كەيىنگى جىلدارى الەمدى كينو جانە تەاتر تۋىندىلارى ارقىلى تانۋدىڭ كەڭ كوكجيەگى اشىلا باستاعان تۇستا, پروزاسىنان گورى پەسالارى الدىعا شىعىپ, كەشەگى وقىرمانىن بۇگىنگى كورەرمەنگە اينالدىرىپ, ونىمەن ءتيىمدى بايلانىس جاساۋدىڭ تاماشا ءتاسىلىن تاپقان بەلگىلى جازۋشى-دراماتۋرگ دۋلات يسابەكوۆتىڭ شىعارماشىلىعىندا جاڭالىق ءجيى الماسىپ تۇرادى.
ءونىمدى جازاتىن قالامگەردىڭ دراماتۋرگياعا جاي انشەيىن ارا-تۇرا اينالىپ سوعىپ, ات شالدىرىپ كەتەتىن اۋەس جانر رەتىندە قاراماي, قازىق قاعىپ, باسىبايلى اينالىسۋىنىڭ ارقاسىندا ساحنا ونەرى تىڭ تۋىندىلارمەن تولىقتى.
دراماتۋرگيا سالاسىن ءتۇرلى تاقىرىپتاعى تاعىلىمدى تۋىندىلارىمەن بايىتىپ كەلە جاتقان سۋرەتكەردىڭ ەۋروپا جۇرتىنىڭ رۋحاني الەمىنە بويلاۋدى دىتتەگەن قادامى ءساتتى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. ءدال دۋلات يسابەكوۆتەي شەتەل تەاترلارىندا كوپ ساحنالانىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدى باعىندىرعان قازاق قالامگەرى كەمدە-كەم. رەسپۋبليكا تەاترلارىنىڭ رەپەرتۋارىنان تۇسپەيتىن قويىلىمداردى ايتپاعاندا, سانكت-پەتەربۋرگ, ومبى, دۋشانبە, باشقۇرتستان, بولگاريا, تۇركيا تەاترلارى ساحنالاعان شىعارمالار شەرۋى – ۇلتتىق دراماتۋرگيامىزدىڭ ولجاسى ءھام قازىناسى.
ۇلىبريتانيا تورىندە ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ مارتەبەسىن كوتەرگەن قالامگەر تۋىندىلارىنىڭ تۇساۋكەسەرىنىڭ بارىنە قاتىسىپ, راسىمدەردى كوزىمەن كورىپ قايتقان كورەي ۇلتتىق اكادەميالىق مۋزىكالىق تەاترىنىڭ ديرەكتورى ليۋبوۆ ءنيدىڭ ءبىر سۇحباتىندا سىر قىلىپ ايتقان اڭگىمەسى جادىمىزدا قالىپ قويعان ەدى. ء«بىز ەلدە ءجۇرىپ يسابەكوۆ شىعارماشىلىعىنىڭ الەۋەتىن سەزىنبەيدى ەكەنبىز. انگلياعا بىرگە ساپارلاپ, كىتاپتىڭ دا, سپەكتاكلدىڭ دە تۇساۋكەسەرىنە قاتىسىپ قايتقاننان كەيىن ءوزىم بۇرىننان بىلەتىن, كەزدەسكەندە جىلى راۋىشپەن قاۋىشاتىن جازۋشىنى بيىك ولشەممەن باعالاۋعا كوشتىم. لوندون اكتەرلەرى ساحنادا دراماتۋرگتىڭ «وكپەك جولاۋشىسىن» ويناپ جاتىپ, قازاق كەيىپكەرلەرىنىڭ مۇڭىن قۇددى ءبىر اعىلشىن ادامىنىڭ قايعىسىنداي ءتۇسىنىپ, ىشكى يىرىمىنە ءتۇسىپ كەيىپتەگەنى ريزالىعىمىزدى تۋدىرسا, سول پسيحولوگيالىق تەرەڭدىكتى سەزىنگەن كورەرمەندەرىنىڭ كوز جانارىن سۋلاپ, ەموتسيامەن وتىرىپ كورگەنى ءتىپتى