. «جۇرتتىڭ جانە بالالاردىڭ سپورتپەن شۇعىلدانۋىنا جاعداي جاسالۋى قاجەت ەكەنىن تاعى دا قايتالاپ ايتامىن. وبلىس اكىمدەرى سپورت ينفراقۇرىلىمىن بىرتىندەپ سالۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس...», دەگەن ءسوزىن قولدايمىن جانە بۇل تاپسىرمانىڭ ورىندالۋىن اسىعا كۇتەمىن. وسى ورايدا ءوزىم قىزمەت ەتەتىن مۇنايلى اۋدانىنداعى باسقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگى بالالار-جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبى اۋماعىندا وسى ماسەلەنى جۇزەگە اسىرۋ باعىتىنداعى كوپتەن كوكەيىمدە جۇرگەن ءبىر ۇسىنىسىمدى ايتسام دەيمىن.
التى جىل بۇرىن سالىنعان سپورت مەكتەبىمىزدىڭ عيماراتى دا, جەر كولەمى دە قازىر تارلىق ەتىپ كەلەدى. ال مەكتەبىمىزدىڭ جانىندا يگەرىلمەگەن بوس ورىن بار. ونى باسقا دا قاجەتتى باعىتتارعا بەرىلمەي تۇرعاندا, اۋىل حالقى جانە جاس سپورتشىلار ءۇشىن ستاديونعا اينالدىرۋ ءىسى وتە وزەكتى بولىپ وتىر. بۇل جەردىڭ وزىنەن فۋتبول, ۆولەيبول, باسكەتبول ستاديوندارىن جاساقتاپ, قاجەت كەزدە گاندبول, تەننيس الاڭدارىنا اينالدىرىپ پايدالانۋعا دا بولادى. ال اينالا جۇگىرۋ الاڭى ءوزى-اق سۇرانىپ تۇر.
پرەزيدەنت جولداۋىن جۇزەگە اسىرۋدا وسى ماسەلە اۋدانىمىز بەن وبلىسىمىز اكىمدەرىنىڭ نازارىنان تىس قالماسا ەكەن دەگەن تىلەگىم بار.
ايبەك مۇحانوۆ,
باسقۇدىق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ بالالار-جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنىڭ ادىسكەرى
ماڭعىستاۋ وبلىسى,
مۇنايلى اۋدانى
...جوبالارىن تانىستىرادى
رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدان ءنار الايىق
س.بايىشەۆ اتىنداعى وبلىستىق امبەباپ عىلىمي كىتاپحاناسى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, قازاقستان دالاسىن زەرتتەپ, زەردەلەۋگە جانە ەلىمىزدىڭ مادەني مۇراسىن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ جالعاسى بولىپ تابىلاتىن «تاريح ەستەلىگى – ۇرپاقتار ساباقتاستىعى» اتتى تاريحي جوبا دايىنداعان بولاتىن.
اتالعان جوبا 2019 جىلدىڭ تامىز ايىنان بەرى جالعاسىپ كەلەدى. ارنايى ەكسپەديتسيا جاساقتالىپ, وڭىردەگى تاريحي تۇلعالارعا تاعزىم ەتۋمەن قاتار, شەجىرەشى قارتتاردان ولار تۋرالى تىڭ دەرەكتەر الۋعا تىرىستىق.
«تولعان ەل تاريحىن تاسپەن جازادى, توزعان ەل تاريحىن جاسپەن جازادى» دەگەندەي, باسىنان نەبىر قيىن زاماندار وتكەرگەن ەلدەردىڭ ءبىرىمىز. ەلباسى ماقالاسىندا ء«اربىر ازامات تۋعان جەرىنىڭ تاريحىن بىلۋگە, قۇندىلىقتارىن قاستەرلەپ, دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋعا مىندەتتى» دەگەن بولاتىن. اقتوبە وبلىسىنىڭ اۋماعىندا سىرى اشىلا قويماعان, ءالى دە زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن تاريحي نىساندار وتە كوپ. ماقسات سولاردى ەلگە تانىستىرىپ, جۇرتشىلىقتىڭ رۋحاني ءنار الۋىنا بارىنشا اتسالىسۋ.
تالعات تىلەۋلەسوۆ,
اقتوتى ساليەۆا,
س.بايىشەۆ اتىنداعى وبلىستىق
امبەباپ عىلىمي كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرى
اقتوبە
...ۇسىنىس بىلدىرەدى
تەگىمىزدى جازۋدى تۇپكىلىكتى تۇزەتسەك
دۇنيە جۇزىندە 200-دەن استام مەملەكەت بولسا, سول ەلدەردى مەكەندەيتىن ۇلتتار مەن ۇلىستار 5000-نان استام تىلدە ۇعىنىساتىن كورىنەدى. اراگىدىك سانى جاعىنان باسىم وزگە تىلدەرگە جۇتىلىپ, جويىلىپ كەتىپ جاتقان تىلدەردىڭ دە جوق ەمەس ەكەنى بەلگىلى. ارينە, ءدال بۇگىن ءبىزدىڭ انا تىلىمىزگە ءتونىپ تۇرعان تىكەلەي قاۋىپ جوق. قازاق ءتىلى قازاقستاندا مەملەكەتتىك ءتىل دەگەن كونستيتۋتسيالىق مارتەبەگە يە. ونىڭ ۇستىنە قازاق – قازاقستاندا مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت. سانىمىز دا, قۇدايعا شۇكىر, ۋاقىت وتكەن سايىن ارتا ءتۇسىپ كەلەدى. سوندىقتان كەيبىرەۋلەردىڭ ەلىمىزدە قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى جوق دەگەن بايبالامىنا ەرۋدىڭ دە تۇك قاجەتى جوق دەپ بىلەمىن.
