قازاقستان رەسپۋبليكاسى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى مەن ونىڭ مۇشەلىك ۇيىمدارى پرەزيدەنتتىڭ جولداۋدا ايتقان ەڭبەك ادامدارى ءۇشىن وتە ماڭىزدى باستامالارىن, سونىڭ ىشىندە ەڭ تومەنگى جالاقىنى كوتەرۋدى زور ىقىلاسپەن قابىلدادى.
نارىق جاعدايىندا ەڭ تومەنگى جالاقى جالاقىنىڭ دەڭگەيىن مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سەبەبى ول جۇمىسكەردى جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەڭبەك قۇنىن ءوز ەركىمەن انىقتاۋىنان قورعاۋعا ارنالعان. ءسوزسىز, جالاقى قوعام مۇشەلەرىنىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن ولاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ نەگىزى بولدى جانە سولاي بولىپ قالا بەرەدى ءارى سول ارقىلى قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ الەۋمەتتىك ادىلدىگى تۋرالى تۇسىنىك قالىپتاسادى.
كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى ءار ءتۇرلى الاڭداردا قازاقستاندىق جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن دايەكتى تۇردە جوعارىلاتۋ, ونىڭ ىشىندە ەڭ تومەنگى جالاقىنى كوتەرۋ ماسەلەسىن شەشۋگە باستاما كوتەردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەرگەن تاپسىرمالارى ءىس جۇزىندە «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قۇرۋدىڭ جارقىن مىسالى.
ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ 42 500 تەڭگەدەن 60 مىڭ تەڭگەگە ءوسۋى ءار ءتۇرلى مەنشىك نىسانىنداعى كاسىپورىنداردا بارلىق سالادا جۇمىس ىستەيتىن ميلليوننان استام ادامعا اسەر ەتەدى.
جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋ ءۇشىن ماڭىزدى جانە وتە قاجەت قادام جاسالدى. ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ كوتەرىلۋىنەن تۇرعىنداردىڭ بارلىعى پايدا كورەدى. بۇل جالاقىنىڭ از بولسا دا نومينالدى ءوسۋىن بىلدىرەدى. ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ ءوسۋى – ازاماتتاردىڭ ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىك دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋى. ەكىنشىسى – مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك باعدارلامالارعا جۇمسالاتىن شىعىستاردى بۇعان دەيىن ەڭبەكاقىسى از بولىپ, وسى كومەكتى الىپ كەلگەن ادامداردىڭ سانىن ازايتۋ ارقىلى تومەندەتۋ. ۇشىنشىدەن, ەڭبەك شىعىنىنىڭ ءوسۋى, جۇمىس بەرۋشى ءوزىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا ۇمتىلادى, ياعني وعان جوعارى جالاقى الاتىن جانە بىلىكتى جۇمىسشىلار قاجەت بولادى. ءتورتىنشى, جاسىرىن جالاقىنى «كولەڭكەدەن» شىعارۋ.
جالاقىنىڭ دەڭگەيى مەن ديناميكاسى – ەلدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ الەۋمەتتىك تيىمدىلىگىن باعالاۋدىڭ نەگىزگى ولشەمدەرىنىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ ءوسۋى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ء(ىجو) 1,5 پايىزعا وسۋىنە سەپ بولادى.
جالاقى – 6,5 ملن قىزمەتكەردىڭ نەگىزگى تابىس كوزى. پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, جالاقى قورىنىڭ ءوسۋى كاسىپورىن يەلەرى كىرىسىنەن 60 پايىزعا ارتتا قالدى. كاسىپوداقتاردىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇمىس بەرۋشىلەردى جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋگە ىنتالاندىرۋ تۋرالى شەشىمى جۇمىس بەرۋشىنىڭ ءوز قىزمەتكەرلەرىنىڭ الدىنداعى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا وڭ سەرپىن بەرەدى.
ءبىز سونداي-اق پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2022 جىلعا قاراي, الدىڭعى جىلدارى جالاقىنى كوتەرۋدەن تىس قالعان بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ (مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى, مۇراعاتشىلار, كىتاپحاناشىلار, تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر جانە ت.ب.) جالاقىسىن جىل سايىن ۇلعايتۋ تۋرالى باستاماسىن ءتيىستى جانە ءادىل دەپ ەسەپتەيمىز. سەبەبى بۇل شەشىم جالاقىسى تومەن 600 مىڭ ازاماتتىق قىزمەتشىگە اسەر ەتەدى.
ارينە, بۇل تەك ءبىرىنشى قادام. ادامداردىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ ءۇشىن ءالى دە كوپ نارسە ىستەۋ كەرەك. مىسالى, ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىن نەمەسە ونىڭ قۇنى مەن ەڭ تومەنگى تۇتىنۋ سەبەتى قالاي قالىپتاساتىنىن قايتا قاراۋ قاجەت.
سوڭعى جىلدارى جالاقىنى رەتتەۋ ماسەلەسى قوعامدا بەلسەندى تالقىلانىپ, تەز ارادا شەشىلۋىن تالاپ ەتتى. وسىعان بايلانىستى كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ شەشىمىن قولداي وتىرىپ, جالپى العاندا, جۇمىسپەن قامتۋ, جالاقى مەن ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ سالاسىندا زاماناۋي, يكەمدى زاڭنامالىق بازانى قۇرۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتەدى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ءوز كەزەگىندە كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى 2021-2023 جىلدارعا ارنالعان ۇكىمەت, رەسپۋبليكالىق كاسىپوداقتار بىرلەستىكتەرى مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ رەسپۋبليكالىق بىرلەستىكتەرى اراسىنداعى باس كەلىسىمگە حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ №131 كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ, جالاقىنى جىل سايىنعى يندەكستەۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋگە قاتىستى ماسەلەلەردى ەنگىزە الدى. قازىرگى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك ارىپتەستەر كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاۋ, جالاقىنى جىل سايىنعى يندەكستەۋ, ەڭ تومەنگى جالاقىنى كوتەرۋ ماسەلەسىن قاراۋ بويىنشا كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ ءۇشىن جۇمىس جوسپارى مەن جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىن بەكىتتى.
ەل پرەزيدەنتىنىڭ ەڭبەك ادامىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان ىنتالاندىرۋدىڭ ماڭىزدى شارالارىنا باستاماشى بولعانى قۋانتادى. بۇل قوعامدا جالاقى ماسەلەسىنە, ونىڭ ءمانى مەن رەسۋرستىق قامتاماسىز ەتىلۋىنە ءبىرتۇتاس تۇجىرىمدامالىق كوزقاراس قالىپتاسادى دەگەن ءۇمىت تۋدىرادى.
ءبىزدىڭ بۇل جەردەگى ۇستانىمىمىز ناقتى. ەگەر ادام جۇمىس ىستەسە, ول كەدەي بولماۋى كەرەك. كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى ارقاشان وسى قاعيدانى ۇستانادى جانە ستراتەگيالىق ماقساتى – ەڭ تومەنگى جالاقىنى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن دەڭگەيگە دەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن جوعارىلاتۋعا ۇمتىلادى.
ساتىبالدى داۋلەتالين,
قازاقستان كاسىپوداقتار فەدەراتسياسىنىڭ توراعاسى