تاڭىرقاتىپ تاستادى. سپەكتاكل اياقتالعاندا, كوپكە دەيىن جۇرەك تولقۋىن باسا الماي, ءبىر-بىرىمەن پىكىرلەسكىسى كەلىپ, تاراي قويماعان كورەرمەنگە قاراپ ولاردىڭ تولىق كاتارسيسكە ءتۇسىپ, جان-جۇرەگى تازالانىپ كەتكەنىنە سەنىمدىمىن. سالقىنقاندى اعىلشىنداردىڭ تاڭىرقاعانىنا قاراپ ءبىز تاڭىرقادىق, ال ولاردى جىلاتۋ دەگەنىڭىز ادام سەنبەيتىن جاعداي, تابيعاتىنا ۇستامدىلىق ءتان حالىقتىڭ مۇنشاما ىستىق ىقىلاسى مەن بيىك باعالاۋىنا قاراپ تۇرىپ, كلاسسيك جازۋشىنىڭ مىقتىلىعىن, ۇلىلىعىن مويىنداماي جۇرگەنىمىز ءۇشىن مەن سوندا شىن ۇيالدىم. ال لوردتار پالاتاسىنىڭ قابىلداۋىنا بارعاندا, كەرىسىنشە, ءبىزدىڭ ەسىمىز شىعىپ كەتتى. شىن قۋانعانىن جاسىرا الماي, بار ىقىلاسىمەن قابىلداعان لوردتىڭ قازاق قالامگەرىنە كورسەتكەن قۇرمەتى كۇللى ادەبيەتىمىزگە جاسالعان قۇرمەت ەكەنىن تۇسىندىك», دەپ ەسكە العان ەدى جازۋشىنىڭ «اكتريساسىن» اعىلشىن كورەرمەنىنە ۇسىنعان كورەي تەاترىنىڭ ديرەكتورى.
قالامگەر ءۇشىن دۇنيە جۇزىنە تانىمال بولۋدىڭ توتە جولى – شىعارمالارىنىڭ اعىلشىن تىلىنە ءتارجىمالانۋى بولار. شەتەل كلاسسيكتەرىنىڭ ءبىر عانا شىعارماسىنىڭ, ايتالىق, شەكسپيردىڭ ءبىر عانا «گاملەتىنىڭ» ورىس تىلىندە قىرىقتان استام اۋدارماسى بار. ياعني ءبىر پەسانى قىرىق اۆتور اۋدارعان. بالزاك پەن كافكا, گەتە مەن ديۋما شىعارمالارىن اۋدارعانداردىڭ اراسىنداعى شىنايى باسەكەلەستىك ولاردىڭ كىتابىنىڭ كوركەمدىك ساپاسىن تۇپنۇسقادان دا ارتىق ەتىپ, الەمدىك كلاسسيكتەرگە اينالدىرىپ جىبەردى. ال قازاق ادەبيەتى كلاسسيكتەرىنىڭ باسىنا مۇنداي باقتىڭ قاشان كەلىپ قوناتىنىن ەڭ مىقتى ساۋەگەيدىڭ ءوزى بولجاي المايتىنى انىق. شىعارمالارى ءار جىلدارى الەمنىڭ ءار تىلىنە اۋدارىلعان مىقتى قالامگەرلەرىمىزدىڭ قاتارى كوپ بولعانىمەن, ءوز قالامداستارى اراسىندا اڭگىمەلەرى مەن پوۆەستەرىن اعىلشىن تىلىنە اۋدارىپ, كىتابىن سول ەلدىڭ باسپاسىنان جارىققا شىعارعان د.يسابەكوۆ ازىرگە دارا تۇر. ەندى مىنە, Gün Publishing House اتتى شۆەد باسپاسى جازۋشىنىڭ «گاۋھار تاس», «سۇيەكشى», «دەرمەنە», «وكپەك جولاۋشى», ء«بىز سوعىستى كورگەن جوقپىز» دەگەن بەس بەلگىلى پوۆەسى مەن «قابىلان», «سوتسياليزم ءزاۋلىمى», «ساقتىق كۇزەتشىسى» سەكىلدى ءۇش اڭگىمەسىن توپتاستىرعان Brännande Sol, Isande Vind, Levande Stäpp اتتى كەزەكتى كىتابىن