قازاق ادەبيەتىندەگى ورنى ەرەكشە تۇلعا

 

 

قازاقتىڭ اسا كورنەكتى اقىنى فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ قايتىس بولۋىنا بايلانىستى رەسپۋبليكالىق «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا كەلىپ جاتقان حاتتار مەن كوڭىل ايتۋلار لەگى تولاستار ەمەس. بۇگىن ولاردىڭ بىرقاتارى گازەتتىڭ قاعاز نۇسقاسىنان ورىن الىپ, بەتتەلۋگە كەتتى. ەندى ساناۋلى ساعاتتاردان كەيىن ولار باسپاحانادا باسىلادى. ال وسى ورنى تولماس قازاعا بايلانىستى گازەتتە بەرىلىپ جاتقان ارنايى بەتتىڭ الدىن الا جوسپارىنا كىرمەي قالعان, رەداكتسياعا ءوز تالاپتارىمەن كەيىندەۋ كەلىپ ءتۇسىپ جاتقان باسقا حاتتاردى ءبىز گازەتىمىزدىڭ ينتەرنەت-باسىلىمىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. 

 

 

ۇلكەن جۇرەكتى جان ەدى

دەندەگەن دەرت, اڭدىعان اجال تالاي ارىستاردى ارامىزدان ج ۇلىپ الىپ كەتىپ جاتىر. ەندى مىنە, فاريزا اپامىزدىڭ دۇنيەدەن وزعاندىعى تۋرالى جايسىز حابار كوكىرەگىمىزدى شەرگە تولتىرىپ تۇر...

فاريزا وڭعارسىنوۆا قازاقتىڭ اسقاق پوەزياسىنداعى اساۋ جىردىڭ يەسى, كورىكتى دە ورنەكتى ويدىڭ شەبەرى بولدى. ول قازاق پوەزياسىنىڭ ءبىر شىڭىنا اينالدى. ارتىنا وشپەس مۇرا, سارقىلماس قازىنا قالدىردى.

ءوزىنىڭ سوڭىنان ەرگەن مىڭداعان ءىنى-سىڭلىلەرىنە قولداۋ كورسەتىپ, ونەرگە دەگەن جولىن اشىپ بەردى. سوندىقتان دا قازىر «فاريزا اپام» دەگەن ازاماتتاردى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنەن دە تابۋعا بولادى. تەك قانا اقىندار ەمەس, الۋان ءتۇرلى ونەر جولىندا جۇرگەن دارىندى جاستار ۇلكەن جۇرەكتى فاريزا اپامىزدىڭ قامقورلىعىنا بولەندى.

ادىلەتسىزدىككە توزبەيتىن فاريزا اپامىز مىناۋ ومىردەن ار مەن نامىستىڭ تۋىن كوتەرىپ ءوتتى.

بۇگىن ءوزىنىڭ سۇيىكتى فاريزاسىنان ايىرىلىپ, قالىڭ قازاقتىڭ قابىرعاسى سوگىلىپ تۇر...

قايعىرىپ قالىڭ قارلى دالا جاتىر...

ەل كوردى جىر الەمىن مۇڭ باسقانىن.

اتتانىپ ماڭگىلىككە بارا جاتىر,

حالقىنا اماناتتاپ جىر-داستانىن...

باقۇل بولىڭىز, قادىرلى فاريزا اپا...

حالقىڭىز باردا, قۇدىرەتتى جىرلارىڭىز ءاربىر قازاقتىڭ جۇرەگىندە سايراپ تۇرادى, جاس ۇرپاقتىڭ بويىنا قۋات بەرىپ, ساناسىندا ساقتالارى انىق.

ايباتىر سەيتاق,

اقىن-جۋرناليست.

استانا.

 

پاتشايىم فاريزا اپكەم

                 -ءى-

تۇماندانعان سانامدى مۇنشاما كۇن

مۇنار, مۇنار ويمەن دە تۇمشالادىم!

مەن وزىڭە, فاريزا اپكەم, ەندى

مۇقاعالي اعامداي مۇڭ شاعامىن!

كەرەناۋ ەل ۇمىتىپ ەرلىك ءىسىن,

ءوز اقىنىن ولتىرەر ورلىگى ءۇشىن!

كوگەندەتىپ كوز نۇرىن جايىق جاققا

قويدى-اۋ ەندى ەرتىستىڭ كەر بۇعىسىن!..

تەنتەگىڭ تۇر قاز ءۇنىن ۇزاتىپ-اۋ,

ۇلى اتىراۋ ۇعىنار,

زاتى مىناۋ,

قىز مىنەزدى ۇل تۋماس

كەرەكۋدىڭ

“كازكرايى” اۋەلدەن بۇزاقىلاۋ…

جاتسا دا الدا اق پاراق جاينامازى,

باۋىرىڭنىڭ سەن جاقتا وي, نازارى.