ەكىنشىدەن, جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمدەي, الەمدە كوپتەگەن ۇلت پەن ۇلىس تىرشىلىك كەشىپ جاتىر. ال ولاردىڭ كوبىنىڭ قاي ۇلتتىڭ وكىلى ەكەنىن ايتپاي اڭعارتاتىن قالىپتاسقان ەرەكشەلىگى بار. ول – تەگىنىڭ ايتىلىپ, جازىلۋى. تىم الىسقا بارماي-اق ارمياندار مەن گرۋزيندەردى, بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ حالىقتارىن الايىق. ولار قىلىشىنان قان تامعان كەڭەستىك كەزەڭدە دە اتا تەكتەرىنىڭ جازىلۋ قالىپتارىن بۇزعان جوق. ال ءبىز نەگىزىنەن ەگەمەندىگىمىزدىڭ ارقاسىندا عانا اتى-ءجونىمىزدىڭ بەتىن قازاقشاعا قاراي بۇردىق. بىراق تۇپكىلىكتى دەپ ايتا الماساق كەرەك. «وۆ» پەن «ەۆ»-تەن, «ين»-نەن ءالى كۇنگە ارىلا الماي كەلە جاتقان قانداستارىمىز كوپ.
سونداي-اق ءوز اتىمىز ۇلى اتامىزدىڭ اتىن قوساقتاپ جازىپ, اتى-ءجون جاساۋدان دا ۇتىپ تۇرعانىمىز شامالى. كەيدە سونداي اتى-جونگە قاراپ, ادامنىڭ جىنىسىن اجىراتا الماي جاتامىز. سوندىقتان تەگىمىزدى بىردەن مەنمۇندالاپ تۇراتىن « ۇلى», «قىزى» دەپ ايىرىپ كورسەتسەك دەگەن ۇسىنىسىم بار.
ەرداحمەت دوستەمەس ۇلى,
ەڭبەك ارداگەرى
جامبىل وبلىسى,
مويىنقۇم اۋدانى,
شىعاناق اۋىلى
...قۋانىشىن بولىسەدى
قازاق حالقى ءوسىپ-وركەندەي بەرسىن
وسىدان شامالى ۋاقىت بۇرىن قازاقستان حالقىنىڭ سانى 19 ميلليونعا جەتتى دەگەن جاقسى حابار تارادى. قۋانعانىمىز ءجون. حالقى كوپ مەملەكەت – الەۋەتى مىقتى مەملەكەت. ال قازىرگى كەزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان حالىق ساناعى وسى جاعىمدى جاڭالىقتى قۋاتتاپ بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىن.
وتكەن عاسىر باسىندا قازاق حالقىنىڭ سانى ورتالىق ازياداعى باسقا ەلدەر حالقىنىڭ سانىنان الدەقايدا كوپ بولعانى دەرەكتەردەن بەلگىلى. وكىنىشكە قاراي, 1920-1922 جىلدار مەن 1931-1933 جىلدارداعى قولدان ۇيىمداستىرىلعان اشارشىلىق پەن جاپپاي كامپەسكەلەۋ, ودان كەيىنگى قۋعىن-سۇرگىن قازاق حالقىن قىناداي قىرىپ قانا قويماي, باس ساۋعالاپ شەتەل اسۋعا ماجبۇرلەدى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس تا قازاقتىڭ قارا شاڭىراعىنا از قايعى-قاسىرەت اكەلگەن جوق. جەسىر قالعان انا, تۋىلماعان بالا, قازاق قايدان كوبەيسىن سول كەزدە.
بىراق كەيىنگى زامان تۇزەلگەن جايما-شۋاق كەزەڭدە التىن قۇرساق اۋىل ايەلدەرى قازاق حالقى سانىنىڭ وسۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوستى. ال 80-ءشى جىلداردىڭ ورتاسىندا باستالعان توقىراۋ, ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ كەزىندەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتار قوس بۇيىردەن قىسىپ, بالا تۋ ۇدەرىسىن ايتارلىقتاي شەكتەگەنى ءمالىم. ءبىر قۋانارلىعى, بۇگىنگى دەموگرافيالىق جاعداي حالقىمىز سانىنىڭ قايتادان ءوسىم كورسەتە باستاعانىن ايعاقتاپ بەرىپ وتىر. جالعاستى بولسىن, حالقىمىز ءوسىپ-وركەندەي بەرسىن.
يسلام ەلتوقوۆ,
شارۋا قوجالىعىنىڭ جۇمىسشىسى
اقمولا وبلىسى,
بۋراباي اۋدانى,
وبالى اۋىلى