شىعارىپ, ونى تەك شۆەتسيادا عانا ەمەس, لوندوندا جانە باسقا دا ەۋرازيا ەلدەرىنە تاراتۋدى كوزدەپ وتىر. كىتاپتى شۆەد تىلىنە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, شۆەد كورولدىگى اكادەمياسى مەن امەريكا عىلىم جانە ونەر اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى, كوپتەگەن كىتاپ پەن عىلىمي ەڭبەكتىڭ اۆتورى بەنگت سامۋەلسون اۋدارعان. ال شۆەد ءتىلىنىڭ اۋدارماشىسىن تابۋ وڭاي شارۋا ەمەس. دۋلات اعامىز اۋدارمانى ساپالى جاساۋىمەن اتى شىققان, كەز كەلگەن قالامگەردىڭ ۋىسىنا تۇسە بەرمەيتىن ب.سامۋەلسوندى ۇزاق كۇتۋگە تۋرا كەلگەنىن جاسىرمايدى. وزىنە دەيىن دوستوۆسكيدىڭ, تولستويدىڭ, سولجەنيتسىننىڭ شىعارمالارىن تارجىمالاعان اتاقتى اۋدارماشىنىڭ ءوز تىلىندە وزگە اۆتوردىڭ كوركەمدىك الەمىن قالىپتاستىرۋ دەيتىن جاۋاپكەرشىلىگى مول مىندەتتى مۇلتىكسىز ورىنداپ شىققانىن ايتىپ, قازىردىڭ وزىندە جوعارى باعالاپ جاتقاندار بار. سەبەبى پورتۋگال جازۋشىسى جوزە ساراموگو ايتقانداي, «جازۋشىلار ۇلتتىق ادەبيەتتى, ال اۋدارماشىلار الەمدىك ادەبيەتتى جاسايدى». ازىرگە ستوكگولمدە ونلاين-فورماتتا ۇيىمداستىرىلعان كىتاپ تانىستىرىلىمىنىڭ ءباسپاسوز رەليزىندە شۆەدتەر يسابەكوۆتى « ۇلى جازۋشى» دەپ اتاپتى. بۇعان قازاقى قالىپتاعى اعامىزدىڭ ءوزى ازداپ قىسىلىڭقىراپ قالعانىمەن, شىعارماشىلىققا شەبەرلىك دەيتىن بيىك ولشەممەن قارايتىن شەت جۇرتتىڭ كىتاپسۇيەر ورتاسى سولاي شەشسە, مۇنداي جوعارى باعالاۋعا وسىنداعى وتانداستارى تەك قۋانىش ءبىلدىرۋى ءتيىس.
رۋحاني باعىتتاعى اۋقىمدى شارۋانىڭ ءبارىن رەت-رەتىمەن اتقارىپ وتىرعان ەۋرازيا شىعارماشىلىق گيلدياسى-مەن بىرلەسكەن كەلىسىمدەردىڭ ناتيجەسىندە الداعى 2022 جىلى اۋستراليا ەلىنىڭ تەاترىمەن جانە ەۋروپانىڭ ءۇش تەاترىمەن يسابەكوۆتىڭ پەساسىن قويۋ تۋرالى شارت جاسالدى. شۆەيتساريانىڭ Zurich English-Speaking Teatre, ليۋكسەمبۋرگتىڭ New World Teatre Club جانە اۋستريانىڭ Volkstheater قازاق دراماتۋرگىنىڭ سياسى كەپپەگەن جاڭا شىعارماسىنا الدەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. اۋستراليامەن قوسقاندا ەۋروپانىڭ ءتورت بىردەي تەاترىنداعى رەجيسسەرلەردىڭ ەكى الاقانىن ىسقىلاتىپ, سپەكتاكل قويۋعا قۇلشىنىسىن وياتۋعا, البەتتە, تەك «بورتە» سەكىلدى تاريحي تىڭ تۇلعانىڭ تەگەۋرىنى عانا تۇرتكى بولا الادى.
