جاقىندا «عىلىمي اتاقتار (قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور (دوتسەنت), پروفەسسور) بەرۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىققا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. سوعان سايكەس ەندى شەتەلدەردەن جەڭىل جولمەن عىلىمي اتاق الىپ, ونى ەلىمىزدە وڭاي مويىنداتىپ جۇرگەندەرگە توسقاۋىل قويىلماق. سونداي-اق عالىمداردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى دە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدە ەسكەرىلگەن.
ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى ساپانى باقىلاۋ كوميتەتى جانىنداعى عىلىمي كادرلاردى اتتەستاتتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قارلىعاش ساكەنوۆا:
ء«بىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە تىكەلەي قارايتىن جاس عالىمدار كەڭەسى بار. ونىڭ قۇرامىنا بەدەلدى دە بەلسەندى عالىمدار كىرەدى. «عىلىمي اتاقتار (قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور (دوتسەنت), پروفەسسور) بەرۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىققا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار وسى كەڭەستەگى تالقىلاۋلاردىڭ نەگىزىندە ەنگىزىلدى. بۇدان بولەك مينيسترلىكتە قۇرىلعان اكادەميالىق قاۋىمداستىق وكىلدەرىنەن تۇراتىن ارنايى جۇمىس توبىنىڭ ۇسىنىمدارى دا باسشىلىققا الىندى. ودان كەيىن قۇجاتتىڭ جوباسى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر «اشىق ۇكىمەت» پورتالىندا تالقىلانادى. سونداعى ۇسىنىس-پىكىرلەر ەسكەرىلىپ بارىپ قابىلدانادى. اتالعان بۇيرىقتا تولىقتىرۋلار باسىم. مىسالى, 4-تارماقتىڭ 2-تارماقشاسىنداعى تالاپ 2011 جىلدان بەرى بار, ياعني عىلىمي اتاققا ۇمىتكەردىڭ حالىقارالىق بازاداعى عىلىمي جۋرنالداردا ماقالاسى بولماسا, اتاق بەرىلمەيدى. سونىمەن قاتار بۇيرىقتا الىپ تاستاۋلار دا بار. ايتالىق, اسكەري ۇيىمداردا, سپورت جانە ونەر سالاسىنداعى ىزدەنۋشىلەرگە ماقالاعا قاتىستى نورما قولدانىلمايدى», دەدى.
كوميتەت وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, اتالعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ماڭىزدى بۇيرىقتا عالىمداردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەتىن ناقتىلاۋلار دا قاراستىرىلعان. عىلىمي دارەجە الۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن ماقالا جالپىلاما جازىلماي, «عىلىمي ماقالا», «شولۋ» دەپ ناقتى كورسەتىلگەن. ايتپەسە ماقالانىڭ دا ءتۇرى سان الۋان. جانە كوپ ىزدەنۋشى زەرتتەۋ ماقالا جازۋدىڭ ورنىنا اناليتيكالىق ماتەريال بەرۋمەن قۇتىلىپ كەتىپ جاتادى.
«سوڭعى ۋاقىتتا Scopus بازاسىنان شىعىپ قالعان «جالعان نەمەسە جىرتقىش جۋرنالداردىڭ» قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. ال سول «جىرتقىش جۋرنالداردا» قازاقستاندىق عالىمدار ءجيى ماقالا جاريالايدى. وسى ماسەلەگە اتالعان بۇيرىق نۇكتە قوياتىنداي. سەبەبى جاقىندا قابىلدانعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلارعا سايكەس, بازانىڭ تىزىمىنەن ءتۇسىپ قالعان «جىرتقىش جۋرنالدارداعى» ماقالالار ونىڭ جاريالانعان ۋاقىتىنا, باسىلىمنىڭ بەدەلىنە, پروتسەنتيلىنە قاراماستان عىلىمي دارەجە بەرۋدە ەسەپكە الىنبايدى. ارينە, تالاپتارعا ساي باسقا باسىلىمداردا شىققان ەڭبەكتەرى ەسكەرىلەدى, بىراق ءدال «جالعان جۋرنالدارداعى» جۇمىسى جويىلادى», دەپ ءتۇسىندىردى ق.ساكەنوۆا.
«عىلىمي اتاقتار (قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور (دوتسەنت), پروفەسسور) بەرۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىققا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردا تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلەگە ناقتىلاۋ بار. بۇعان دەيىن قازاقستاندىق عالىمنىڭ شەتەلدەن العان دوتسەنت نەمەسە پروفەسسور اتاعى ەلگە كەلگەندە اۆتوماتتى تۇردە (قاجەتتى قۇجاتتارى بولعان جاعدايدا) راستالىپ, قازاقستاننىڭ پروفەسسورى ياكي قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى عىلىمي دارەجەسى بەرىلە بەرەتىن. ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ساپانى باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ دەرەگىنشە, سول جاعداي قولايلى بولدى ما, كەيىنگى كەزدە ەلىمىزدەگى عالىمدار جاقىن ماڭايداعى شەتەلدەردەن عىلىمي دارەجەلەردى كۇمان تۋعىزاتىن جولدارمەن الىپ, بىزدە راستايتىن فاكتىلەر سانى ارتقان. جاڭا بۇيرىق وسى تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى بولعانداي. ويتكەنى بۇدان بىلاي شەتەلدەن الىنعان كەز كەلگەن قازاقستاندىقتىڭ عىلىمي اتاعى وسىنداي دارەجە الۋعا ۇمىتكەر رەتىندە قۇجاتتارىن وتكىزگەن بارلىق عالىم سەكىلدى ىرىكتەۋدەن وتەدى.