بىراق مىناۋ ءور كەۋدە “كازكرايدىڭ”

ءورشىل اقىن بوپ تۋدى قاي قازاعى؟!

جاياۋ مۇسا, ءمادي – دەپ, – ارعى زاتىم!..

ارۋاقتانار بۇل جاقتا جالعىز اقىن!

ول دا بۇگىن جايىققا جاۋتاڭداپ تۇر

ەكپىنىنەن جاڭىلىپ تاۋ بۇزاتىن.

 

                             -ءىى-

 

كوڭىل جاۋراپ كەي كەزدە ءورتتى اڭساعان!..

شۋلى ومىردە اداسىپ كەتكەن سانام.

مەن عوي ەندى سىبىرلاپ ايتايىنشى

ءبىر سىرىمدى, فاريزا اپكەم, ساعان.

بەكزادا قۇس ماۋەسىز قاراعايعا

شالدىعىپ-اق جەتكەنمەن,

پانالاي ما؟..

كەرەكۋگە شاقىرعان تولەۋجاندى

ءازىلحانداي بىزگە ەندى اعا قايدا؟!

سول تولەۋجان ۋاقىتتىڭ ىرعاعىمەن

ءور مىنەزى ۇيلەسپەي,

جىرلادى كەڭ.

“مەنەن قۇجات سۇراعان سەندەردە وسى

ەس بار ما؟!” دەپ,

ۇرسىپتى ول مۇنداعىمەن…

كەڭسەگە وسى ەنگەندە,

مىنا ماعان

كەڭكەلەستىڭ سۇر كوزى ۇناماعان!

“سالاۋاتتى تىرلىكتىڭ سالتى وسى!..” – دەپ,

كىلت سالاتىن تەسىكتەن سىعالاعان.

تولەۋجانداي اقىن بوپ تولعانسام دا,

سەرى كوڭىل بۇزىلدى-اۋ اندا-ساندا…

توكەڭ قازىر تىرىلسە كىمگە بارار,

ءاز اعاڭداي ءبىر ادام بولماسا وندا!..

 

                           -ءىىى-

 

بۇل فانيدە قىرىق بەلدەن ءارى ۇزاپ مەن,

ساعان بارام, پاتشايىم فاريزا اپكەم!

ادامداردىڭ ىشىندە ءدال وزىڭدەي

پەندەشىلىك جۋىماس پەريزات كەم.

جاۋىزدىقپەن جاس كۇنىم ولتىرىلگەن…

مەن اقيقات ىزدەرمىن جەر تۇبىنەن!

كوپ تالانىپ قوتاندا توبەت يتكە,

ەركىن وسكەن ەلسىزدە بولتىرىك ەم!

ەندى ۇلىسام كوكجالمەن قاتار تۇرىپ,

ءبورى دۇنيە بورلىگىپ, جاتار ۇلىپ!

ۇلى داۋسىم ەرتىستەن ۋىلدەگەن

اق جايىققا قۇيىلار قوتارىلىپ!

بوز دالادا بوزداعان, اق ارۋانا,

مەن – جۇمەكەن جوعالتقان بوتالى ءۇمىت!

ءجۇرمىن قازىر, تۇپ-تۇتاس عالامشاردى

جۇدىرىقتاي جۇرەككە وتان قىلىپ!

ۇلى عالام ۇنىمە سەلت ەتپەسە,

جان-تانىممەن كەتەرمىن قوپارىلىپ!

سونسوڭ توزاق وتىنان كۇل بولارمىن,

الەمدى دە كۇناكار اتاندىرىپ!

 

                     -ءىV-

 

قارسى بۇرىپ اعىسقا اق كەمەمدى,

كوك جەلكەندى كوتەرەر شاق تا كەلدى!

بۋداق-بۋداق بۇلت ويدان مەن وزىڭە

قول سوزامىن, فاريزا اپكەم, ەندى.

قوشالاقتى نازقوڭىر ولەڭ تەربەپ,

قوڭىر ءىڭىر بارادى بەلەڭگە ورلەپ.

“تەمىرقازىق” تۋعاندا

وي تولعايدى-اۋ

كەكىلباەۆ ءتارىزدى كەمەڭگەر تەك!

سول جۇمەكەن سىيپاعان كەكىلىنەن

ق ۇلىن-جىرىم تاي بولىپ,

جەتىلىپ ەم.

ەندى اسىعام قىرىق ءۇش كۇن تايبۋرىلدى

كۇتە الماعان قوبىلاندى سەكىلدى مەن!..