بورتە دەگەن كىم؟ شىڭعىسحاننىڭ 500-گە جۋىق ايەلى بولعانىن العا تارتاتىن تاريحي دەرەكتەر قاعاننىڭ سۇيىكتى بايبىشەسى بولعان بورتەنىڭ عانا ەسىمىنىڭ تاريحتا قالۋ سىرىن تارقاتىپ ايتىپ بەرە الا ما؟ جاھاننىڭ جارتىسىن جاۋلاعان ۇلى ءامىرشىنىڭ 600-دەن ارتىق ۇل-قىزى بولا تۇرا, تەك بورتەدەن تۋعان بالالارعا عانا ۇلى ءامىرشى مارتەبەسى بەرىلگەنىن قالاي تۇسىندىرەدى؟ دۇنيەنىڭ ءامىرشىسى اتانىپ, جاۋلاپ العان جەرىنىڭ شەگاراسىن ۇزدىكسىز كەڭەيتىپ, قاعانات قۇرعان ەرىمەن بىرگە ەلدى تەڭ بيلەۋىنە تۇركىنىڭ قوڭىرات ۇلىسىنان شىققان ارۋ قالاي قول جەتكىزدى؟ بار دۇنيەنى قالتىراتىپ, قىلىشىنىڭ جۇزىمەن جاسقاعان شىڭعىسحان تۋرالى اڭگىمە تۇگەسىلمەيدى, ال اۋىزەكى اڭگىمەدە ايتىلعانى بولماسا, كىلەڭ ءامىرشىنىڭ ارتىندا تۇرعان التىنقۇرساق اقىلمان بورتە تۋرالى بىلەتىنىمىز جوققا ءتان. ۇزاق جىلدار بويى وسى سۇراقتار توڭىرەگىندە تولعانىپ كەلە جاتقان د.يسابەكوۆ «موڭعولدىڭ قۇپيا شەجىرەسى» مەن «التىن توپشى» تاريحي قولجازبالارىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنە وتىرىپ, ۇلى امىرشىلەردى ومىرگە اكەلگەن كەمەڭگەر ايەلدىڭ ۇلىلىعى تۋرالى جازۋعا بەل بۋادى.
پەسا تيمۋدجين مەن بورتەنىڭ اكەلەرىنىڭ دوستىعىنان باستالادى. ەسۋكەي باتىر مەن داي شەشەن قاعاناتتاعى ۇلىستاردىڭ وداقتاستىعىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن بالالارىن اتاستىرۋدى ءجون كورەدى. ول كەزدە تيمۋدجين – 9 جاستا, ال بورتە ودان ءبىر جاس ۇلكەن. ەكەۋى بالا كۇنىنەن بىرگە ويناپ وسەدى. «ارانىڭ گۇلدەن ءنار جيناعانىنداي بۇل ەكەۋى تۋرالى ماعلۇمات جيناۋ ماعان وڭاي بولعان جوق. شىڭعىسحان داۋىرىندەگى ۇلى ايەلدىڭ وبرازىن سومداۋ ءۇشىن ول كەزدىڭ ادامدارى قالاي سويلەدى, ءتىلى, ءسوزى قانداي ەرەكشەلىككە يە ەدى, حانىمدارىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى, ءوزىن ۇستاعانى قالاي بولۋى مۇمكىن – وسىنىڭ ءبارىن زەرتتەدىم. شىڭعىسحان تۋرالى ورتاق مامىلەگە كەلە المايتىن تاريحشىلاردىڭ ءوز قاراما-قايشىلىعى تۇرعاندا, «بورتە ولاي ەمەس ەدى, بىلاي ەدى» دەگەن پىكىرلەردىڭ تۋىندايتىنىن قازىردەن سەزەمىن. بىراق «بورتە» – تاريحي دەرەكتى ەڭبەك ەمەس, كوركەم شىعارما. 25 پاراق دەرەك جينادىم. وسى دەرەكتەر نەگىزىندە ۇلى ەر مەن ايەل تۋرالى پەسا جازىپ شىقتىم» دەيدى دراماتۋرگتىڭ ءوزى. دراماتۋرگتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اقىلىنا كوركى ساي بورتە قاعاننىڭ توڭىرەگىندەگى تاۋەلسىز, ەركىن, وتكىر ادامداردىڭ ءبىرى بولعان. جەر بەتىندە بىردە-ءبىر ادام قاعانعا قارسى كەلمەك تۇگىلى, باتىلى جەتىپ جۇزىنە تۋرا قاراي الماي جانارىمەن جەر سۇزگەندە, بورتە عانا «كوزىڭدى اشىپ قارا» دەپ ەرىنىڭ كەمشىلىگىن تۋرا ايتىپ, بەتىنە باسقان. الايدا ايەلىنىڭ ادۋىندى مىنەزى ءۇشىن تالاي رەت قاھارىن توگىپ, باسىن الۋعا بۇيىرىپ, تالاي مارتە پارشا-پارشاسىن شىعارۋعا پارمەن بەرگىسى كەلگەندە, ەر مىنەزدى ايەلىنىڭ ەركەلىگى مەن پاراساتى داڭقتى قولباسشىنى ءبارىبىر جەڭىپ كەتەتىن ەدى.