ەلىمىزدەگى عىلىم مەتريكاسىمەن اينالىساتىن ساناۋلى عالىمنىڭ ءبىرى, پروفەسسور بولات كەڭەسوۆتەن عىلىمي اتاقتار بەرۋگە قاتىستى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ وڭ جانە تەرىس جاعىن سۇرادىق.
«اتالعان بۇيرىقتاعى وزگەرىستەردىڭ ەڭ ماڭىزدىسى جانە ءتيىمدىسى – ءارتۇرلى بۇزۋشىلىقتارعا بايلانىستى Web of Science, سونداي-اق Scopus بازاسىنان شىعىپ قالعان «جىرتقىش جۋرنالدارداعى» ماقالالاردىڭ عىلىمي دارەجە الۋعا جارامايتىنى. ەكىنشىدەن, پاتەنتتەر ەندى عىلىمي ماقالانى الماستىرا المايدى, پاتەنت ماقالانىڭ تەك 20 پايىزى بولىپ ەسەپتەلەدى. بەدەلدى حالىقارالىق جۋرنالداردا عانا جاريالاۋدى تاڭداعان عالىمداردىڭ اتاق الۋى جەڭىلدەدى, ويتكەنى مۇنداي جۋرنالداعى ءبىر ماقالا ەندى ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ كوميتەتىنىڭ جاريالانىمدار تىزىمىنە ەنگەن جۋرنالداعى ەكى ماقالاعا تەڭ بولادى», دەپ جاۋاپ بەردى ب.كەڭەسوۆ.
وقىرمانداردىڭ ەسىندە بولسا, جىل باسىندا جاريالانعان «جىرتقىش جۋرنالدارعا» جەم بولا بەرەمىز بە؟» اتتى ساراپتامالىق ماتەريالىمىزدا Scientometrics باسىلىمىنداعى كولەمدى زەرتتەۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا قازاقستان «جىرتقىش جۋرنالدارعا» ماقالا جاريالاعىش ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلعانىن ماسەلە رەتىندە كوتەرگەنبىز. ەندى قاراڭىز, حالىقارالىق جۋرنالداردا ماقالا جاريالاۋ ادەتتە عىلىمي دارەجە الۋعا كەرەك. ال سول جۋرناليستىك زەرتتەۋىمىزدە كورشى ەلدەگى جاعدايدا مىسالعا كەلتىرگەن ەدىك. 2018 جىلعى اتاقتى Nature عىلىمي جۋرنالىنا شىققان «قىتاي اكادەميالىق زاڭ بۇزۋشىلىقتى جويۋ ءۇشىن كەڭ اۋقىمدى رەفورمالار جۇرگىزەدى» (China introduces sweeping reforms to crack down on academic misconduct) ماقالاسىندا اتالعان ەلدە وتاندىق جانە حالىقارالىق ساپاسىز جۋرنالداردىڭ «قارا ءتىزىمى» جاسالاتىنىن, سول تىزىمدەگى باسىلىمدارعا شىققان ماقالالار قانداي دا ءبىر عىلىمي اتاق نەمەسە گرانت الۋعا جارامايتىنى جازىلعان. سونداعى ويدىڭ بۇيرىقتا ەسكەرىلگەنى بايقالادى.
بىراق ساراپشى ب.كەڭەسوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءالى دە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە بار.
«ماسەلەن, ماقالالار دايىنداۋعا ۇمىتكەرلەردىڭ ۇلەسىنە قويىلاتىن تالاپتاردى بەلگىلەۋ ماسەلەسى شەشىلمەگەن كۇيىندە قالىپ وتىر. بۇعان دەيىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى جانىنداعى جاس عالىمدار كەڭەسى عىلىمي دارەجە الۋعا ۇمىتكەرلەردەن سىرتتاي وقيتىن اۆتور (عىلىمي جۋرنالداردا عالىمداردىڭ ماقالالارىن وقيتىن كوررەسپوندەنت مۇشەسى ياكي ەڭبەكتەرگە باعا بەرەتىن رەتسەنزەنت) نەمەسە ءبىرىنشى اۆتور رەتىندە ماقالالارى بولۋىن تالاپ ەتۋدى ۇسىنعان ەدى. مۇنداي ماقالالاردىڭ بولۋى ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ ماقالالاردى دايىنداۋدا, ولاردى رەتسەنزيالاۋدان وتكىزۋدە, سونداي-اق وقىرماندارمەن بايلانىس ورناتۋدا تاجىريبەسى بار ەكەنىنە دالەل بولار ەدى. الايدا ۇسىنىس قابىلدانبادى. ەندى ەشقاشان وزدەرى ساپالى عىلىمي ماقالالار جازباعان, بىراق زەرتتەۋگە قاتىسقاندار عىلىمي اتاق الا الادى», دەيدى پروفەسسور ب.كەڭەسوۆ.