بۇرق-بۇرق قايناپ بەيمازا عاسىرىمدا,

حاقىم بار ما تاپ قازىر باسىلۋعا؟!

قۇس جولىمەن مارەگە جۇلدىزداردىڭ

كەرۋەنى دە, انەكەي, اسىعۋدا!

جۇرگەندە جۇرت قورقىتتىڭ كورىن قازىپ,

جاقسى ءسوز دە بولماي ما كوڭىلگە ازىق؟!

سامالاداي سامساتقان ءۇمىتىمدى

سەنسىڭ ماعان كوكتەگى تەمىرقازىق!

ارمان قاني,

قازاقستان جازۋشىلار وداعى

پاۆلودار وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.

 

ءار سانادا فاريزا

دۇبىرىنەن عاسىرلاردىڭ,

توبەلەرى توڭكەرىلگەن نارىنىم.

دۇرىلىنەن اسىرعان مۇڭ

ەستىلەدى بابالاردىڭ زار ءۇنى.

دۇنيەنى ساپىرعانداي

ناز – قايعىنىڭ سارىنى.

اعىپ ءتۇستى –اۋ پوەزيا نۇر كوگىنەن

جارقىراعان جارىق جۇلدىز –

جار دالانىڭ تاعى دا ءبىر دارىنى!

دانا قازاق فاريزاسى,

مارجان ءسوزدىڭ پاديشاسى.

جابىلعانداي ساۋلە شاشقان ساحنا

اسىل ەلدىڭ ساۋساعىنان

سۋسىپ ءتۇستى گاۋھار كوزدى ساقينا.

ليرانىڭ ۇزىلگەندەي التىن ءتىنى «دىڭ» ەتىپ,

دۇنيە قالدى ءدىر ەتىپ.

پاي –پاي, زامان, قانداي ەدى جىرلارى,

ۇزىلە دە راحاتتانا تىڭداۋشى ەدى

پاڭ دالانىڭ قىرلارى.

شۇعىلامەن كۇن ساندەگەن

الاتاۋدىڭ شىڭدارى.

سۇلۋلاردىڭ جۇزدەرىنەن توگىلگەندەي

مولدىرەگەن نۇرلارى.

ءار سازىندا – ماحابباتتان ەلجىرەپ,

جىگىتتەرگە ۇزىلە ايتقان سىرلارى,

بال تامعانداي مۇڭلى ءانى.

پاي- پاي, زامان, قانداي ەدى جىرلارى؟!

ول ولەڭىن وقىعاندا

ساۋكەلەسىن ساندەپ كيگەن

گۇل جالت ەتىپ قارايتىن.

اق قايىڭنىڭ مايدا سامال

شاشىن ساندەپ تارايتىن.

جىرلارىنان جىلدار سويلەپ,

تەبىرەنىپ عاسىرلار.

قۇم نارىننان شىعا كەلىپ

يساتاي مەن ماحامبەتتەي باتىرلار,

سۇڭقار بولات قىلىشتاردان

جارق-جۇرق ەتىپ وينايتىن-دى جاسىندار.

قازاعىمنىڭ جادىراعان كوڭىلى

الماتىنىڭ, استانانىڭ, اتىراۋدىڭ ءومىرى

فاريزانىڭ جىرلارىمەن ساندەنىپ,

عۇمىر - داريا تۇرعانىندا ارلەنىپ,

اسپەتتەيتىن شىعىس جاقتان تاڭ كەلىپ.

ۋا, حالقىم, فاريزا – اققۋ

كەتتى ۇشىپ قوشتاسىپ نار دالامەن.

بىراق قالدى قاسىمىزدا اق ولەڭ,

اربىرەۋى اق ماقتاداي پاك ولەڭ.

اربىرەۋى ۇلبىرەگەن سابيدەي,

نارىمىزگە اينالىپ مىنا دۇنيە - فانيدە.

ءاربىر ولەڭ ەندى بىزگە فاريزا بوپ سويلەيدى,

ءاربىر ولەڭ ساحناعا فاريزا بوپ تورلەيدى.

ءاربىر ولەڭ فاريزانىڭ جىگەرىنەن وت العان

ءاربىر ولەڭ سانامىزعا بۇلاقتايىن قۇيىلىپ,

جاۋلارىنا نامىسىن ەش بەرمەيدى.

قايسار جىرلار داۋىرلەرگە ۇلاسىپ,

ەشقاشاندا ولمەيدى!

پاديشانىڭ التىن تاعى - ءار قازاقتىڭ ساناسى,

فاريزانى تەربەتەدى التىن بەسىك - دالاسى!

قادىر ءجۇسىپ,

فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ كۋرستاس جولداسى.