بىتىراپ جاتقان ۇلىستاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ ۇلى مەملەكەت قۇرعان شىڭعىسحان تۋرالى ازدى-كوپتى دەرەگى بار, ال بورتە تۋرالى مۇلدە تۇسىنىگى جوق ەۋروپالىق تەاتر رەجيسسەرلەرى پەسانى قالاي ساحنالاۋدى جوسپارلاپ وتىر؟ ولار بورتە وبرازىن سومداۋدا نەنى ەسكەرىپ, سپەكتاكلدى دايىنداۋ بارىسىندا نەگە باسا ءمان بەرۋ كەرەگىن مۇحتار قۇل-مۇحامەد مىنا ءبىر اۋىز پىكىرى ارقىلى بولاشاق پەسانىڭ سۇلباسىن تۇتاس سىزىپ بەرگەن سياقتى. اۆتوردىڭ «بورتە حانىم» دەپ اتاعان پەساسىن «بورتە» دەگەن ءبىر اۋىز قىسقا اتاۋعا اۋىستىرۋعا كەڭەس بەرگەن دە ادەبيەت پەن ونەرگە جاناشىر وسى باۋىرى. وركەندەگەن, ءورىستى, ونەرلى ەلدىڭ تەاترلارى تاريحي بەينەنى ساحنالاعالى جاتىر دەگەن جاڭالىقتى ەستي سالا: «بۇل ەشقانداي اسىرەلەۋسىز وتاندىق تەاتر ونەرىندەگى ۇلى وقيعا. ەۋروپا مەن اۋستراليانىڭ بەلگىلى ءتورت تەاترىنىڭ سپەكتاكل قويۋ تۋرالى شەشىمى ءسىز سەكىلدى زاماناۋي دراماتۋرگيانىڭ ءتولتۋما شەبەرىنىڭ تالانتىن مويىنداۋى ەكەنىن ايتقىزباي اڭعارتىپ تۇر. ءسىز تاريح پەن ونەردى عاجاپ ۇيلەستىرگەنسىز. سونىمەن بىرگە بورتەنىڭ وبرازى تەك تاريحي تۇلعا رەتىندە عانا ەمەس, بۇگىنگى ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان زاماننىڭ ايەلى سياقتى قابىلدانادى. وتە كۇشتى, وكتەم جانە ءبارىن اقىلعا سالىپ شەشەتىن دانا. ول بۇگىنگى ەليزاۆەتا, مارگارەت تەتچەر, انگەلا مەركەلدىڭ ءبارىن قوسا العانداعى وسى زاماننىڭ حانشايىمى سياقتى. الەم تەاترلارى ءوليمپىن باعىندىرۋدا جەتىستىك پەن ساتتىلىك تىلەدىم» دەپ پىكىر بىلدىرگەن ەكەن مۇحتار قۇل-مۇحامەد.
