قازاقستاننىڭ كورشىلەس ەلدەرگە قاراعاندا وزىندىك ەرەكشەلىگى بار. بىزدە 130-دان اسا ەتنوس وكىلدەرى تۇرادى. ولاي بولسا, ەلىمىز ەتنوسارالىق تۇسىنىستىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ جانە نىعايتۋدى باستى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىپ كەلەدى.
تومەندە وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ءوز ويلارىن ورتاعا سالادى.
1992 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن قازاقستان حالقىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمى ءوتتى. سول فورۋمداعى بايانداماسىندا مەملەكەت باسشىسى “قازاقستان دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىندا بولۋى, حالقىنىڭ جاقسى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن بىزگە ەڭ كەرەگى ەلدىڭ بىرلىگى, قوعامدىق كەلىسىم, ەلىمىزدەگى بەيبىتشىلىك” دەگەندى باسا ايتتى. سول كەزدەرى جينالىسقا قاتىسقان كەيبىرەۋلەر: “جۇرت ۋاقىتىمەن ايلىق الا الماي جاتقان شاقتا, زەينەتاقى دەر كەزىندە تولەنبەي وتىرعان كەزدە, زاۋىت-فابريكالار توقتاپ جاتقان تۇستا وسى ىنتىماق پەن ءبىرلىكتى ايتۋ كەرەك پە ەدى”, دەگەندەي دە پىكىر ءبىلدىرىپ قالعان-تىن. ەلباسى حالىقتىڭ بىرلىگى مەن تىنىشتىعى بولسا, بارلىعى دا بولادى دەگەندى سول كەزدەردەن جوسپارلاعان ەكەن عوي.
جالپى, بىرلىككە ارناعان جاقسى سوزدەر كوپ. تولە بي بابامىزدىڭ “بىرلىك بولماي – تىرلىك بولمايدى” دەگەنىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى. قاي كەزدە بولسا دا قاي مەملەكەتكە بولسا دا بىرلىك مىندەتتى تۇردە كەرەك. كەڭەس وداعى تۇسىنداعى ەڭبەكشىلەر كۇنىن ەل بىرلىگى مەرەكەسىنە اينالدىرىپ, اتاپ ءوتىپ جاتقانىمىزدىڭ ءوزى جاراسىمدى ەمەس پە؟! بۇل كۇنى ءبىز تەك ءان ايتىپ, بي بيلەپ قانا قويمايمىز, ءاربىر ەتنوس وكىلدەرى ماقساتىمىز بەن نيەتىمىزدىڭ ءبىر ەكەنىن ءبىلدىرىپ جاتامىز. ءبارىمىزدىڭ باسىمىز قوسىلىپ, ءان تىڭداۋىمىز نەمەسە ءبىر ءبيدى تاماشالاۋىمىزدىڭ ءوزى سول بىرلىكتىڭ نىشانى. سوندىقتان بۇل مەرەكەنى مەن ءوزىم ەرەكشە مەرەكەلەر ساناتىنا قوسامىن. ەلدىڭ ءبىرلىگى بولعان جەردە, وزگە ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دا قالپىنا كەلە بەرەدى.
بىرلىك بولماعان جەردە, كيكىلجىڭدەردىڭ ورىن الاتىنىن ءومىردىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. تاجىكستانداعى ازامات سوعىسى, وزبەكستانداعى جانە قىرعىزستانداعى جاعدايلار, كاۆكاز ەلدەرىندەگى قاقتىعىستار بىرلىك پەن تاتۋلىقتىڭ جوقتىعىنان ورىن العان. اللا ءبىزدى وسىدان اۋلاق قىلسىن.
ارينە, ەل بولعان سوڭ شەشىلمەگەن پروبلەمالار كەزدەسەدى. ال ولاردى باسقا ەلدەردەگى سياقتى جولدارمەن شەشۋگە ارەكەتتەنبەس ءۇشىن ەلباسى سول قازاقستان حالقىنىڭ ءبىرىنشى فورۋمىندا: ء“بىز ءبىر قوعامدىق ينستيتۋت قۇرايىق, سول قوعامدىق ينستيتۋتقا بارلىق ەتنوس وكىلدەرى كىرسىن, سول جەردە وزدەرىنىڭ پروبلەمالارىن تالقىلاپ, سونىڭ شەشىمىن قاراستىرسىن”, دەگەن وي ايتتى. سول وي دامي كەلىپ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ينستيتۋتىن ومىرگە اكەلدى. اسسامبلەيانىڭ سەسسياسى, كەڭەسى جانە حاتشىلىعى بار, ودان قالسا ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى بار سولار ارقىلى كەز كەلگەن پروبلەمانى شەشۋگە بولادى. وسى تۇرعىدان العاندا بىزدەگى تۇراقتىلىقتا اسسامبلەيانىڭ وزىندىك ۇلەسى بار دەگەندى ايتقىم كەلەدى. قازىر اتالعان ينستيتۋت قۇرامىندا عىلىمي-ساراپتامالىق, قوعامدىق كەڭەستەر قۇرىلىپ, اقساقالدار القاسى قوعامدىق ۇيىمى دا ومىرگە جولداما الۋى ءتيىس. وسىلاردىڭ بارلىعى عالىمدار مەن زيالىلاردى اسسامبلەيا جۇمىسىنا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قحا-نىڭ سوڭعى حV سەسسياسىندا ەل بىرلىگى دوكتريناسىنىڭ جوباسى تالقىلاندى. بۇل قۇجات جاھاندانۋ زامانىندا ءبىزدىڭ ساياساتىمىز قالاي بولۋى كەرەك دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەدى. سول جوبا قارسىلىققا ۇشىراعانىمەن, بارلىق قوعامدىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن تالقىلانىپ بارىپ ماقۇلداندى. جۇمىسشى توبى حالىقتان كەلگەن ۇسىنىستاردى سارالاي وتىرىپ, ونىڭ ماڭىزىن ارتتىرۋعا قول جەتكىزدى. جاقىندا ەلىمىزگە ساپار جاساعان بۇۇ باس حاتشىسى پان گي مۋننىڭ ءوزى ۇلتارالىق ساياساتقا ۇلكەن باعا بەرىپ كەتتى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ نەگىزگى مىندەتى –ەل بىرلىگىن نىعايتۋ. دوكترينادا دا سول مىندەت اتاپ كورسەتىلگەن.
قازىرگى كەزدە ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەر استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنا كوشۋدە. عيماراتتىڭ ءتورتىنشى قاباتىندا ورنالاسقان بىرلەستىكتەر وزدەرىنىڭ مۇراجايلارىن جاساۋدا. وندا ۇلتتىق كيىمدەر, ۇلتتىق اسپاپتار جانە وزگەلەرى قويىلىپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى ەل بىرلىگى مەن تاتۋلىعى ءۇشىن قاجەت دۇنيەلەر.
روزاقۇل حالمۇرادوۆ, قحا-دان سايلانعان ءماجىلىس دەپۋتاتى.