دراماتۋرگيا تالابىنا سايكەس, پەسا شيەلەنىستى وقيعالارعا تولى. ەكەۋى ۇيلەنگەن سوڭ بىرنەشە ايدان كەيىن اكەلەرىنىڭ كەگىن الۋعا كەلگەن مەركىتتەر ءتيمۋدجيننىڭ ۇيىنە باسا كوكتەپ كىرىپ, بورتەنى كۇشپەن الىپ كەتەدى. ويتكەنى بولاشاق ۇلى ءامىرشىنىڭ اناسىن دا اكەسى ءدال وسىلاي مەركىتتەردەن تارتىپ العان بولاتىن. مەركىتتىڭ قولىندا تۇتقىندا بولىپ كەلۋى الداعى ومىرىنە باسىلعان قارا تاڭبا بولعانىنا قاراماستان بورتە ىشتەگى قايعىسىنىڭ ءوزىن حان ءۇشىن دە, اۋلەت, ەل نامىسى ءۇشىن دە قايىرلى ىستەرگە اينالدىرا الدى. «ۋا, حان يەم! بۇكىل موڭعول ەلى مەن اسپان استىنىڭ بيلەۋشىسى! سەنىڭ الدىڭدا قاۋىپ-قاتەر ءتونىپ تۇر. قىپشاق دالاسى مەن حورەزم پاتشالىعى سەنىڭ جويقىن كۇشىڭە توتەپ بەرە الماس. ايتسە دە, سوعىستىڭ اتى – سوعىس. سول سوعىستاردىڭ بىرىندە ساعان بىردەڭە بولا قالسا ... مىنا ۇلان-عايىر ەلىڭە كىم يەلىك ەتەدى؟ ونى كىم باسقارماق؟ كوزىڭنىڭ تىرىسىندە, كۇش-قۋاتىڭ بار كەزدە ءتورت ۇلىڭنىڭ بىرىنە اتاپ كەت. سەن عايىپ بولا قالساڭ, امباعاي حاننىڭ ۇلدارى سەكىلدى تورتەۋى بيلىككە تالاسىپ جاتقاندا اڭدىعان جاۋلارىنا جەم بولىپ جۇرمەسىن» دەيدى الىستاعىنى اڭدايتىن بورتە. اكەسى ۇلكەن ۇلى جوشىنى اتاعاندا, «ول ۇلدىڭ ۇلكەنى بولعانىمەن, قانى باسقا! سوندا ءبىز مەركىتتىڭ قاڭسىعىنا باعىنباقپىز با؟» دەپ انالارىنىڭ باياعىدا تۇتقىندا بولىپ, قۇرساعىندا كەلگەن بالانى حان تاعىنا لايىق كورمەيتىنىن ايتىپ ءۇش ۇلى بىردەي ورە تۇرەگەلەدى. مەركىتتەر تۇتقىنداپ اكەتكەندە, جوشىنىڭ قۇرساعىندا بولعانىن, شىڭعىستىڭ ءۇش كۇن اڭ اۋلاپ, جولبارىستىڭ بۇيرەگىن اكەلىپ قاقتاپ بەرىپ, ايەلىنىڭ جەرىگىن باسقانىن, جوشىنىڭ تۋعان باۋىرى ەكەنىن ايتىپ, بورتە بالالارىن بىرلىككە شاقىرادى. شىم-شىتىرىق شىرعالاڭ وقيعالارعا تولى وسىنداي ساحنا كورىنىستەرى درامانىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسادى.
اۆتور پەساسىن اياقتاپ, سوڭعى نۇكتەسىن قويعان سوڭ ادەبيەتىمىزدىڭ مەترى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆكە وقىپ شىعۋىن وتىنگەن ەكەن, بەلگى سوعىپ وقۋعا داعدىلانعان كلاسسيكتىڭ قالامى تيمەگەن بىردە-ءبىر ءبۇتىن پاراق قالماپتى. ەڭ سوڭعى پاراققا «جىلاتتىڭ عوي» دەپ جازعان ەكەن. ەندى «بورتەنى» ساحنادان كورگەنشە تاعات تاپپاي اسىعا كۇتىپ وتىرعانىن ايتىپتى. قازاقستان تەاترلارىنىڭ اراسىندا تۇركىستان وبلىستىق سازدى دراما تەاترى پەسا دايىندىعىن باستاپ تا كەتتى. بولمىس-مىنەزى, تاريحتا اتقارعان ءرولى تۇرعىسىنان وزىنە دەيىنگى ادەبي پەرسوناجداردىڭ بارىنەن بولەك تۇرعان بورتە وبرازى ادەبيەتىمىز بەن ونەرىمىزدەگى سۇلۋ جار, اقىلدى انالار گالەرەياسىن بايىتا تۇسەتىنى تالاسسىز شىندىق.
الماتى